Otandyq anımasııa tyń jańalyqtar kútedi

Basshylyqqa alatyn másele­ler­diń qa­ta­rynda aldymen mýltıplıkasııa sheń­berindegi kon­kýrstardy sóz etkenimiz durys. Jalpy, otandyq anımasııa bel­sendi damyp keledi jáne bizdiń mamandarymyzdyń jetistikteri halyqaralyq arenada da top jarý­da. Máselen, jas rejıs­ser-anımatorlar Turdybek Maıdan men Tilek Tóleýǵazy túsirgen «Muzbalaq» tolyqmetrli anı­­­­ma­sııalyq fılmi nemis anı­ma­­sııa­lyq fılm­der ınstıtý­tynan (DIAF) Schlingel balalar men jasóspirimder fılm­deriniń 24-shi Halyqara­lyq­ kınofestıvalinde jáne Iz­raılde ótken Near Naza­reth Festival-inde «Úzdik anıma­sııa­lyq fılm» júldelerine ıe boldy. Búginde bizdiń mýlt­­­fılmderge otandyq telearnalarmen qatar sheteldik (Túrkııa, Iran, Eýropa elderi) prodıýserler qyzy­ǵýshylyq tanytyp otyr.

Osyǵan oraı Mádenıet jáne sport mı­nıs­trliginiń baspasóz hat­shysy Əsel Jeńis­pek­qyzy mı­nıs­trlik tarapynan elimizde qazaq anımasııasynyń damýyna serpin berip, jas daryndardy qoldaý maqsatynda «ÁMEN Animation Film Festival» bıyl ekinshi ret uıym­­dastyrylǵanyn tilge tıek etti.

«Festıvalde qazylar alqa­sy­nyń qura­myna álemge áıgili ja­pondyq anımator Ashıno Ioshı­ha­rýdyń onlaın-formatta qaty­sýyn qam­tamasyz etip, qoldaý bildirip otyrmyz», dedi vedom­stvonyń bas­pasóz hatshysy.

Degenmen 3D anımator Ashat Shúlenbaev bul pikirge kelispeı­tinin alǵa tartty. «Osyn­­daı ıgi istiń qolǵa alynyp jatqany meni de qatty qýantty. Alaıda fes­tıvalde re­jıs­serlerdiń jas erekshelikterine shekteý qoı­maý kerek se­kildi. Máselen, meniń jasym bul konkýrsqa saı kelmeıdi. Soǵan sáıkes jas aıyrmashylyq­ty 35-40 jasqa deıin uzartyp, árbir jastyń ózindik ereksheligine qa­raı baǵalansa durys bolar edi. Bul elimizde anımasııalyq baǵytta uıymdastyrylyp jatqan jal­ǵyz baıqaý. Onyń ózinde de júl­de qory óte az. Sebebi bir anı­masııalyq dú­nıeni jaryqqa shyǵarýǵa aılap, tipti onyń sa­paly ári tanymdyq materıal­ bolyp shyqqanyn qala­sańyz jyldardy ketirýge bolady. Son­dyqtan eńbekke ketken ól­sheýsiz ýaqyt pen materıal óz ba­ǵasyn alýy tıis. Qoǵamda bá­se­kelestik kóbeıse, sura­nys art­qan ónimniń sapasy da bekı túse­tinine senimim mol», deıdi Ashat Shúlenbaev.

Jas órkenniń bolashaǵyn oıla­ǵan memleket anımasııa salasynyń damýyna jete kóńil aýdarýy kerek. Otandyq anımasııany damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik qoldaý − osy sózdiń dáleli. Jalpy, anı­ma­sııalyq fılm­niń maqsaty qa­zaq­tyń salt-dástúri men ónerin, mádenıeti men ádet-ǵurpyn ba­la­ǵa túsinikti ári qyzyqty etip jet­kizý desek, adamgershilik, meıi­rimdilik, dostyq, Otanyn súıý jáne taǵy basqa qasıetterdi – bala anı­­masııalyq fılmder arqyly sana­syna sińi­redi, sondaı-aq qazaq tilindegi kontentti kó­beı­tip, kún tártibindegi keleli má­selelerdiń birazy oń sheshimin tabar edi.

Ashat Shúlenbaev sony­men qatar baıyrǵy qazaq oıyn­darynyń zamanaýı nusqada je­tilýine sep­tigin tıgizip kele jat­qan bire­geı ma­­man. Ol óz ke­ze­ginde kompıý­terlik baǵdar­la­­malaýshy, talantty anımator retinde de tanymal.

Atap aıtsaq, osydan birneshe jyl buryn qazaqtyń ulttyq oıyndaryn, sonyń ishinde «Aq súıek»/ WHITE BONE jańa kompıýterlik oıyn jobasynyń avtory atandy. Oıynnyń oflaın nusqasy Steam onlaın-platformasynda satylsa, al onlaın nusqasy áli de jetildirilip jatyr.

− Oıynda Turymtaı, Qa­sym, Aldan, Be­gim jáne Kenje esimdi ­bes keıipkerimiz bar. Jobany ázir­leý kezinde árbir detalǵa, kıim-ke­shekke, tabıǵat kórinisterine, tipti mýzy­ka­lyq árleýge de jiti mán beril­di. Interfeıs dás­túrli kósh­pen­diler stılinde ázirlendi. «Aq súıek» eki satyly oıynnan, bir­neshe deń­geıden jáne kó­ne qalalarǵa saıahattaý­dan tura­dy. Oıyn sharty saıys (arka­da) tú­rinde oılastyrylǵan. Son­dyqtan oıynda shapshańdyq pen aqyl-oıdyń utqyrlyǵy kóbirek qajet, − deıdi Ashat Shúlenbaev.

Bul jumysynan bólek, Abaı Qunanbaı­uly­nyń «Ǵaqlııalary», Sáken Maıǵazıevtiń «Qazaǵym, qasıetińnen aınalaıyn» já­ne Dı­mash Qudaıbergenniń «Umy­tyl­mas kún» áni, myń­daǵan ǵasyrdyń kó­ne jaýhary – «Túr­kistan» qa­lasy, sondaı-aq «Máńgi qazaq kún­tizbesi» sekildi tyń jobalary 3D úlgisimen kóp­shilikke jol tartqan bolatyn.

Alaıda keıipkerimiz 3D anı­ma­sııany jo­ǵary oqý orynda­ryn­da úıretetin pándik baǵ­dar­la­malardyń jáne kýrstardyń az­dy­ǵyn aıtady. О́zi bolsa bul salany arnaıy sheteldik bilim ordalarynan úırenip meńgergen. Máselen, kórshiles Reseıde anıma­sııany úıretetin kýrstardyń jar­nama­synan aıaq alyp júre al­maısyz. Álemdegi eń úzdik 10 anı­masııalyq stý­dııanyń ishinde de «Soıýz­mýltfılm» kósh bastap tur. So­lardyń qatarynda Walt Disney Animation Studious, Warner Bros.Cartoons, PIXAR, Studio Ghibli, DreamWorks Animation SKG, Aardman Animations, Rainbow S.r.l, «Mel­nısa» jáne Blue Sky Stu­dios-ty da atap ótýge bo­lady. О́kinishtisi, úzdikterdiń qata­rynda otandyq birde-bir stýdııanyń joq­­tyǵy. Búgingi tańda otandyq anıma­sııaǵa aı­tar­lyqtaı qarajat bóli­nýde desek, onyń nátı­jesin taıaý arada kórgimiz keletinin jasyr­maımyz.

Elimizde táýelsizdik jylda­ry ázirlengen anımasııalyq týyn­dy­lardyń basym bóligi mem­le­ket­tik tilde jaryq kórgen. Soń­ǵy on jylda Mádenıet jáne sport mı­nıstrliginiń tap­syrysymen 50-den astam anı­masııalyq fılm túsi­rilipti. Osy­nyń nátıjesinde eli­mizde 10-nan astam jeke stýdııa boı kóter­genin aıta ketken jón.

«Qazirde elimizdegi negizgi anı­masııalyq fılm­derdiń óndi­rý­shisi «Sháken Aımanov atyn­­da­ǵy «Qazaqfılm» AQ baza­syn­da 2009 jyl­dan qaıta qu­ryl­ǵan «Anımasııalyq kıno» shy­ǵar­ma­shylyq-óndiristik bir­les­tigi eke­ni bel­gili. Birlestik 10 jyl ishinde 40-tan asa qys­qa­­metrli jáne 3 tolyqmetrli anımasııalyq fılm­di jaryqqa shyǵardy. Olar­dyń ishinde qa­zaq mýltıplıkasııasy tarıhyndaǵy tuńǵysh ult­tyq tolyqmetrli «Er Tóstik jáne Aıdahar», búr­kit­­pen adam dostyǵy týraly «Muz­balaq» jáne túrki qol­bas­shy­sy týraly «Kúltegin» kar­tına­laryn atap aıtýǵa bolady. Odan bólek, Qa­zaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Na­­zar­­­baev­tyń «Ǵasyrlar to­ǵy­­syn­da» atty kitabynyń jelisi bo­­­ıynsha «Qazaq eli», sondaı-aq «Qa­­zaq­stan – bizdiń ortaq shańy­ra­ǵymyz» at­ty anımasııalyq top­­­ta­malar ja­ryq kórdi», deıdi mı­­­nıstrliktiń bas­pasóz hatshysy.

Odan bólek, 2016 jyly Máde­nıet jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha «SAQ-da­la» kınostýdııasy «Qazaq eli» at­ty tarıhı tolyq­metrli anıma­sııa­lyq fılm túsirdi. О́ziniń ma­ńyzdylyǵy jaǵynan aıryqsha bul anımasııalyq týyndy Jánibek pen Kereıdiń ba­lalyq shaǵy men eseıý jyldary týraly baıandaıdy.

Negizinen kvazımemlekettik or­­gandarmen osy baǵytta birsha­ma is-shara atqarylyp jatyr. ­Bul týraly mınıstrliktiń ókili: «2019 jyldyń 3 qańtarynda «Kı­ne­matografııa tý­raly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańy qa­­byl­danyp, «Ulttyq kınony qol­daý memlekettik ortalyǵy» kom­mer­sııalyq emes aksıonerlik qoǵamy quryldy. Osy jyldyń basynda Ulttyq kınony qoldaý mem­lekettik ortalyǵy ekinshi pıtchıng ótkizgen bo­latyn. Kıno ındýstrııasynyń tanymal kásibı mamandarynan quralǵan komanda Kınoortalyqqa kelip túsken 250 ótinimdi qaras­tyryp, qarjylaı qoldaýǵa úmitker bola ala­tyn 88 jobany iriktep aldy, sonyń ishinde 6 anı­masııalyq fılm boldy», dep tolyqtyrdy.

Nátıjesinde, Ortalyqtyń ja­nyn­­daǵy Sa­­rap­tama keńesiniń aǵym­daǵy jylǵy 27 aq­pan − 6 naýryz aralyǵyndaǵy otyry­synda 5 anımasııalyq kıno­joba oń qorytyndyǵa ıe bolyp, Vedomstvoaralyq komıs­sııanyń 2020 jyldyń 25 ma­my­ryndaǵy oty­rysynda da biraýyzdan qoldaý taýyp, ke­le­si anımasııalyq kınojobalar óndiriske jiberildi. Bul ónimderdiń qatarynda «Altyn adam» («Sháken Aımanov atyn­da­ǵy «Qazaqfılm» AQ), «Kenje qyz» («Aday Production anıma­sııa­lyq stýdııasy» JShS), ­«Be­sik jyry» («Dala animation» JShS), «Tarıh kerýeni» anıma­sııalyq serıa­ly («Yrysy AQ Qazaqstan» JShS) jáne «Er­ke­­taıdy» («Art Maral» JShS) ataýǵa bolady.

Al endi «Kınematografııa týraly» zań aıasyn­da qabyldanǵan sheshimder búginde tolyq iske asy­rylýda ma degen suraǵymyzǵa atal­ǵan mınıstrliktiń baspasóz hat­shysy: «Árıne, kópten kútken «Kı­nematografııa týraly» zań qa­byldanyp, mınıstrliktiń kıno óneri sala­syndaǵy saıasaty tu­jyrymdamalyq negizde óz­ger­­di. Máselen, kınojobalardy qar­jylandy­rý týraly sheshimdi ýáki­letti organ Saraptama keńe­siniń oń qorytyndysy jáne Ulttyq fılm­derdi memlekettik qarjy­lyq qol­daý máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq ko­mıssııanyń usynymy negizinde qabyldaıdy. Qoldanystaǵy zań­namaǵa sáıkes, Ulttyq kı­­nony qoldaý memlekettik or­ta­ly­ǵy ashyq konkýrs jarııa­laý arqyly atalǵan Keńes pen ko­mıs­sııanyń qaraýyna kınojoba­lardy jınaqtap engizedi», dep naqtylap jaýap berdi.

Sondaı-aq atalǵan zańnyń 12-ba­byna sáıkes, áleýmettik ma­ńy­zy bar fılmder, debıýttik fılm­­der jáne oqıǵaly fılm­der memleket ta­rapynan 100% qarjy­lan­dyrylady eken. Áleý­mettik mańyzy bar fılm­der − qoǵamnyń pat­rıottyq, rýhanı-adam­gershi­lik, zııatkerlik jáne má­denı áleýe­tin arttyrýǵa, óskeleń urpaqty tár­bıeleýge baǵyttalǵan ózekti, so­nyń ishinde tarıhı fılmderdi vedomstvo basshylyqqa alyp otyr.

Bizdi mınıstrlik tarapynan otandyq anı­masııalyq týyn­dy­lardy sheteldik naryqqa shy­­ǵarýda úlken josparlar quryp otyr­ǵan­dyǵy qýantty.

«Kóptegen iri festıval sheń­be­­rinde ótetin kınonaryq baǵdar­lamasynda bizdiń mýlt­fılmder mindetti túrde kór­setilip otyrady. Tipti halyq­ara­lyq dıstrıbıýtorlar otan­dyq mýltfılmderdi óz elde­rinde kórsetý úshin rejısserlermen tikeleı baılanysqa shyq­qan bolatyn. О́kinishke qaraı, pandemııaǵa baılanysty kóp­tegen josparymyz iske aspaı qaldy. Bir­neshe kınofestıval áli de ashylmaı jatyr. Alaıda bul tek ýaqyt enshisinde», dedi Əsel Jeńis­pekqyzy. Budan bólek, baspasóz hatshy­sy 2019 jyldyń qazan aıyn­da T.Júr­genov atyndaǵy Qa­­zaq ult­tyq óner akademııasynyń «Anı­­­masııalyq fılmniń rejıs­sý­rasy» jáne «Sýretshi-anı­ma­tor» mamandyqtary boıynsha oqı­­tyn «Kıno jáne teledıdar» fa­­kýl­tetiniń stýdentteri úshin Re­­seıdiń jetekshi anımasııalyq stý­­dııalarynyń basshylarymen kez­desý uıymdastyrylǵanyn eske saldy.

«Soıýzmýltfılm» kıno­stý­­­­dııa­sy­nyń dırektory Bo­rıs Mash­­kovsevpen jáne «Wizart­Ani­­mation» kompanııasynyń bas pro­­dıýseri Iýrıı Moskvınmen kez­­desý qorytyndysy boıyn­sha ta­raptar stýdentterge atal­ǵan kıno­­stýdııalarda oqý tá­jirıbesinen ótý múmkindigin berý týraly kelis­sózder júr­gizil­gen.

Aıta ketýimiz kerek, ót­ken jy­­ly Sháken Aımanov atyn­daǵy «Qa­zaqfılm» kınostý­dııasynyń Youtube jelisindegi arnasyna ár jyldary jaryqqa shyqqan mýltfılmder, so­nyń ishinde «Er Tóstik jáne Aıdahar», «Qazaq eli» tolyq­metrli fılmder jáne 20 qysqa­metr­li ­mýltfılm («Qar­­ly­ǵashtyń quıryǵy nege aıyr?», «Aqsaq qulan», «Aıý men­ qoıan», «Jer­uıyq», «Maq­tan­shaq­ qyz», «Tımýr men Jan­tık», «Qazaqstan – bizdiń or­taq sha­ńyraǵymyz» sııaqty anıma­sııalyq fılmderdiń toptamasy júktelgen. Bul arnada eń ta­ny­maly − «Qoshqar men teke» mýltfılmi. Ony 700 myńnan astam kórermen tamashalaǵan.

Qoryta aıtqanda, otandyq anı­masııanyń damýy qazaq folk­lorymen tyǵyz baılanys­ta ekenin áste umytpaýymyz tıis. Bolashaqta búgini men tarıhyn tarazy basyndaı teń ustaǵandar ǵana ýaqyt talabynan utylmaıdy degimiz keledi.