Paktyń parasaty

Vılorıı Pak Qyzylorda oblysy Tereńózek aýdanynyń Sha­ǵan aýylynda dúnıege keldi. Áýelde ol erkin kúrespen aına­lys­ty. Sporttyń bul túrinde pálendeı tabysqa qol jetkize almasa da, óz qatarynyń aldy boldy. Alaıda birte-birte jas jigittiń ańsary aýyr atletıkaǵa aýdy. Oblys ortalyǵyna qonys aýdar­ǵannan keıin О́mirzaq Jolym­betovtiń qol astynda jat­tyqty. Bul esim oqyr­mandarǵa jaqsy tanys. Ke­zinde eli­mizde tanymal zil­te­mirshi­ler­diń biri bolǵan О́mirzaq Shárip­­baıuly keıinnen sport jýrna­­lıs­­tıkasyna túbegeıli bet burdy. Respýblıkalyq basylym­darda qyzmet atqaryp, kóp­tegen sú­beli maqalalar jazdy. Jolym­be­tov­tiń qalamynan shyq­qan kitaptar da oqyrmandar kóńi­linen oryn tapty.

Vılorıı aýyr atletıkaǵa tez be­­ıimdeldi. Jattyǵyp júr­ge­­­­nine bir jyl tolmaı jatyp, jas­­­tar arasynda Qazaqstan birin­­­­­shi­liginiń jeńimpazy atandy. Ke­ıin­nen erler saıysynda az­dy-kemdi tabystarǵa qol jet­­kizdi. Alaıda Pakqa ataqty zil­­temirshi bolý baqyty buıyr­mady. Esesine ol óz baqytyn bap­­ker­likten tapty. Bul rette oǵan baǵyt bergen Qyzylordada sport mektebi dırektorynyń oryn­­basary Vla­dımır Kım eken.

– Kezinde jasóspirimder ara­synda álemdik rekordty jańar­typ, KSRO sport sheberi atan­ǵan Vladımır birde maǵan «Seni kópten beri baıqap júr­min. Balalardy jaqsy jattyq­ty­rasyń. Umtylysyń unaıdy. Kele­shekte senen jaqsy bapker shy­ǵa­tynyna esh kúmánim joq. Ol úshin bilimińdi jetildir. Lenın­gradqa baryp, Petr Lesgaft atyn­daǵy bapkerler daıarlaıtyn mem­lekettik ýnıversıtetke oqýǵa tús» dep keńes berdi. Bilikti ma­mannyń aqylyna qulaq asyp, Neva jaǵalaýyna attan­dym. Biraq ol jaqta jolym bol­mady. Eńsem túsip, elge oraldym. Sol kezde Amankeldi Rymqu­lov pen Vladımır Tıan syn­dy ma­man­dar maǵan kóp qoldaý kórsetti. Jón siltep, aǵalyq aqyl-keńes­terin berdi. Sodan 1973 jyly Al­matyda orna­lasqan Dene shynyqtyrý ınstıtý­tyna oqýǵa tústim. Ony aıaqtaǵan­nan keıin Qyzylordaǵa qaıta oral­dym. Keıingi 45 jyl ómirimdi tolyǵymen osy salaǵa arnadym, – deıdi Vılorıı Vıkto­rovıch.

Qyraǵy maman keıipkerimizge durys baǵyt-baǵdar bergen eken. Rasynda da, bapkerlik qyzmette Pak tolaǵaı tabysqa qol jet­kizdi. Úsh birdeı shákirti Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi ata­ǵyn aldy. Olar – Ilıa Ilın, Al­mas О́teshov jáne Aleksandr Zaı­chı­kov. Búgingi tańda bul ziltemir­shilerdiń barlyǵynyń da esim­i sporttyq tarıhymyzda altyn áriptermen jazýly. Máse­len, Ilınniń qandaı bıik beles­terdi baǵyndyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Odan bólek, ol Beı­jiń men Londonda alaýy tutan­ǵan Olımpııa oıyndarynda altyn tuǵyrǵa kóterildi. Alaıda Ilıa­ǵa «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵylyp, ol qos birdeı ǵalam­dyq dodada jeńip alǵan altyn medal­darynan aıyryldy. Kúlli qazaq­standyq jankúıerler dara týǵan uldyń ondaı arzandyqqa bar­ǵa­nyna esh sengen joq. Biraq qu­zyrly organdar kesimdi sózin aıtyp, óz degenine jetti.

Almas О́teshovtiń el sporty tarıhynda óshpes iz qaldyrǵany esh daý týǵyzbasa kerek. Ol – aýyr atletıkany serik etken qan­das­tarymyzdyń arasynan alǵashqy bolyp álem chempıonatyn­da jeńis tuǵyryna kóterildi. Ol – Qazaqstan Respýblıkasyna eńbek sińirgen sport sheberi ataǵyna ıe bolǵan tuńǵysh qazaq ziltemirshisi. Jastar arasynda Azııa chempıony ataǵyna qol jetkizgen al­ǵashqy qandasymyz. Azııa oıyn­darynda júlde alyp, London Olımpıadasynda jetinshi orynǵa taban tiredi. Osylaı tiz­bekteı bersek, Syr boıynda týyp-ósken sańlaqtyń bul salada qol jetkizgen tabysy zor ekenine anyq kóz jetkizýge bolady.

Aleksandr Zaıchıkovtyń da qadamy qutty boldy. 2012 jyly London Olımpıadasynda ol 12-orynda qalyp qoısa, araǵa tórt jyl salyp, sol olqylyqtyń ornyn toltyrdy. Rıo-de-Janeı­ro­daǵy oıyndarda otandasymyz qola medaldi moınyna ildi. 2015 jyly Hıýstonda ótken álem chem­pıonatynda bas júldeni oljalady.

Vılorıı Pak tek joǵaryda esimderi atalǵan sańlaqtardy tárbıeleýmen shektelip qalǵan joq. Sonymen qatar ol Asqar Meń­dııarov, Sergeı Radaev, Oleg Shın, Qýanysh Rahatov, Roman Rýsıanovskıı, Aıbol Alda­ber­genov, Dáýren Sháýteev, Erbolat Jolamanov jáne taǵy basqa myq­ty ziltemirshilerdi baptady. Solardyń aldy halyq­aralyq jarystarda jasyndaı jarqyrasa, keıbiri bilikti bapker retinde ózde­riniń myqtylyǵyn moıyndatty. Pak myrza barlyǵy 15 halyqaralyq dárejedegi sport sheberi jáne 60-tan asa sport sheberin daıarlady.

– Myqty jattyqtyrýshy bolý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi, – dep jal­ǵas­tyr­dy óz áńigimesin Vılorıı Vık­torovıch. – Bul – óte qıyn kásip. Jasyratyn nesi bar, 45 jyl­dyń ishinde túrli jaǵdaı basymyzdan ótti. Tipten, birde áıelim meni tastap kete jazdady. О́ıtkeni men úıde óte sırek bolamyn. Sansyz oqý-jattyǵý jıyn­dary men túrli jarystardan qol bosaı bermeıdi. Jubaıym soǵan ashýlandy. Birde ol «Sen otbasyńnan jumysyńdy joǵary qoıasyń. Bul – durys emes. Maǵan ondaı erdiń qajeti joq» dep baıbalam saldy. Ajyrasý úshin aryz berýge de oqtaldy. Alǵashynda ne isterimdi bilmeı dal boldym. Men úshin otbasym da, áıelim de, ju­mysym da, bári de qymbat. Bular­dyń eshqaısysyna bóle-jara qa­raı almaımyn. Ári oılanyp, be­ri oılanyp, aqyry áıelimdi aıt­qanyma kóndirdim. «Myna ja­­sy­myzda ajyrasyp, abyroı tap­paı­myz. Onyń ústine balalar eseı­di, nemerelerimiz ósip keledi. Esti­gen elden uıat», dep toqtaý aıt­tym.

Rasynda da, búkil meıirimin shákirtterine tógip, bar bilgenin solarǵa úıretip, aptalap, aılap úıdiń bosaǵasyn kórmeıtin jattyqtyrýshynyń jumysy ońaı emes. Desek te ár nárseniń óz qa­ıyry bar. Bul rette Vılorıı Vık­tor­ovıchtiń baǵy jandy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Kúni-túni izdenip, talpynyp, eńbek­tenip júrip, myqty shákirtter tárbıeledi. Talaı adam­nyń aq batasyn alyp, el-jurt­tyń alǵysyna bólendi. Uzaq jyldar boıy Qazaqstan ulttyq qurama komandasynyń aǵa jat­tyqtyrýshysy boldy. El spor­tyna sińirgen eńbegin eskergen Memleket basshysy Pak­tyń keýdesine «Parasat» pen «Qurmet» ordenderin taqty. Qy­zyl­ordadaǵy Qorqyt ata atyn­daǵy memlekettik ýnıversıtet pen Almatydaǵy Qazaq sport jáne týrızm akademııasynyń qur­metti professory atandy. Qyzy­lorda oblysy Syrdarııa aýda­nynyń Qurmetti azamaty degen ataǵy taǵy bar.

Taǵy bir aıta keterligi, Vı­lo­rıı Pak memlekettik tildi je­tik meńgergen. Maqal-máteldep sóılegende esh qazaqtan kem tús­­peıdi. Qazaqsha óleń de aı­ta­dy, án de shyrqaıdy. «Osy­nyń bárin qaıdan bilesiz?» degen sura­ǵy­myzǵa keıipkerimiz: «Qazaq­tyń jerinde týyp-ósip, qazaq­tyń qasıetti topyraǵynan nár alǵan azamattyń qazaq tilin bil­meýi uıat jaǵdaı. Men tildi ǵana emes, qazaqtyń mádenıeti, salt-dástúri men ádep-ǵurpyn da jaq­sy bilemin. Bizdiń aýylda qazaq­tar­men qatar koreıler men cheshender de turdy. Barlyǵymyz tonnyń ishki baýyndaı aralasyp, tatý-tátti ómir súrdik. Ulttyq máse­lege baılanysty eshqandaı janjal nemese kıkiljiń bolǵan emes. Bala kezimizden jergilikti salt-dástúrdi boıymyzǵa sińirdik. Odan esh qor bolǵan joqpyz. Jastaıymyzdan qazaq ánderin jat­tap óstik. Men Abaıdyń «Jel­­siz túnde jaryq aı» ánin qat­ty unat­tym. Shámshiniń án­deri jú­re­gime jaqyn. Jumeken Náji­­med­ınov pen Nursultan Nazar­baevtiń sózine jazylǵan Shám­shi Qaldaıaqovtyń «Meniń Qazaq­stanym» atty áni memleketimizdiń ánuranyna aınalǵanda óz basym qatty qýandym. Bul óleń­di men «Qazaqstannyń ár aza­ma­tynyń patrıottyq rýhyn oıatyp, otanshyldyq sezimdi bo­ıy­na uıalatatyn keremet týyndy dep baǵalaımyn», dep jaýap qa­ıyrdy. Mine, Syr boıynyń týmasy Vılorıı Vıktorovıch Pak osyndaı azamat!