Erbosyn Meldibekov, «Mýtasıı», 2007
Keńestik tanymal avangard ókilderiniń biri, qylqalam sheberi Sergeı Kalmykovtyń (1891-1967) «Álemde qozǵalyssyz dúnıe joq: núkte bolý qıyn, syzyq bolý ońaı» degen sózderi kórmeniń ataýy retinde alynǵan. Kalmykov – Ortalyq Azııanyń zamanaýı óneriniń damýyna, jańǵyrýyna ólsheýsiz úles qosqan tarıhı tulǵa. 1930-jyldary Kalmykov Orynbordan Almatyǵa qonys aýdaryp, Keńes Odaǵynyń resmı kórkemsýret stıli – sosıalıstik realızm aıasynan qııal-ǵajaıyp álemdi týdyrǵan bolatyn. Sergeı Kalmykov óz-ózin «kásipqoı danyshpan» dep ataǵandaı, osynaý sóz tirkesi qos sýretshiniń eki túrli tanymyn, eki túrli bolmysyn erekshelep turǵandaı.
«Syzyq – Almagúl Meńlibaevanyń týyndylaryndaǵy áıel bolmysyndaı bir kúıden ekinshisine ótýdi bildiredi jáne dálme-dál anyqtamanyń bolmaýynan mánder men beıneler árdaıym jańa túrge kóship otyrady. Al Erbosyn Meldibekov kerisinshe tarıhı úderisterdi aıqyn ári naq beıneleıtindigimen erekshe», deıdi Aspan Gallery dırektory Merýert Qalıeva.
Erbosyn Meldibekovtiń aıtýynsha, Keńes Odaǵy kezinde «Lenın shyńy» atalǵan taýdyń ataýy úsh márte ózgertilse, Tashkent qalasynda aınaldyrǵan júz jyl ishinde bir aımaqta on eskertkish birinen keıin biri aýystyrylyp qoıylǵan. Sýretshi osy mysaldardy Sergeı Kalmykovtyń ómir jolymen salystyra otyryp, «Transformer» (2013 j) jáne «Konkýrs» (2010 j) atty týyndylarynda beınelegen. «Ortalyq Azııada ýaqyt basqasha qarqynmen jyljıdy, sol sebepti bul mańaıdaǵy qubylystar ózgeshe kórinis beredi», degen sýretshi óziniń kórkemdik tájirıbesinde atalǵan qubylystardy beıne, fotosýret, ınstallıasııa jáne performans kómegimen zerdeleı kórsetedi.
– Ulybrıtanııa, Reseı jáne Qytaı kolonııalary arasyndaǵy kúres kezinde Ortalyq Azııa aýmaǵynda strategııalyq mańyzy bar bir qala boldy. Azııa qurlyǵynyń ón boıyna qan júgirtetin transporttyq toraptar qala ortalyǵyndaǵy bir núktede túıisti. Bul núkte aýmaǵy – 300 m2. Bul oryn júrek soǵysyndaı turaqty ımpýlster jiberse, keıde tipti magnıttik daýyldar da týdyrdy, – deıdi sýretshi Erbosyn Meldibekov.
Al Ortalyq Azııanyń tálkekke toly tarıhyn zerdelep júrgen Almagúl Meńlibaeva óz jumystarynda erkindikke barynsha nazar aýdarady. Onyń Exodus (2009 j.) atty vıdeo materıalynda qara kıimdi áıel rýhtary burynǵy konslagerdiń qırandysynyń janynda shashtaryn jalbyrata jaıǵan. Keler mezette bul kórinis kıiz úılerdi buzyp, tıep, ábigerge túsip jatqan ózge adamdardyń beınesimen almasady. Bul óz halqyn Mysyrdan alyp shyqqan Musany ǵana emes, sonymen birge búgingi kóshi-qon daǵdarysynyń da jaıyn ańǵartady.
Almagúl Meńlibaeva, «Exodus», 2009
Almagúl Meńlibaeva úshin ásemdik pen ýaqyt aǵysy S.Kalmykovtyń «syzyq» týyndylaryndaǵydaı áıel sıpattamalarymen sáıkesedi.
– Medıanyń yqpaly maǵan kóp tıdi. Foto, vıdeo materıaldar arqyly meniń qorshaǵan ortaǵa degen qatynasymdy ózgertti. Meni shekteýsiz naqtylyqtardyń baqylaýshysyna aınaldyrdy. Matalar, kıiz ben jipter qozǵalysty, qashyqtyqtardy jalǵastyrýdy, keńistikter qurýdy úıretti. Bul qabyrǵaǵa, kedergige, qara qurdymǵa aınala alatyn, buryshtarsyz keńistikterdi syndyra alatyn, arbap alatyn shym-shytyryq arhıtektýralyq materıal, – deıdi Almagúl Meńlibaeva.
Cromwell Place ortalyǵyndaǵy 5 qazannan bastap ashylǵan kórmelerdiń kóshin bastap turǵan Aspan Gallery kórmesi – ınaýgýrasııalyq baǵdarlamanyń bir bóligi. Ortaazııalyq sýretshilerdiń múddesin qorǵap, qoldaý kórsetip júrgen Aspan Gallery óner ortalyǵynyń uıymdastyrýshylary shabytty shyǵarmashylyq oı qabiletin damytyp, qoǵam kókjıegin keńeıte túsetindigine kámil senedi.
