Ýrýgvaı Qarýly kúshteriniń menshigindegi ushaq And taýyna soǵylyp, 12 adam sol mezette kóz jumsa, kelesi kúni bes jolaýshy jaraqattan jáne aıazdan úsip óldi. Úsh memlekettiń quzyrly organdary tarapynan izdestirý sharalary júrgizilgenimen, odan esh nátıje shyqpady. Olar ne ushaqtyń qańqasyn, ne taý-tasta qalǵan adamdardy taba almady. Segizinshi kúni izdestirý jumystary toqtatyldy.
Bıik taýdyń tóbesinde qalǵan adamdardyń tamaqtary taýsylǵan soń olar sharasyzdyqtan ólikterdiń etin jeı bastady. Qardy eritip ishti. Túrli zattardy órttep, jylyndy. Birer kúnnen keıin taǵy 11 adam qar kóshkininiń astynda qalyp, mert boldy. Osylaısha eki aıdan asa ýaqyt ótti. Qutqarýshylardan esh qaıyr bolmaıtynyna anyq kóz jetkizgen soń olar osy qıyn jaǵdaıdan qutylýdyń amalyn oılastyrdy. Aqyry Nando Parrado, Roberto Kanessa jáne Antonıo Vızıntın esimdi úsh azamat táýekelge bel býyp, jolǵa shyqty. Olar 10 táýlik boıy taý-tastyń arasyn aralap, adam tózgisiz sýyq pen tolassyz soqqan jel men boranǵa tótep berip, aqyry taý eteginde mal jaıyp júrgen bir baqtashyǵa jolyqty. Dál sol malshy jaǵdaıdyń mán-jaıyn jergilikti bılikke jetkizdi. Nátıjesinde apat bolǵan jerge arnaıy ushaq jiberilip, tiri qalǵan 16 adam qutqaryldy. Olar dereý aýrýhanaǵa jetkizilip, qajetti em-dom aldy. Osy 72 kúnge sozylǵan tozaqty kúnder men túnder jaıynda keıinnen túrli fılmder túsirilip, birneshe kitap jazyldy.
And taýyndaǵy qaıǵyly jaǵdaıdan buryn da jáne odan keıin de áýe apatynan tutas bir komandanyń qaza tabý oqıǵasy bir emes, birneshe ret tirkelgeni málim. Atap aıtsaq, 1948 jyly La-Mansh buǵazyndaǵy apattan Chehoslovakııanyń alty hokkeıshisi qaza tapty. 1949 jyly Italııanyń «Torıno» klýbynyń 18 fýtbolshysy baqılyq boldy.
1950 jyldyń 5 qańtarynda Máskeýdiń dańqty VVS MVO klýbynyń 13 oıynshysy men «LI-2» ushaǵynyń alty ekıpaj múshesi qazirgi Ekaterınbýrg qalasynyń mańynda ajal tyrnaǵyna ilikti. Dál osy reıspen Vsevolod Bobrov ta ushýy kerek edi. Alaıda dańqty sportshy sol kúni uıyqtap qalyp, belgilengen ýaqytta áýejaıǵa kelmedi. Komandanyń bapkeri Borıs Bocharnıkov óziniń kómekshileriniń biri Nıkolaı Kolchýgınge atalǵan oıynshyny qalaı da taýyp ákelýdi mindetteıdi. Biraq ekeýiniń de qarasy kórinbeıdi. Arada eki saǵat ótkennen keıin ushaq aspanǵa kóteriledi. Birer ýaqyttan keıin qaıǵyly habar Jer-jahanǵa taraıdy. Al joǵaryda esimderi atalǵan eki azamat aman qalady.
1958 jyly Anglııanyń áıgili «Manchester Iýnaıted» klýby Belgradta ótken jaýapty matchtan qaıtyp kele jatyp, Germanııanyń Mıýnhen qalasyndaǵy áýejaıda apatqa ushyraıdy. 1960 jyly Danııa quramasynyń 8 aıaqdop sheberi opat boldy. 1961 jyly mánerlep syrǵanaýdan AQSh komandasy Brıýsselde kóz jumdy.
1979 jyldyń 15 tamyzynda Dneprodzerjınsk qalasynyń tóbesinde eki «Tý-154» ushaǵy soqtyǵysty. Qaza tapqandardyń jalpy sany – 178 adam, sonyń 17-si Tashkenttiń «Pahtakor» fýtbol klýbynyń bapkerleri men oıynshylary edi. Sol qaraly kúni «Pahtakordyń» oıynshylary Mınskige attanyp bara jatty. KSRO chempıonatyndaǵy kezekti týrda atalǵan komanda jergilikti «Dınamomen» oınaýǵa tıis edi. Alaıda 8 400 metrlik bıiktikte olar Chelıabi – Kıshınev baǵytyndaǵy taǵy bir «Tý-134A» ushaǵymen soqtyǵysady. Borttaǵy adamdardyń barlyǵy da qaza tabady. Sol oqıǵa jaıynda KSRO basshylary tis jarmaýǵa qansha jerden umtylǵanymen, shyndyqty jasyryp qalý múmkin bolmady. Qaraly habar tórtkúl dúnıege tarady.
Kóp uzamaı tekserý jumystarynyń qorytyndysy jarııalanyp, dıspetcherlerden qate ketkeni anyqtaldy. Solardyń aǵattyǵy orny tolmas qasyretke ákelip soqtyrdy. Arada 9 aı ótken soń dıspetcherlerge qatysty sot úkimi shyqty. Nıkolaı Jýkovskıı men Vladımır Sýmskoı 15 jylǵa bas bostandyqtarynan aıyryldy. Biraq olardyń odan keıingi taǵdyry adam qyzyǵarlyqtaı bolmady. Eldiń qarǵysy jibermedi. Sýmskoı aýrýshań bolyp qalsa, Jýkovskıı óz-ózine qol jumsady. Al osy iske tikeleı jaýapty Sergeı Sergeev barlyq kináni qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge jaýyp, ózi jaýapkershilikten qutylyp ketti.
Qaza bolǵan fýtbolshylardyń kóbi Tashkenttegi Botkın zıratynda jerlendi. Keıbiriniń denesi óz Otanynda jer qoınaýyna tapsyryldy. Keıinnen apat bolǵan jerde, ıaǵnı Kýrılovka aýylynda eskertkish ornatyldy. Tutas komanda apatqa ushyrap, О́zbekstan halqy qan jylap jatqanda KSRO-nyń quramyndaǵy barlyq respýblıka «Pahtakorǵa» qolushyn berdi. Sol jyly birqatar komandanyń oıynshylary óz erikterimen atalǵan ujymnyń sapyna aýysty. Termez, Mınsk, Máskeý, Týla, Lvov, Ferǵana, Dýshanbe, Kýtaısı, Odessa, Gúlstan, Dondaǵy Rostovtan kelgen teńbil dop sheberleri «Pahtakordyń» sapynda óner kórsetti. Solardyń arasynda Aqtóbeniń «Aktıýbınes» klýbynyń oıynshysy Vladımır Karman da bar edi. Sonymen qatar KSRO fýtbol federasııasynyń basshylary «Pahtakor» qajetti upaı jınaı almaǵan jaǵdaıdyń ózinde úsh jyl boıy Joǵary topta oınaı beretindigi jaıynda sheshim shyǵardy.
1980 jyly Nıý-Iorkten Varshavaǵa baǵyt alǵan «Il-62» Okense áýejaıynyń mańynda qulady. Ushaqtaǵy 87 adamnyń barlyǵy jaryq dúnıemen qosh aıtysty. Solardyń arasynda AQSh-tyń 14 beldi bylǵary qolǵap sheberi bolǵan. 1987 jyly Perýdyń «Alıansa Lıma» klýbynyń fýtbolshylary túgeldeı qaza tapty. 1989 jyly Sýrınamǵa sapar shekken Gollandııanyń 23 fýtbolshysy kóz jumdy. Tegi sýrınamdyq oıynshylar ózderiniń tarıhı otandaryna baryp, jergilikti komandalarmen birqatar joldastyq kezdesý ótkizýdi kózdegen. Solardyń arasynda Rýýd Gýllıt, Frank Raıkaard, Aron Vınter, Braıan Roı syndy juldyzdar da bolýǵa tıis edi. Biraq olardy bapkerleri jibermeı qoıady. Sonyń arqasynda ataqty fýtbolshylar tiri qaldy.
2008 jyly Bishkekten Tegeranǵa attanǵan ushaq «Manas» áýejaıynan alystamaı jatyp-aq apatqa ushyrady. Borttaǵy 90 adamnyń 75-i sol jerde til tartpaı ketti. Solardyń arasynda Qyrǵyzstannyń 17 basketbolshysy jáne Qazaqstannyń 3 azamaty boldy.
2011 jyldyń 7 qyrkúıeginde Iаroslavldiń «Lokomotıv» klýbynyń hokkeıshileri mingen «Iаk-42D» ushaǵy jergilikti «Týnoshna» áýejaıynan aspanǵa kóterilgen bette jerge qaıta qulady. Bortta 45 adam bolǵan. Olardyń deni atalǵan klýbtyń oıynshylary edi. Olar Qurlyqtyq hokkeı lıgasynyń (QHL) tusaýkeser básekesinde Mınskiniń «Dınamosymen» kúsh synasýǵa tıis bolatyn. Biraq bet alǵan baǵytyna olar jete almady. «Lokomotıvtiń» sapynda tek Reseı oıynshylary ǵana emes, Ýkraına, Slovakııa, Germanııa, Shvesııa, Belarýs, Latvııa jáne Kanada azamattary da boldy. Barlyǵynyń da máıiti ózderiniń týǵan jerlerine jetkizilip, jer qoınyna tabys etildi.
Sol ushaqta bolǵan 45 adamnyń arasynan ekeýi tiri qalǵan edi. Onyń biri – 26 jastaǵy shabýylshy Aleksandr Galımov. Ol óz kúshimen ushaqtan shyqty. Galımov dereý aýrýhanaǵa jetkizildi. Dárigerler qansha tyrysqanymen 26 jastaǵy jigitti ajal tyrnaǵynan aman alyp qala almady. Arada bes kún ótkennen keıin Aleksandr Máskeýdegi Sklıfosovskıı atyndaǵy jedel járdem ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda kóz jumdy. Al ınjener Aleksandr Sızovtyń kóretin jaryǵy bar eken. Ol da biraz ýaqyt dárigerler kómegine júginip, aqyrynda aıaǵynan tik turyp ketti.
