SOT AShYQTYǴY – ÝAQYT TALABY

Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń “Jańa onjyldyq — jańa ekonomıkalyq órleý — Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri” atty Qa­zaqstan halqyna bıylǵy Jol­daý­ynda quqyq qorǵaý salasynda tıisti kadrlyq jumystyń joqtyǵyn, quqyq qorǵaý organdarynyń qyz­me­tinde ashyqtyqtyń jetispeıtinin synǵa alǵan bolatyn. Sondaı-aq, el Prezıdenti árbir júıeniń qyz­metiniń tıimdiligi istelgen ju­mys­tyń kólemimen emes, sapasymen ól­shenýi qajet ekenin de atap kórset­ken-di. Osy talaptar bıiginen qara­ǵan­da Aqtóbe oblystyq sotynda sońǵy kezderi qolǵa alynyp jatqan ju­mys­tar kóńilge úmit uıalatady. Ana­bir jyldary oblystyq sottyń tór­aǵalary birinen keıin biri ja­ma­nat­pen qyzmetinen bosap, bul júıe­de júıesizdik oryn alǵany da ras bolatyn. Aqtóbe oblystyq soty­nyń tóraǵalyǵyna kezinde Joǵary Sottyń sýdıasy bolǵan, Almaty oblysynyń mamandandyrylǵan qar­jy, Atyraý oblystyq sottaryn aby­roıly basqarǵan Bektas Bek­na­zarov kelgeli júıede jańashyldyq­qa umtylýshylyq baıqalady. Jańa tóraǵa birinshi kezekte oblystyq sot pen buqara halyq­tyń, buqaralyq aqparat qural­da­rynyń baılanysyn qalyptastyrý úshin baspasóz qyzmetiniń boıyna qan júgirtip, sot júıesindegi oqys oqıǵalar men eleń etkizerlik derek­terdi buqaralyq aqparat quraldary arqyly jurtshylyqqa jetkizýdi jolǵa qoıǵan. Aı saıyn buqaralyq aqparat quraldary ókilderin ar­naıy shaqyryp, atqarylǵan ju­mystar týraly habardar etý, olar­dy tolǵantqan suraqtarǵa jaýap berý dástúrge aınalypty. – Jalpy qupııa ustalǵanǵa qyzyǵýshylyqtyń basym bolatyny beseneden belgili jáıt. Sodan ke­lip, sot júıesi jumystaryna kú­man­danýshylyq, sýdıalar túgen eken degen qaýeset qaýlaı esetinin kórip júrmiz. Bizdiń negizgi maq­sa­tymyz osyndaı oıdan shyǵarylǵan ósek-aıańnyń aldyn-alý, sot júıe­si­niń jumysy, sýdıa qyzmeti tý­ra­ly halyqtyń túsinik-tanymyn qa­lyptastyrý, ózara tyǵyz baıla­nysta jumys isteý, sondaı-aq, adamdardyń quqyqtyq saýatty­ly­ǵyn kóterý, – deıdi oblystyq sot­tyń tóraǵasy Bektas Ábdihanuly. Sot tóraǵasynyń bastamasymen “Qazaqstan-Aqtóbe” teledıdarynan “Adam jáne zań” aıdary ashylyp, stýdııadaǵy habar júrgiziletin oryn sýdıalar qaýymdastyǵynyń kúshi­men jabdyqtalypty. Bolashaqta munda tek sot organdary ǵana emes, oblystyq ishki ister departamenti, prokýratýra, qarjy polısııasy jáne basqa quqyq qorǵaý salasy­nyń qyzmetkerlerin qatystyra otyryp, habarlar jasaý uıǵary­lyp­ty. Jáne ony teledıdar habar­lary aýdandarǵa beriletin ýaqyt kes­tesine sáıkes taratý oılastyrylýda. Sondaı-aq, oblystyq alqabı­ler sotynyń ǵımaratyn saltanatty ashý rásimi barysynda oblystyq sottyń tóraǵasy Bektas Beknaza­rovtyń “Elektrondy baqylaý óndirisi” atty jańa jobasy jurt­shylyqqa tanystyrylǵan bolatyn. “Elektrondy baqylaý óndirisi” jobasyn paıdalana otyra, sotqa shaǵymdanǵan tulǵalar jáne sot prosesteriniń basqa da qatysý­shylary óz úıinde, jumysynda otyryp, ınternet arqyly sot aktileriniń kóshirmelerimen tanysa alady. Bul degenimiz, olardyń ýaqytyn únemdep, sot shyǵarǵan sheshimderge ýaqtyly shaǵym­danýyna bolady degen sóz. Atal­mysh jobanyń engizilýiniń maqsaty sot ǵımaratyna kelip,ózi qatysatyn isi boıynsha naqty aqparat, sot qujattaryn almaqshy bolyp shy­damy taýsylyp, kezek kútetin azamattarǵa kómek berý, keıbir sýdıalar men sot mamandary tarapynan sot qujattaryn resimdeý kezinde jiberiletin qatelikterdi boldyrmaý. Elektrondy baqylaý óndirisi alǵashynda Aqtóbe oblysy mamandandyrylǵan ekonomıkalyq sotynda engizildi. 2009 jylǵy tamyz ben jeltoqsan aılarynda osy sotpen qaralǵan 2 500 is boıynsha talap aryzdan bastap, oblystyq sottyń apellıasııalyq alqasy shyǵarǵan qaýlyǵa deıingi barlyq sot qujattary arnaıy qorǵa jınaqtalypty. 2010 jyldyń 1 qańtarynan bastap júzege asy­rylǵan EBО́ qyzmetiniń nátıje­sinde qazirgi kúni ınternet arqyly sotqa qatysýshy taraptarǵa tanysý úshin 3000-ǵa jýyq azamattyq is usynylyp otyrǵan kórinedi. Qa­tysýshy tarap nemese onyń zańdy ókili óz talap aryzyn tapsyrǵan soń, birinshi satydaǵy sot keńsesine kelip naqty óz isi boıynsha arnaıy shıfrdy alyp, óz úıinde, keńse­sinde nemese ınternet-kafede oty­ryp-aq tolyq aqparat alady. Ol úshin www.aktobesot.kz saıtyny kirip, EBО́ arnaıy bólimin paıda­laný qajet. Bul joba sot prosesine qatysýshylar tarapynan qyzý qoldaý taýyp otyrǵan kórinedi. Aqtóbe qalasynyń sottaryn­daǵy 14 májilis zaldarynda ornatylǵan beınebaqylaý júıesi olarda bolyp jatqan prosesterdi tikeleı efırde qadaǵalap otyrýǵa múmkindik beredi. Beınebaqylaý júıesi azamattardan keıbir sýdıa men sot mamandary tarapynan sot prosesin júrgizý barysynda dórekilik kórsetýi, is júrgizý zań­dylyǵyn saqtamaýyna shaǵym­danýy­na baılanysty engizilgen jańalyq. Oblystyq sottyń oqý-aqparattyq ortalyǵy men oblys­tyq sot tóraǵasynyń jeke bólme­sindegi monıtorlar arqyly bolyp jatqan prosesterdi baqylaýǵa bolady. Atalmysh júıeni engizgen­nen keıin oblystyq sot tóraǵa­synyń jeke qabyldaýyna kelýshi­ler tarapynan sot prosesi kezindegi dórekilik, sýdıalar taraptarynan is júrgizý talaptaryn buzýshylyq sııaqty jáıtterge shaǵymdaný kúrt azaıdy. Sot otyrysyna qatysýshy­lar zaldaǵy beınekamera men mı­krofondy kórip, bul júıeniń qyz­met etetindigin, ony oqý ortaly­ǵynda baqylap otyrǵandyǵyn túsinip, zań men ádep talaptaryn saqtaýy osy júıeniń oń nátıjesi. Bul jobalar sot tóreliginiń sapa­syn joǵarylatyp, sot júıesiniń ashyqtyǵy men tıimdiligin qamta­masyz etýde qaıtarymdy bolyp otyr. Bastapqyda sýdıalar beıne­kamera ornatylǵan sot zaldarynan qashqaqtaǵanymen qazir buǵan boılary úırene bastapty. Endi sotqa qatysýshy sýdıalar da, aıyptaýshylar da, jábirlenýshi men jaýapker de qorǵaýshylar da ádep tártibin saqtaýǵa, jaýapkershilikti sezinýge beıimdelipti. Sóıtip, sot prosesterine qatysty aryz-shaǵym­dar meılinshe azaıǵan kórinedi. Byltyr qabyldanǵan sot sheshim­deriniń útir-núktesiniń ózgermeýiniń ózi bul jobanyń sot júıesindegi jumys kórsetkishin jaqsartýǵa yq­pal etkenin kórsetse kerek. Qyl­mys­tyq isterdi qaraý merzimi ana­ǵurlym qysqarypty. Kelesi jylǵa aýysqan ister eki ese azaıypty. Oblystyq sottaǵy taǵy bir ıgi is sýdıalardyń biliktiligi men tazalyǵyn qalyptastyrý úshin ústinen aryz-shaǵymdar kóp túsetin keıbir sýdıalarǵa monıtorıng júr­gizý ádisi bolyp tabylady. Ondaı sýdıalarǵa qyzmettik tekserý júr­gizip, kemshilikteri anyqtalsa ba­qylaýǵa alynady. Eger belgilengen merzimde óziniń kemshiligin túzetip, durys jolǵa túsip jatsa monı­torıngten alyp tastalady, jumy­syn jalǵastyrýǵa múmkindik beriledi. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda qyzmetine sáıkes emestigine deıingi sharalar alynýy bek múmkin. Munda sondaı-aq, quqyqtyq jáne zańnamalyq keńes berý ból­mesi ashylyp, oǵan jumys ýaqy­tynda oblystyq sot qyzmetkerleri kezekshilikke turady. Olar kelýshi­lerge sharýasy boıynsha kimge jolyǵýy kerek, qandaı qujattar toltyrý qajettigine keńes beredi. Oblystyq sot sýdıalyqqa úmitkerlerdiń tizimin jergilikti basylymdarda jarııalaý arqyly jurtshylyqtyń olar týraly pikirlerin biledi, sóıtip, mundaı jaýapty qyzmetke kim-kóringenniń ótip ketpeýiniń aldyn alady. Qazirdiń ózinde qyryq bir sýdıa­lyqtan úmitkerdiń aty-jónin, olardyń ómirbaıandyq derekterin aqtóbelikter bilip otyr. Sýdıalar­dyń kadrlyq rezervimen jumys isteýdiń aqtóbelik jobasy Joǵarǵy sotta joǵary baǵalanyp, osy másele boıynsha Aqtóbe oblystyq sotynyń bazasynda semınar ótkizý josparlanýynyń ózi osyndaı ıgi isterdiń nátıjesi bolsa kerek. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.