Bilim sapasy – oqý ornynyń eń basty kórsetkishi. Ol professor-oqytýshylar quramynyń bilim sapasy, biliktiligi men iskerligi arqasynda ǵana emes, menedjment sheberliginiń nátıjesinde qol jetkiziletin tabys. Sonyń ishinde kadrlyq saıasattyń alatyn orny zor. Munda ǵylymı dárejesi bar oqytýshylar sany qalyptaǵy deńgeıden tómen. Jalpy shtat sany 500-deı adam bolsa, sonyń ishinde 11-i ǵana ǵylym doktory, 11-i PhD doktor, 114 ǵylym kandıdaty jáne 152 magıstr bar. Ǵylym doktorlarynyń ortasha jasy 64-te.
Qaı mekemeniń bolsa da utymdy tabystarǵa jetýi birinshi basshyǵa baılanysty ekendigi sózsiz. Eger birinshi basshynyń uıymdastyrý qabileti, ujymdy bir maqsatqa jumyldyra biletin sheberligi bolmasa, qanda da bir bıik nátıjege qol jetkizý qıyn. Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetinde bir jyldan astam ýaqyt boıy rektordyń orny bos tur. Byltyr kúzde rektor, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory óz erkimen ornynan ketti de, sodan beri bul oqý orny birinshi basshysyz. Rektordyń mindetin atqarýshy bolyp taǵaıyndalǵan bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Erbol Isaqaev ujymdy meńgerip, bir arnaǵa túsire almady. Buǵan onyń tájirıbesi de, bedeli de jetpeıtin sııaqty. Onyń ústine barlyq ýnıversıtetterdi ǵylym doktorlary basqaryp otyrǵanda mundaǵy ahýal professor-oqytýshylar quramyn qanaǵattandyrmaıtyndyǵy kórinip tur.
E.Isaqaev bekitilgen kadr saıasatyn da tolyq iske asyra almaı keledi eken. Biz sóılesken ýnıversıtet qyzmetkerleri kadrlar qajettiligin boljaýdyń jetkiliksiz deńgeıi sol qalpynda qalyp otyrǵanyn aıtty. Tálimgerler ınstıtýty damymaǵan. Memlekettik tildi meńgerý tipti tómendep ketken. E.Isaqaev myrza memlekettik tildi oqytatyn mamandardy qýǵyndaýǵa ushyratqany da aýyzeki tilde de, áleýmettik jelilerde de jıi aıtylýda. Máselen, uzaq jyldardan beri osy ýnıversıtette qyzmet istep, ishke de, syrtqa da abyroıly bolyp, Nur Otan partııasy oblystyq saıası keńesiniń múshesi, qalalyq máslıhattyń depýtaty bolyp júrgen Akademııalyq máseleler jónindegi prorektordyń mindetin atqarýshy, professor Janar Talaspaevany, Ǵylym departamentiniń dırektory Marhaba Qýantaevany negizsiz qýdalap, shyrǵalańǵa salyp, kelisimsharttaryna qol qoımaı, qyzmetterin bosatýdy talap etkendigi týraly áńgime qala jurtshylyǵyna da tarap ketti. Bul ekeýiniń mamandyqtary da qazaq tiliniń mamany. Jap-jaqsy jumys atqaryp júrgen olardyń ornyna orystildilerdi tyqpalaǵany da áriptesteriniń qarsylyǵyn týǵyzǵan. J.Talaspaeva birneshe jyl Til jáne ádebıet ınstıtýtynyń dırektory bolyp ta istegen. Osy jyldarda ýnıversıtette memlekettik tildiń qoldanylý aıasy da birshama keńip qalǵan edi. Ony qalanyń kózi ashyq zııaly qaýymy jaqsy biledi.
Jýyrda ujymnyń bir top ókili, sonyń ishinde rektordyń mindetin atqarýshydan basqa úsh prorektor da bar, Bilim jáne ǵylym mınıstri Asqat Aımaǵanbetovke shaǵym jazyp, kóptegen derekterdi alǵa tartty. Onda tipti mynadaı joldar bar: «joǵary oqý ornynyń basshylyǵyna qoıylatyn talaptar saqtalmaı, ýnıversıtettiń strategııalyq mańyzdy máseleleri boıynsha jeke-dara sheshimder qabyldanady, prorektorlardyń pikirlerimen sanaspaı, keıde etnosaralyq alaýyzdyqty týdyratyn jaǵymsyz jaǵdaılarǵa jol beriledi; mınıstrliktiń qaǵazbastylyq júıeden arylý tapsyrmasyn oryndaýdyń ornyna, kerisinshe hattamalyq tapsyrmalardy ústi-ústine kóbeıtip, jumystyń nátıjeli júzege asyrylýyna kedergi jasaýda. Birneshe qurylymdyq bólimderdi (Rektordyń apparaty, Strategııa jáne bilim sapasy departamenti, Uıymdastyrý-baqylaý jumysy bólimi) tek jumysty baqylaýǵa qoıyp, aqparattyq materıaldardy jınaqtaý, esep suraýmen ǵana aınalystyryp otyr. Birden jazalaý sharalaryn qoldanýdy ádetti iske aınaldyrdy, qatal talappen alynǵan túsiniktemelerde tapsyrmanyń obektıvti sebeppen oryndalmaýy kórsetilse de eskerilmeı jatady».
Mınıstrdiń atyna jazylǵan shaǵymdy túgeldeı taldap shyǵý nemese ondaǵy faktilerdi tolyqtaı keltirý bizdiń mindetimiz emes. Atalǵan aıyptardyń ózi oryn alǵan jaǵdaıda oqý ornyndaǵy moraldyq-psıhologııalyq ahýaldyń barynsha nasharlap ketkenin kórsetedi. Mundaı jerde bilim ǵana emes, tárbıe de, mádenıet te, adamgershilik qasıetter de quldyraıdy. Al endi myna aıyptaýlar: «Búginderi óńirlik ýnıversıtet memlekettik menshiktegi emes, bir adamnyń jeke úlesindegi mekemege aınalǵandaı; joǵary oqý ornynyń barlyq máseleleri, sonyń ishinde qarjy máselesi rektordyń mindetin atqarýshy E.Isaqaevtyń kóńil kúıi arqyly ǵana sheshiledi. Qarjy máselesi (jobalyq-smetalyq qujattama, kólik-tehnıkalyq park, profılaktorıı, issaparlyq shyǵyndar jáne taǵy basqa) qaı kúıde, kimniń qoldanysynda ekeni de úreı týǵyzady» degender mınıstrdiń ǵana emes arnaýly qyzmetterdiń aınalysyp, kóz jetkizýin qajet etedi.
Qalaı desek te memlekettiń ıeligindegi, bir oblystaǵy jalǵyz joǵary oqý ornyndaǵy ahýaldy tezirek ońaltý mınıstrliktiń kezek kúttirmes mindeti ekeni daýsyz. Bildeı bir óńirdiń bilimi men mádenıetiniń eń úlken oshaǵynda daý týyp, áńgimege iligýi – stýdent jastardyń adamgershiligi zor, bilikti azamat bolyp qalyptasýyna keri áser eteri sózsiz.
Osy oraıda ózimiz túıgen myna máselege de nazar aýdarǵymyz keledi. Árıne, syrttan basshy ákelip tizgindi ustata salýǵa bolady. Biraq ondaı kadrdy qarsylas toptar bir-birine tartyp jatsa, istiń nátıjeli bolýy neǵaıbil. Al ishterindegi ahýaldy jaqsy biletin, burynǵy basshynyń qatelikteri qaıda ekenin jáne ony túzetýge qolynan is keletin yntaly jan bolsa ǵana bul oqý ornyndaǵy jaǵdaı ońalýy múmkin. Áıtpese, burynǵy rektor Ońdasyn Áshimovty zańsyz shyǵaryp, onyń sot arqyly jumysqa qalpyna keltirilýi, odan keıin syrttan kelgen bir rektordyń mindetin atqarýshynyń bes dekandy birden ornynan alýy sekildi kıkiljińder, daý-damaılar bul ýnıversıtette qordalanyp qalǵan. Syrttan kelgen sońǵy rektordyń da aldy-artyna qaramaı jumystan ketkeni sondaı – turaqsyzdyqtyń tórkinin jetik bilmegendiktiń kesirinen sekildi. Ishki ahýaldy jetik bilmeı, syrttan ton pishkendik qaı ýaqytta bolsa da arandatýǵa aparyp soqtyrady. Jalpy, eldiń shetindegi, jeldiń ótindegi qalada bolǵandyqtan munda basqa elderdiń múddesin júrgizýge tyrysatyn toptardyń da bar ekendigi kórinis berip qalady...
«Syrt kóz synshy» desek, bul oqý ornynda oı-órisi bıik, adamgershilik qasıetteri, iskerlik belsendilikteri de zor, ulttyq rýhy da bıik tulǵalar joq emes. Ujymdaǵy E.Isaqaevtan basqa úsh prorektor da zerdeli, oı-óristeri bıik adamdar. Osy úsheýiniń birine senim artyp, birinshi basshy qoısa – laıyqty jandar. Sonyń ishinde tarıh ǵylymdarynyń doktory, ýnıversıtettiń ǵylym jáne ınnovasııalar jónindegi prorektory, professor Aqmaral Ybyraevany aıryqsha aıtýǵa bolady. Syrtqa da, ishke de abyroıly bolyp júrgen ol 2014 jyldan beri osy ýnıversıtettiń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen jan. Alǵash Qazaqstan tarıhy jáne áleýmettik-gýmanıtarlyq pánder kafedrasynyń professory bolyp qabyldanǵan ol tórt jylda, ıaǵnı 2018 jyldan prorektor laýazymyna deıin kóterilip, qazir sol qyzmetti atqaryp keledi. Alǵan ataqtary men jazǵan eńbekterin sanamalaǵan bolsaq, oǵan taza qoldaý kórsetken bolyp kórinermiz, sondyqtan osy jerden-aq qaıyryp, mınıstrliktiń bilikti basshylaryna oı salýmen A.Ybyraeva týraly sózimizdi aıaqtaımyz. Tek ol týraly ýnıversıtettiń professory, ǵalym Zarqyn Taıshybaı, oblystyq arhıvtiń dırektory Sáýle Málikova jáne taǵy basqa jyly lebizderin bildirgenin aıta ketkendi jón kórdik.
Sheshim qabyldaý – árıne, mınıstrdiń mindeti. Biz tek onyń barynsha ádiletti jáne óńirimizge ǵana emes, elimizdiń bilim berý salasyna paıdaly bolǵanyn qalaımyz.
Soltústik Qazaqstan oblysy
