Buqaralyq sport – basty nazarda

Memleket basshysynyń Jol­daýyn iske asyrý jónindegi Jal­pyulttyq is-sharalar jos­parynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń aldyna halyqty, onyń ishinde eń aldymen balalardy dene shynyqtyrýmen jáne buqaralyq sportpen aınalysýǵa belsendi tartý, sondaı-aq sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmeleriniń qyzmetin qalpyna keltirý mindeti qoıylǵany belgili. Osyǵan oraı Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova ózi basqaratyn salada atqarylyp jatqan ilkimdi ister týraly baıandap berdi.

Vedomstvo basshysy Joldaýda aıtylǵan mindetterdi júzege asyrý maqsatynda Jalpyulttyq is-sharalar jospary sheńberinde Mádenıet jáne sport mınıstrligi jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, «Kásibı sport klýbtaryna beriletin qarjyny eń aldymen balalardy dene shynyqtyrýmen jáne buqaralyq sportpen aınalysýǵa tartýǵa qaıta baǵdarlaý» jáne «Barlyq oblysta, respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda jáne astanada, iri aýdan ortalyqtarynda sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmeleriniń qyzmetin qalpyna keltirý» boıynsha jumys júr­gi­zilip jatqanyn jetkizdi.

«Joldaýda Prezıdent tara­py­nan qarjy tapshylyǵy kezin­de memleket bıýdjeti esebinen kási­bı sport klýbtaryn tolyqtaı qam­tamasyz etýdiń qajeti joqtyǵy aıtyldy. Búginde respýblıka bo­ıynsha 36 myńnan astam adam jattyǵatyn 97 kásibı sport klýby bar. Olardyń kópshiligi jer­gilikti bıýdjet esebinen qarjy­landyrylady. Olardyń keıbirine ulttyq kompanııalar nemese jekemenshik ıeleri qoldaý kórsetedi. Máselen, 2019-2020 jyldary elimizdiń 17 óńirinde jergilikti bıýdjetterden 252,6 mlrd teńge bólinip, eleýli nátıjelerdiń bolmaýyna qaramastan, qarajattyń kóp bóligi fýtbol jáne hokkeı klýbtaryn ustaýǵa jumsaý jalǵasýda. Osylaısha, 2019 jyly 121,3 mlrd teńge bólinip, onyń ishinde fýtbolǵa – 34,1 mlrd teńge (28,1%), al 2020 jyly – 131,3 mlrd teńge bólinip, onyń ishinde fýtbolǵa – 37 mlrd teńge (28,2%) jumsaldy», deıdi A.Raıymqulova.

Osy maqsatta Mádenıet jáne sport mınıstrligi 3 qazanda eldegi barlyq respýblıkalyq sport federasııalarymen keńes ótkizip, kásipqoı klýbtardyń qarajatyn qaıta bólýdiń biryń­ǵaı tásilderin talqylady. Klýbtar sportshylardy ustaýǵa óz bıýdjetiniń 50%-na deıin qarajat jumsaıtyndyqtan Federasııadan olardyń jalaqysyn retteý bo­ıynsha usynystar kelip túsken. Sonymen qatar 5 qazannan bastap Mádenıet jáne sport mınıstrligi kásipqoı sport klýbtaryn ustaýǵa baǵyttalatyn qarjy qarajatyn qaıta baǵdarlaý máselesi boıynsha biryńǵaı tásilderdi daıyndaý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdardyń dene shynyqtyrý jáne sport, qarjy, ekonomıka basqarmalarynyń basshylaryn tyńdaýdy júrgizýde.

«Búgingi kúni mınıstrlik bıýdjet qarajatynan tólemderdiń ruqsat etilgen normasyn anyqtaý maq­satynda sportshylarǵa, jattyq­tyrýshylarǵa jáne klýb jetek­shilerine jalaqy tólemderin zańdy deńgeıde retteý bóliginde Qazaq­stan Respýblıkasy Parla­menti Májilisinde qaralýda jat­qan zań jobasyna túzetýler ázir­ledi. Bul másele Májilistiń ju­mys toby otyrysynda qaralyp, de­pýtattar tarapynan qoldaý tapty. Balalardyń sporttyq jáne shyǵarmashylyq áleýetin damytý úshin jaǵdaı jasaý maqsatynda barlyq oblystarda, respýblıkalyq mańyzy bar qala­larda jáne astanada, iri aýdan or­talyqtarynda sport seksııalaryn ashý jáne balalar úıirmeleriniń qyzmetin qalpyna keltirý boıynsha jumys júrgizilýde», dep atap ótti mınıstr.

Qazirgi ýaqytta dene shynyq­tyrý jáne sport ujymdarynda 127 703 sport seksııasy jumys isteıdi (onyń ishinde aýyldyq jerlerde 62 733), onda 5 033 546 adam qamtylǵan (aýyldyq jerlerde 2 141 116 adam). Sport seksııalaryn qurý boıynsha kóshbasshy óńirler qatarynda Aqtóbe – 18 034 birlik, Shyǵys Qazaqstan – 11 540, Túrkistan – 11 332 jáne Qyzylorda oblystary – 10 281 birlikpen ornalasqan. Batys Qazaqstan – 4 286, Jambyl – 4 220, Soltústik Qazaqstan – 3 811 jáne Mańǵystaý oblystarynda – 3 486. Osy oraıda, sport seksııalaryn ashý kezinde birinshi kezekte kórsetkishi tómen óńirlerge basa nazar aýdarylatyn bolady. Sonymen qatar respýblıkada 477 balalar-jasóspirimder sport mektebi jumys isteıdi, onyń ishinde 142 (29,9%) olımpıadalyq rezervtegi mamandandyrylǵan balalar-jasóspirimder mek­tep­teri, onda 357 065 balalar men jasóspirimder shuǵyldanady. Dene shynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanatyn balalar men jasóspirimderdiń jalpy sany 2019 jylǵy barlyq oqýshylar sanynyń 17,06%-yn qurady.

Aqtoty Raıymqulovanyń aıtýynsha, respýblıkada júıeli túrde 5 706 625 adam sportpen aınalysady, bul elimizdegi halyq­tyń 30,6%-yn quraıdy. «Shu­ǵyl­danýshylardyń jalpy sanynyń 28,6% – áıelder, 71,4% – erler. Jas shamasy bólinisinde sportpen shuǵyldanýshylardyń eń kóp sany 14-29 jas aralyǵynda – 43,1%, 6-13 jas – 31,2%, 30 jastan joǵary – 24,4%, zeınetkerlik jasqa jet­kender – 1,3% baıqalady. Sport seksııalaryn ashý jáne bala­lar úıirmeleriniń qyzmetin qal­py­na keltirý máseleleri boıynsha bir­yńǵaı tásilderdi ázirleý maqsa­tynda jergilikti atqarýshy organ­dardyń basqarmalaryn tyńdaý júrgizilýde», deıdi mınıstr.

Jıyn barysynda «Balalar úıir­meleriniń» qyzmetin qalpyna keltirý máselesi de sóz boldy. Mınıstrlikpen elimiz­degi qoldanystaǵy balalar úıir­me­leriniń qamtamasyz etilýine jáne normatıvtik-quqyqtyq bazaǵa taldaý júrgizilgen. Jalpy, elimizde 3 212 qoldanbaly shyǵarmashylyq úıirmesi, balalarǵa arnalǵan áýesqoı birlestikter men klýbtar jumys isteıdi eken. О́ńirlik bóliniste bul úıirmelerdiń eń kóp sany Almaty – 627, Aqmola – 421, Qaraǵandy – 357, Qostanaı oblystarynda – 276. Tómengi kórsetkish Túrkistan oblysynda – 69, Nur-Sultan qalasynda – 10, Qyzylorda oblysynda – 9, Shymkent qalasynda – 7 jáne Almaty qalasynda – 0.

Sonymen qatar balalardyń tulǵalyq qasıetin, qabiletterin damytý, oqýshylardyń adamgershilik jáne rýhanı damýy úshin qosymsha bilim berýdiń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, mınıstrlik 4 qazanda «Ulaǵatty urpaq» mádenı-bilim berý jobasyn iske qosty. Jo­ba 1-11 synyp oqýshylary úshin ázirlengen jáne uzaqtyǵy 10-15 mınýttan aspaıtyn on­laın-formattaǵy qysqa beıne-sabaqtardy qamtıdy. Balalar úıden shyqpaı-aq Qazaqstannyń kıeli jerlerine vırtýaldy týr jasap, opera, balet, drama óneriniń úz­dik úlgilerin, qazaqstandyq já­ne sheteldik qyzyqty kınofılm men mýltfılmderdi kórip, tańǵajaıyp mýzykalyq týyn­dylardy tyńdaı alady.

«Oqýshylarǵa madeni-m.kz saı­tynda qazaq jáne orys til­derinde mýzykalyq óner, teatr óneri, kınematografııa, beıneleý óneri jáne «Qasıetti Qazaqstan» atty 5 baǵyty boıynsha barlyq bilim berý beıne-sabaqtary erkin qoljetimdi.Jalpy alǵanda, joǵaryda kórsetilgen sharalardy iske asyrý balalar men jasóspirimder arasynda dene shynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanýshylar sanyn arttyrý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaıdy, sondaı-aq balalardyń bos ýaqytynda ispen shuǵyldanýyn qamtamasyz etedi, olardyń talanttaryn erte satysynda anyqtap, balalardyń odan ári damýyna yqpal etetin bolady», dedi ol.

Jıyn sońynda Aqtoty Ra­ıym­qulova Memleket basshysynyń Joldaýynda atalyp ketken Stra­tegııalyq baǵdarlardy múltiksiz oryndaý úshin mınıstrlik tarapynan barlyq tıisti sharalar qabyldanatynyn jetkizdi.