Kez-kelgen elde tereń kapıtal naryǵy JIО́-niń jyldam ósýine yqpal etedi, 1,5-2% jyldyq ósimniń ózi kapıtaldy qaıta bólý arqyly el ishindegi ınvestısııalyq prosestiń sapasyn edáýir jaqsartady eken.
Kapıtal naryǵy baǵaly qaǵazdar naryǵynyń alǵashqy segmentin bildiretinin eskertip ótken Á. Úshbaev qarjylyq aktıvterdiń bolashaǵyn ekonomıkanyń jekelegen salalarynyń bolashaǵynan bólip-jaryp qaraı almaıtynyn, onyń kapıtal naryǵy úshin mańyzdy ekenin aıtyp ótti. Sondaı-aq sarapshy eldegi jaǵdaıdy Japonııa, AQSh jáne Qazaqstandaǵy saqtandyrý kompanııalary aktıvteriniń qurylymyn salystyra ketýdi de esten shyǵarǵan joq.
Aıtalyq, Amerıka Qurama Shtattary - bul eń damyǵan qarjy naryǵy jáne kóptegen elder úshin etalon. Al Japonııada 1990 jyldary aıtarlyqtaı banktik daǵdarysty bastan keshirdi, bul kóp jaǵdaıda Qazaqstannyń sońǵy 10 jyldaǵy bastan keshken jaǵdaıyna uqsas.
«Qazaqstandyq kompanııalardyń portfelindegi baǵaly qaǵazdardyń úlesi aıtarlyqtaı erekshelenbeıdi jáne damyǵan elderdiń standarttaryna jaqyndady - saqtandyrý kompanııalarynyń qarjylyq aktıvteriniń shamamen 60-70% -y baǵaly qaǵazdar naryǵyna keledi. Otandyq saqtandyrý kompanııalary portfelindegi depozıtterdiń úlesi AQSh pen Japonııaǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵary », - dedi Ánýar Úshbaev
Sonymen qatar ol zeınetaqy qorlarynyń qarjylyq aktıvteriniń qurylymyn taldady. Qazaqstanda bir zeınetaqy qory bar ekeni túsinikti, biraq memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa BJZQ ınvestısııasynyń úlesi AQSh pen Japonııanyń zeınetaqy júıelerindegi normalardan asyp túsetinin jáne zeınetaqy qorlaryn qor naryǵyna ornalastyrýdaǵy artta qalýshylyqtyń aıqyn ekenin eskerý qajet.
Eń agressıvti naryq Amerıka Qurama Shtattary, onda zeınetaqy qorlary qarajattardy aksııalarǵa salady eken. l Japonııa zeınetaqy júıesiniń ınvestısııalar qurylymynda aksııalardy az qoldanýmen aıtarlyqtaı erekshelenedi. Qazaqstanmen salystyrǵanda bul kóp, jáne ınvestısııalyq paı qorlaryna salynǵan ınvestısııalardyń úlesi de aıtarlyqtaı joǵary.
Úı sharýashylyǵyndaǵy ınvestısııalarǵa qatysty damýshy elder jyljymaıtyn múlikke, al damyǵan elder qarjylyq aktıvterge salynǵan ınvestısııalardyń úlken úlesimen sıpattalady.
«Mindettemelerge keletin bolsaq, damýshy ekonomıkalarda tutynýshylyq nesıelendirýdiń úlesi joǵary jáne ıpotekanyń úlesi tómen. Qarama-qarsy kórinis damyǵan elderde. Úı sharýashylyǵynyń qarjylyq aktıvteri ár túrli, olardyń qurylymy ár túrli. 2017 jyly EYDU elderinde aqsha qarajattary men depozıtterdiń úlesi aıtarlyqtaı ózgerdi. Daǵdarystan keıingi elderdegi úı sharýashylyqtary - Portýgalııa, Ispanııa, Italııa, Gresııa jáne Japonııa - óz aktıvterin qolma-qol ustaýǵa kúshtirek tendensııany kórsetedi.
Osy tizimdegi Eýropa elderi jaqynda daǵdarysty bastan keshirdi. Ánýar Úshbaev atap ótkenindeı, Japonııa 2010 jyldardyń basynda daǵdarysty alǵashqylardyń biri bolyp eńseripti, biraq turǵyndarynyń basyp kópshiligi qolma-qol aqsha túrinde aktıvterge ıe, al aksııalarǵa salynǵan ınvestısııalardyń úlesi az bolyp shyǵypty.
«Úı aktıvterin bólýge áser etetin taǵy bir faktor - bul tabys deńgeıi. Qazaqstan Respýblıkasy úshin mundaı málimetter joq, biraq AQSh-ta úı sharýashylyǵynyń ál-aýqaty ósken saıyn, tabysy aıyna 10 myń dollar turatyn rezıdentter aktıvterdiń edáýir bóligin ótimdi kúıinde saqtaıdy, alǵashqy turǵyn úıge, avtokólikterge aqsha salady jáne olardy saqtandyrý kompanııalary men zeınetaqy qorlarynda saqtamaıdy. Baı otbasylardyń aktıvteri qarjylyq tehnologııalar arqyly ıntegrasııalanbaǵandyqtan, kerisinshe tendensııany kórsetedi », - dedi Ánýar Úshbaev.
Ánýar Úshbaev atap ótkenindeı, úı sharýashylyǵy, sharýa qojalyǵyndaǵy ındýstrııa baıyǵan saıyn olardyń qarjylyq aktıvterdegi úlesi de arta túsetin bolady. Bizdiń búgingi úlesimiz tek alypsatarlyq sıpatty kórsetedi, óıtkeni adamdarda qajetti qarjylyq saýattylyq joq. Basqasha aıtqanda kapıtal naryǵynyń basym kópshiligine ıe bolyp otyrǵan jeke menshiktegi sharýa qojalyqtary ekonmıkanyń jekelegen segmentterimen ıntegrasııalanbaǵan. «Investorlar qor naryǵyna bet burýy úshin ne isteýge bolady» degen suraqqa Ánýar Úshbaevtyń jaýaby daıyn bolyp shyqty.
– Bul úshin sharýa qojalyqtaryn saqtandyrý salasynyń jekelegen segmentterine tartý kerek, dep sózin tuıindedi Ánýar Úshbaev.
