Jańa jaǵdaıdaǵy jańǵyrý

Elimizde ónerkásiptik áleýeti­mizdi tolyq paıdalanýǵa múmkindik bar. Qazaqstan óziniń jer qoınaýy­nyń baılyǵymen áıgili. Joldaýda ulttyq ekonomıkanyń strategııalyq qýatyn arttyrý úshin tez arada qaı­ta óńdeý isiniń jańa salalaryn damytý qajet ekeni, qara jáne tús­ti metallýr­gııa, mu­naı hımııasy, kólik quras­tyrý jáne ma­shı­na jasaý, qurylys materıaly men azyq-túlik óndirý jáne bas­qa da sa­la­­lardy qamtý kerektigi aı­tyl­dy. Memleket basshysy munaı dáýi­ri aıaq­ta­lat­yn­dyǵyn, aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytpaı, básekege qabiletti ekonomıka qurý múmkin emesin de atap ótti.

Básekege qabilettilik – ulttyq baǵ­darlamalarda berilgen túsinik­temede aqparattyq faktordyń oń ná­tı­jesine basa nazar aýdarady jáne sharýa­shylyq júıesiniń ju­my­sy­nyń álemdik standarttarǵa sáıkes bolýyn kózdeıdi. Qazirgi ekono­mıka­lyq daǵdarys bul tıim­dilik normatıv­teriniń tıimsizdigin kór­setti, ıaǵnı memlekettik baǵdarla­malardyń maqsatyn anyqtaýda ba­ǵytty ózgertý qajettigin kór­se­tedi. Aqparattyq faktordyń teris áse­rin barynsha azaıtatyn jáne eldiń ishki áleýetine áser ete­tin qazaq­stan­dyq ekonomıkanyń qoz­ǵa­ly­synyń jańa traektorııasyn anyqtaý qajettiligi týyndap otyrǵany ras. Bul mindet búginde mańyzdy jáne Qazaqstannyń ary qaraı damý modýsy men anyqtaýshy vektory sanalady.

Osyǵan oraı, «turaqty damý» – «sustainable development» bizdiń oıy­myzsha, elimizdiń damýyna qajetti negizgisi bolyp tabylady. Turaqty damýdyń negizgi qaǵıdalary: adamdy eń basty qundylyq retinde jáne onyń tabıǵatpen úılese oty­ryp salamatty ómir súrý quqy­ǵyn taný; ótken jáne óskeleń urpaq­tyń ekologııalyq, áleýmettik-ekono­mıkalyq qajettilikterin qanaǵat­tandyra otyryp damý, ıaǵnı óskeleń urpaq úshin qalpyna keltirilmeıtin shekteýli resýrstardy saqtaı otyryp, halyqty qajetti ıgiliktermen qalypty qamtamasyz etýge jetkilikti deńgeıde damý. Bul tásildiń, ásirese orasan mol resýrstary bar jáne ony eksporttyq áleýet retinde shyǵarýǵa májbúr Qazaqstan úshin mańyzy zor.

Qazirgi kúni Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý asa ózek­ti máse­le­lerdiń biri bolyp otyr. Aýyl sha­rýa­shylyǵy sala­syn­daǵy kásipker­likti tıimdi damytý, naryqtyq meha­nızm­di ıgerý, naryqtaǵy baǵa, suranys pen usy­nys, báseke, memle­kettik retteý zań­dylyqtaryn meńgerýge baılanys­ty bıznes nysandary naryqtyń ta­lap­tary men onyń mehanızmin ıge­rý­ge ıkemdiligi joǵary bolyp esep­­­teledi. Sol sebepten de qazir­gi ja­ǵ­­daıda agrarlyq saladaǵy kásip­ker­lik­ti damytýdyń áleýmettik-ekono­mı­ka­lyq tıimdiligi naryq mehanızmin tolyq­qandy ıgerýge múmkindik jasaıdy.

Joldaýda agrarlyq sektorǵa ınvestısııa tartý, kásibı mamandardyń tap­shylyǵy, sondaı-aq agrarlyq ǵy­lym­nyń oıdaǵydaı damymaýy sııaq­ty saladaǵy qordalanǵan másele­ler­diń sheshimin tabý kerek­tigin jáne osy baǵytta atqarýshy bılik tarapy­nan naqty sharalar qabyldanýy kerek­tigi de aı­tyldy. Bul óz kezeginde eli­mizde ag­rar­­lyq sektordyń básekege qabi­let­ti­li­gin qamtamasyz etetin negizgi máseleler.

Aımaqtyń básekege qabilettiligi ulttyq ekonomıkanyń básekege qabi­lettilik qurylymyndaǵy ma­ńyz­dy element jáne aýmaqtyń ónim óndire alý men ishki jáne shetel­dik naryqtyń talaptaryna saı qyzmet­ter kórsete bilý qabiletin jáne óz hal­­qy­nyń ómir súrýiniń joǵary deń­­geıin saqtaı bilý men tirshilik qa­ýip­siz­digin qamtamasyz ete alý, qo­laıl­y jaǵdaı jasaı bilý qabiletin bildiredi.

Agrarlyq salanyń damýy búkil ekonomıkalyq áleýettiń jaı-kúıin, memlekettiń azyq-túliktik qaýipsizdik deńgeıi men qoǵamdaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldy sheshýshi dárejede anyqtaıdy. Damyǵan elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, óz kezeginde qoǵam órkenıetiniń ósýine ákeletin agrobıznestiń damýy eko­nomıkany tıimdilikke bastaı­dy. Kásipkerlik adamnyń qabilettilik­terin, iskerlik bastamalaryn arttyrý­ǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, azamattar tabysynyń turaqty kózin qamtamasyz etýge yqpalyn tıgizedi. Osylaısha el turǵyn­darynyń áleýetin jaqsartý máselelerin sheshedi.

Aıman RAIYMBEKOVA,

ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty

QYZYLORDA