Ádiletti memleket qurýǵa árkim qatysa alady

Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev birlese bilgen el bárin jeńetini jóninde halyqqa úndeý joldap, qaterli dertpen kúrestiń alǵashqy syn sátterinde-aq qalyń buqaraǵa dem berdi, barsha kásipkerlik qaýymdastyq ókilderin Nur Otan partııasynyń aıasynda toptasyp, jurtqa jumyla kómek kór­setýge shaqyrdy. Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev birqatar shara­lar qabyldap, Tótenshe jaǵ­daı men karantın kezinde tabysynan aıyrylǵan ártúrli áleýmettik toptarǵa baǵyttalǵan járdemaqylarǵa bıýdjetten qomaqty qarjy bólip, naqty qoldaý tetikterin belgiledi. Bul óńirdegi jáne álemdegi qazirgi ahýalmen salystyrǵanda ońtaıly nátıjesin berdi.

Iá, jahandyq synaq memleket­terdi shyńdap keledi. «Álem buryn­ǵydaı bolmaıdy» degen tujyrym­men barlyq elder etek-jeńin jınap, jınaqylana tústi. El Prezı­denti Qasym-Jomart Toqaev bıyl­ǵy halyqqa arnaǵan «Jańa jaǵ­daıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda kúrdeli kezeń­niń qıyndyqtaryn eńsere otyryp, aldaǵy baǵyt-baǵdarlardy anyqtap, naqty mindetter júktep otyr. So­nyń ishinde Joldaýdyń jańa is-qımyl josparynyń memlekettik basqarýdyń jańa úlgisinen bastalýy Prezıdent aıtqandaı, eń áýeli memlekettik basqarýǵa, kadr saıasatyna, sheshim qabyldaý júıesine jáne ony oryndaý jaýapkershiligine degen kózqarasty ózgertýden bastaý almaq. Bul rette jańa memlekettik qurylymdardyń qurylýy josparlaý júıesin negizdeýden týǵan qadam deýge bolady. Iаǵnı burynǵydaı barlyq mindetti tek memlekettik apparat qana atqarmaı, oǵan azamattyq qoǵam da qatysatyn boldy. Bul rette «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań qabyldaý júktelip otyr.

Memleket basshysynyń kórsetkish­terge emes, nátıjege jumys isteý týraly talaby óte oryndy. Bul osyǵan deıingi tájirıbe kórsetkendeı, bılik ınstıtýttarynyń eseptik kezeńde jalań sıfrlardy tizbektep, qalǵan ýaqytta jeke, oqshaý qalýyn emes, kerisinshe halyqpen birge qoıan-qoltyq aralasa júrip, buqara men qoǵamnyń máselesin, muń-muqtajyn óz ortasynan, ıakı ishinen bilýine jol ashady. «Halyq aıtsa qalt aıtpaıdy» degen támsil bar. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qurýdyń alǵashqy qadamy da osy – halyqtyń talap-tilegine qulaq túrý.

Máselen, Parlament Májilisiniń depýtaty retinde Ákimshilik rásimdik-prosestik kodeks, Sot-saraptama qyz­meti, Standarttaý, Arnaıy eko­no­mıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtar, Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańdar sekildi jańa qabyldanǵan irgeli zań joba­lary­men birge ákimshilik quqyqbuzý­shy­lyqtar týraly, qylmystyq, qyl­mystyq is júrgizý jáne azamattyq is júrgizý kodeksterine, bıznes ortany jaq­sartý, memlekettiń fýnksııa­laryn básekelestik ortaǵa berý týraly, taǵy da júzdegen zańnamaǵa tıis­ti ózgertýler men tolyqtyrýlar engi­zýge tikeleı atsalysý barysyn­da máslıhat depýtattarymen, Qoǵamdyq keńester múshelerimen, kásibı zańgerlermen, prokýratýra, sot jáne quqyq qorǵaý organdary qyz­­met­kerlerimen júıeli túrde kez­desý­ler ótkizip, aýmaqtardyń naqty pro­blemalary men ony zańnama turǵy­sy­nan qalaı sheshýge bolatynyn talqyladyq.

Elimizdiń Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵynyń sarapshylary Google derekterine súıene otyryp, Qazaqstanda jumys ornyna barýdyń 25 paıyzǵa azaıǵanyn eseptep shyǵardy. Osy derekke den qoıar bolsaq, Prezıdenttiń memlekettik apparat pen kvazımemlekettik sektor qyzmetkerlerin eki jylda 25 paıyzǵa qysqartý týraly tapsyrmasy qazirgi ahýalmen de úılesetinin ańǵarýǵa bolady. Munyń qoǵamda oń áseri anyq baıqalmaq. Birinshiden, atalǵan qurylymdardyń qyzmeti ońtaılanady. Basy artyq, bir-birin qaıtalaıtyn jumys orny bolmaıdy. Ekinshiden, qyzmetkerlerdi qysqartý nátıjesinde jumys ornyn saqtap qalǵan tulǵalardyń jalaqy­syn arttyrýǵa múmkindik týady. Bul árıne, áleýmettik jaǵdaıdy jaq­sar­týǵa kómektesedi. Úshinshiden, az jalaqy árdaıym jemqorlyqqa jol ashaty­nyn eskersek, elimizdegi bul ba­ǵyt­taǵy istiń ilkimdimdilikpen ilgeri basýyn tezdetedi. Tórtinshiden, bú­gingi epıdemııalyq kezeńde qashyq­tan jumys isteý qaǵıdalaryn ornyq­tyryp, qaýipsizdikti saqtaý jáne sıfr­landyrý úderisin arttyra túsedi.

Prezıdent elimizdegi jaýapty hatshylar ınstıtýtyn joıýdy da tapsyryp, olardyń mindetterin vedomstvolardyń apparat basshylaryna júktegen jón ekenin aıtty. Bul da joǵaryda aıtqanymyzdaı, memlekettik qyzmette dýbldiń bolmaýyn bekite túsetin sheshim.

Osy oraıda Memleket basshysy­nyń zań shyǵarýshy organnyń qyz­metine qatysty tapsyrmalary áriptesterimizdiń – Parlament depýtat­tarynyń kóńilin tap bas­qanyn aıtýǵa tıispiz. Qasym-Jo­mart Kemeluly joǵaryda aıt­qan usynystardy júzege asyrý maq­satynda jyl sońyna deıin mem­le­ket­tik qyzmet týraly zańnamaǵa tıis­ti ózgertýler engizý týraly aıta kelip, norma shyǵarý máselesin qaıta qaraý­dy tapsyrǵany belgili. Iаǵnı quqyqtyq júıeniń qasańdyǵy karantın kezinde qolbaılaý bolyp, jumysty tejedi. Negizgi problema atqarýshy bıliktiń ár qadamynyń zańmen shektelip qalýynda bolyp otyr. Iаǵnı vedomstvo basshylary men ákimderge qandaı joǵary talap qoıylsa da olar ony zańdar men qaýlylardyń belgili normalarynyń aıasynda ǵana qa­rastyra alady. Prezıdent bul jaǵ­d­aıdyń memlekettiń ǵana emes, Par­lamenttiń de jumysyn qıyn­­da­tatynyn oryndy atap ótti. Son­dyq­tan palatalardyń atqarýshy organ­dardyń quzyretine berýge bolatyn normalardy da qarastyrýyna týra keledi. Prezıdent Quqyqtyq reglamentteý deńgeıleriniń arasyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etýdi keıinge qaldyrýǵa bolmaıtynyn atap aıtty.

Quqyqtyq memlekettiń tetigi – saýatty zań men kúshti memleket. Al zańnyń qorǵaýshysy – quqyq qor­ǵaý organdary. Qazir quqyq qorǵaý organ­darynyń basty kórsetkishi ashylǵan qylmystar men sotqa jol­danǵan ister sanymen shekteledi. Iаǵnı azamattardyń quqyqtary men múd­delerin qorǵaýdyń ornyna, olar sta­tıs­tıkalyq kórsetkishterge jumys isteıdi. Elimizdegi quqyq qor­ǵaý júıesiniń jumysy naqty isteri­men emes, qurǵaq sandar arqy­ly baǵa­lana­tyny ókinishti, árıne. «Polısııa azap­tady; qorlady; qınap moıyndat­ty» degen aıyptar kez kelgen qyl­mys­tyq is boıynsha shaǵymdarda kez­desedi. Quqyq qorǵaý salasyndaǵy jemqor­lyqty joıý men reformalaý arqyly bul keleńsizdikterden arylýǵa bolady. Bul rette Memleket basshysynyń «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdasyn basshylyqqa ala otyryp, tıisti reformalar júrgiziletini qýantady.

Jalpy, qylmystyq ahýal – memleket pen qoǵam ómiriniń barlyq salasyna teris áser etedi. Eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerge kedergi kel­tiredi. Elimizdiń halyqaralyq bede­line de nuqsanyn tıgizedi. Aza­mat­tardyń quqyq qorǵaý organdaryna qoıatyn eń basty talaby – óziniń jáne otbasynyń qaýipsizdigi jáne jeke múlkiniń qorǵalýy. Kámeletke tol­maǵandar men áıelderdiń qor­ǵalýy. Sol sebepti quqyqtyq memlekette halyqtyń quqyqtyq sanasy men mádenıetin qazirgi qoǵam talabyna saı izgilik jolymen qalyptastyrý máselelerin qolǵa alý qajet. Balalar men jastardyń zańǵa baǵynatyn minez-qulqyn qalyptastyrý jáne quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý kún tártibinen túspeýi tıis. IIM-ne qarasty oqý oryndarynyń baǵdarlamalaryna da tyń ózgeris qajet. Bul oqý oryndaryn támamdaǵan árbir jas keleshekte eline adal qyzmet etetin «ofıserge» aınalýy tıis. Mine, osy ispetti «Ádi­letti memleket» qurý jolyndaǵy qadam­darǵa quqyq qorǵaý organdarymen birge qoǵam da jumyldyrylýy qajet.

Balaıym KESEBAEVA,

Parlament Májilisiniń depýtaty