Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ
Koronavırýs ınfeksııasy bir jylǵa jetpeıtin ýaqyt ishinde álemdi sharpyp úlgerdi. Osy ýaqytta 29,3 mln-nan astam adamǵa juǵyp, 929 myńnan astamy qaıtys boldy. Saýyqqandar sany 20 mln-ǵa jýyqtaıdy. Álem boıynsha ekonomıkanyń barlyq sektorynda kúrdeli ózgerister boldy: shıkizat baǵasy kúrt quldyrap baryp kóterildi; shaǵyn jáne ortasha bıznes zardap shekti, jumyssyzdyq deńgeıi ósti. Otandyq jáne sheteldik analıtıkter koronadaǵdarysty 2008-2009 jylǵy qarjylyq daǵdaryspen salystyrady. Al azamattardyń turmysyna, densaýlyǵyna hám tabysyna tıgen zalal saqtandyrý naryǵyna tikeleı áser etkeni túsinikti. Saqtandyrý sektoryn jeke alatyn bolsaq, sarapshylardyń boljamyna qaraǵanda saladaǵy syıaqy mólsheri jahan boıynsha 6%-ǵa azaıady.
Swiss Re shveısarlyq saqtandyrý kompanııasynyń bas ekonomısi Jerom Jan Hegeldiń pikirinshe, kóptegen damyǵan elde saqtandyrý syıaqysynyń kólemi daǵdarys aldyndaǵy kórsetkishke jaqyndaý prosesi keler jyly ǵana bastalady.
– Biz saqtandyrý syıaqysynyń 2021 jylǵy ósimi shamamen 3%-dy quraıdy degen optımıstik boljam jasap otyrmyz, – deıdi ol.
Halyqaralyq zertteý agenttikteri materıaldyq zardap pen pandemııa kezindegi saqtandyrý tólemderiniń somasyn esepteýdi bastady. Swiss Re Institute aqparaty boıynsha saqtandyrýshylardyń tólemderi shamamen 55 mlrd dollardy quraıtyn bolady. О́mirdi, sonymen qatar múlikti saqtandyrýdy qamtıtyn saqtandyrý tólemderiniń maksımal somasy 100 mlrd dollarǵa deıin kóterilýi múmkin. Munyń masshtabyn 2017 jyly bolǵan Harvı, Irma jáne Marııa daýyldary keltirgen zalalmen salystyrýǵa bolady.
Swiss Re Institute sarapshylary, pandemııaǵa deıin ár óńirdegi saqtandyrý sektorynyń damýyna qatysty árkelki boljam jasap otyr. Aıtalyq, AQSh-ta 2019 jyldan bastap ómirdi saqtandyrý jáne annýıtetter boıynsha syıaqy ósimi 1,2 %-ǵa deıin báseńdegen bolatyn. Pandemııa saldarynan týyndaǵan barlyq jaǵymsyz faktorlardy eskere otyryp, sarapshylar 2021 jyly quldyraý jalǵasady dep esepteıdi.
Byltyr Kanadada annýıtettik saqtandyrý jarnalary 1,2%-ǵa tómendedi. Bıylǵy ekonomıkalyq daǵdarys jáne qarjy naryǵynyń qubylmalylyǵy nátıjesinde onyń kólemi taǵy tómendeıdi. Alaıda keler jyldan bastap daǵdarys aldyndaǵy kórsetkishterge birtindep jaqyndaýǵa tıis.
Brazılııada 2018-2019 jyldary saqtandyrý syıaqysy edáýir ósken-di (+12%). Elde zeınetaqy reformasy qabyldanǵannan keıin halyqtyń jınaqtaýshy ónimderge jáne ómirdi saqtandyrýǵa qyzyǵýshylyǵy artty. Alaıda pandemııa kezinde ósim toqtap qaldy. Bul elde 2021 jyly 2018-2019 jyldaryndaǵy kórsetkishter tez qalpyna keletinine sarapshylar senimsizdik bildirip otyr. Meksıkadaǵy jaǵdaı da Brazılııaǵa uqsas órbıdi, saqtandyrý naryǵynyń qalpyna kelýi óte baıaý bolady. Al Argentınada kerisinshe saqtandyrý syıaqysynyń kólemi byltyr 2018 jylmen salystyrǵanda qatty tómendepti – 14%-ǵa deıin. Covid-19 saldary saqtandyrý sektoryndaǵy ahýaldy odan ári nasharlatty, jaǵdaı taıaý bolashaqta turaqtanýy qıyn.
2019 jyly Ispanııa, Portýgalııa jáne Avstrııa, Ulybrıtanııa syndy Eýropa elderinde 2018 jylmen salystyrǵanda saqtandyrý kórsetkishi tómendedi. Fransııada pandemııaǵa deıin kerisinshe saqtandyrý jarnalary 3,5%-ǵa ósti. Koronavırýstan eń birinshi bolyp zardap shekken ári eń kóp zalalǵa ushyraǵan Italııada, iri saqtandyrýshylar klıentterin Covid-19 táýekelinen saqtaý úshin jeke polıster ázirlegen.
Qazir sarapshylar Eýropa memleketterindegi saqtandyrý naryǵynyń bolashaǵyna qatysty joramal jasaýǵa qınalady. Kóktemde atalǵan elderde aýrý juqtyrý men ólim kóp bolǵanymen, zardap shekkenderdiń kóbisi jasy egde adamdar bolǵanyn, basym kópshiligi saqtandyrylmaǵanyn eskerý kerek. Degenmen jyl aıaǵyna deıin saqtandyrý jarnalarynyń sany shamamen 10%-ǵa deıin tómendeýi múmkin.
Pandemııa Qytaıda bastalǵany málim. 2019 jyly bul elde saqtandyrý jarnalary 6,7%-ǵa ósti. Alǵashqyda Covid-19 saqtandyrý naryǵyna keri áser etti, qatań karantın polıs satýshy agentterdiń jumysyna kedergi keltirdi. Alaıda saqtandyrýshylar eldegi jaǵdaıǵa tez beıimdelip, saqtandyrý servısin sıfrly formatqa kóshirdi. Bul postpandemııa kezeńinde shamamen 2%-ǵa ósýine áser etti. 2021 jyly Qytaıda saqtandyrý jarnalary 10%-ǵa kóbeıedi degen boljam bar.
TMD elderine keler bolsaq, byltyr Ýkraınada syıaqy mólsheri 11%-ǵa ulǵaıypty. Reseıde kórsetkish 13%-ǵa quldyrady. «Ekspert RA» reıtıng agenttiginiń málimetinshe, reseılik saqtandyrýshy kompanııalar 2020 jyldyń aıaǵyna deıin saqtandyrý jarnasynyń tórtten bir bóliginen aıyrylýy múmkin. Sarapshylardyń pikirinshe, saqtandyrý sektorynda osy jyldyń sońyna qaraı turaqtaný prosesi bastalýǵa tıis.
Shetel analıtıkteriniń deregine súıensek, Qazaqstanda byltyr saqtandyrý syıaqysynyń kólemi ekpindi túrde ulǵaıyp, 58%-ǵa jýyqtady. Ulttyq Banktiń habarlaýynsha, bıylǵy 1 tamyzda onyń jalpy kólemi 213,4 mlrd teńgeni qurady. Bul byltyrǵy kórsetkishten 7%-ǵa artyq.
Elimizde koronavırýstan saqtandyrý polısterin resimdeý sáýir aıynda bastalǵanyn aıta keteıik. Maýsym aıynda emhanada jatqan saqtandyrý kompanııalarynyń klıentterine 500 myń teńge mólsherinde alǵashqy tólemder berildi.
