2020 jyl depozıtterge mindetti kepildik berý júıesiniń sapaly jańarý jyly boldy. 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń (QDKQ) bastamasymen Ulttyq bankpen birge kepildendirilgen obektiler tizimi keńeıtildi. Eseptelgen syıaqy shottarda, kartochkalarda jáne depozıtterde ornalastyrylǵan jeke tulǵalar men jeke kásipkerlerdiń qarajattaryna, sondaı-aq salym balansyna qosylǵan kapıtaldandyrylǵan syıaqylarǵa qosyldy
«Endi depozıt boıynsha syıaqy eseptelgenine nemese kapıtaldandyrylǵanyna qaramastan, KFGD kepildigimen zańmen belgilengen kepildendirilgen ótemaqy mólsheri sheńberinde qamtylǵan», - dep túsindirdi qor.
Esterińizge sala keteıik, ár banktegi bir salymshyǵa kepildendirilgen syıaqynyń eń joǵary mólsheri: 15 mıllıon teńgeden aspaıdy - ulttyq valıýtadaǵy jınaq salymdary boıynsha; 10 mıllıon teńgeden artyq emes - basqa depozıtter, ulttyq valıýtadaǵy kartochkalar men shottar úshin, 5 mıllıon teńgeden artyq emes - shetel valıýtasyndaǵy depozıtter, kartalar men shottar úshin. Salymshynyń bir banktegi túrine jáne valıýtasyna baılanysty birneshe depozıtteri boıynsha jıyntyq kepildik ótemaqysy depozıtterdiń ár túri boıynsha lımıtterdi eskere otyryp, 15 mıllıon teńgeden aspaýy kerek.
Esterińizge sala keteıik, ár banktegi bir salymshyǵa kepildendirilgen syıaqynyń eń joǵary mólsheri: 15 mıllıon teńgeden aspaıdy - ulttyq valıýtadaǵy jınaq salymdary boıynsha; 10 mıllıon teńgeden artyq emes - basqa depozıtter, ulttyq valıýtadaǵy kartochkalar men shottar úshin, 5 mıllıon teńgeden artyq emes - shetel valıýtasyndaǵy depozıtter, kartalar men shottar úshin. Salymshynyń bir banktegi túrine jáne valıýtasyna baılanysty birneshe depozıtteri boıynsha jıyntyq kepildik ótemaqysy depozıtterdiń ár túri boıynsha lımıtterdi eskere otyryp, 15 mıllıon teńgeden aspaýy kerek.
Endi salymshylarǵa kepildik ótemaqysyn tóleý banktiń barlyq banktik operasııalardy júrgizýge arnalǵan lısenzııasynan aıyrylǵan kúnnen bastap 35 jumys kúninen keshiktirmeı bastalady. Bul rette ýaqytsha ákimshilikke lısenzııadan aıyrylǵan banktiń aktıvteri men mindettemelerin bir mezgilde ekvaıer bankke berý týraly máseleni sheshý úshin 20 jumys kúni bólinedi, ony Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (ARRFR) úılestiredi.
Endi salymshylarǵa kepildik ótemaqysyn tóleý banktiń barlyq banktik operasııalardy júrgizýge arnalǵan lısenzııasynan aıyrylǵan kúnnen bastap 35 jumys kúninen keshiktirmeı bastalady. Bul rette ýaqytsha ákimshilikke lısenzııadan aıyrylǵan banktiń aktıvteri men mindettemelerin bir mezgilde ekvaıer bankke berý týraly máseleni sheshý úshin 20 jumys kúni bólinedi, ony Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi úılestiredi.
Eger P&A operasııasyn júrgizý týraly sheshim qabyldansa, depozıtter banktiń basqa aktıvterimen birge basqa qarjy ınstıtýtyna ótedi, sáıkesinshe lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary satyp alýshy banktiń klıentteri bolady. Nátıjesinde, Qor kórsetilgen kepildik ótemaqyny tóleý boıynsha mindettemelerge ıe emes. Eger agenttik P&A operasııasyn júrgizýden bas tartsa, onda KDIF lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary aldyndaǵy mindettemelerdi qabyldaıdy jáne kepildemelik ótemaqyny zańnamada belgilengen merzimde jáne kepildiktiń maksımaldy mólsheri sheginde tóleıdi.
Eger P&A operasııasyn júrgizý týraly sheshim qabyldansa, depozıtter banktiń basqa aktıvterimen birge basqa qarjy ınstıtýtyna ótedi, sáıkesinshe lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary satyp alýshy banktiń klıentteri bolady. Nátıjesinde, Qor kórsetilgen kepildik ótemaqyny tóleý boıynsha mindettemelerge ıe emes. Eger ARRFR P&A operasııasyn júrgizýden bas tartsa, onda KDIF lısenzııadan aıyrylǵan banktiń salymshylary aldyndaǵy mindettemelerdi qabyldaıdy jáne kepildemelik ótemaqyny zańnamada belgilengen merzimde jáne kepildiktiń maksımaldy mólsheri sheginde tóleıdi. Tólemderdi bastaý tıimdiligin arttyrý úshin 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap Qorǵa agent-bankti tańdaý boıynsha tenderdi ótkizý tártibi men agent-bankke buryn ýákiletti organ belgilegen talaptardy aıqyndaý quzyreti berildi. 2020 jyly lısenzııadan aıyrylǵan bankten salymshylardyń reestrin jedel alý jáne salymshylar týraly málimetterdi agent-bankke berý kezinde qatelikterdi joıý úshin qor bankterdegi aqparattyq júıeni jańartyp, qaıta ornatty.
«Is júzinde tólemderdiń bastalýyn jedeldetýdiń áseri 2020 jyldyń 18 qyrkúıeginde lısenzııadan aıyrylǵan« Tengrı Bank »AQ mysalynda kórindi. Agenttiktiń qysqa ýaqyt ishinde qabyldanǵan JAO júrgizbeý týraly sheshimi jáne KDIF-tiń salymshylar tizilimin daıyndaý jáne «Eýrazııalyq bank» AQ atynan usynylǵan agent-bankti tańdaý jónindegi jedel jumysy salymshylarǵa ótemaqy tóleýdi 2020 jyldyń 30 qyrkúıeginen bastap, ıaǵnı kúnnen bastap 8 jumys kúninen keıin bastaýǵa múmkindik berdi. banktiń lısenzııasynan aıyrý », - dep atap ótti agenttik.
Salystyrý úshin sot prosedýralarynyń aıaqtalýyn kútýge baılanysty aldyńǵy bankter úshin tólemderdi bastaý merzimi olardyń lısenzııasy joıylǵannan keıin 80-den 107 jumys kúnine deıin sozyldy.
Agenttik osyǵan deıin 2019 jyldyń jeltoqsan aıynyń sońynda Tengri Bank salymshylaryna agent-bank arqyly 16,4 mlrd teńge nemese mindettemelerdiń jalpy kóleminiń 92% tólengenin eske túsirdi. Tólemder, karantındik sharalarǵa qaramastan, turaqty rejımde júzege asyrylady - agent-agent sonymen qatar ótinimderdi qashyqtyqtan berý, óteý somalaryn onlaın-tekserý jáne fılıaldarǵa barmas buryn olardyń júktemesin baqylaý nusqalaryn usynady.
Sonymen birge kepildik ótemaqy tóleýge ótinish bildirgenderdiń úlesi tómen bolyp qalady jáne Tengri Bank barlyq salymshylarynyń jalpy sanynyń 16% quraıdy. Osyndaı jaǵdaı basqa bankterde de baıqalady. Mysaly, búgingi tańda Qazaq Banki, Qazaqstan Eksımbanki jáne Astana Bankiniń salymshylary aldyndaǵy mindettemeler 99% -ǵa oryndaldy. Bul rette ótinish bildirgen salymshylardyń úlesi sáıkesinshe 33%, 40% jáne 22% quraıdy. Kepildik óteminiń talap etilmegen somalarynyń eń kóp mólsheri qarajat qaldyǵy 5 myń teńgeden aspaıtyn salymshylarǵa tıesili. Osylaısha, Astana Bankinde ótinish bermegenderdiń jalpy sanynan mundaı salymshylardyń úlesi 93%, Qazaq Banki jáne Eximbank Kazakhstan-da 77% quraıdy.
Sonymen birge kepildik ótemaqy tóleýge ótinish bildirgenderdiń úlesi tómen bolyp qalady jáne Tengri Bank barlyq salymshylarynyń jalpy sanynyń 16% quraıdy. Osyndaı jaǵdaı basqa bankterde de baıqalady. Mysaly, búgingi tańda Qazaq Banki, Qazaqstan Eksımbanki jáne Astana Bankiniń salymshylary aldyndaǵy mindettemeler 99% -ǵa oryndaldy. Bul rette ótinish bildirgen salymshylardyń úlesi sáıkesinshe 33%, 40% jáne 22% quraıdy. Kepildik óteminiń talap etilmegen somalarynyń eń kóp mólsheri qarajat qaldyǵy 5 myń teńgeden aspaıtyn salymshylarǵa tıesili. Osylaısha, Astana Bankinde ótinish bermegenderdiń jalpy sanynan mundaı salymshylardyń úlesi 93%, Qazaq Banki jáne Eksım bank Qazaqstanda 77% quraıdy.
Qor agenttik bankter arqyly Tengri Bank salymshylaryna kepildik ótemaqyny tóleý 2021 jyldyń 30 qyrkúıegine deıin, Delta Bank salymshylary - 2021 j. 23 mamyryna deıin, Astana Banki - 2021 j. 28 qańtaryna deıin jáne Qazaq Banki - 2021 j. 24 sáýirine deıin sozylatynyn aıtty. 2020 jylǵy 28 naýryzda «Naýryz Bank Qazaqstan» AQ salymshylaryna kepildik ótemaqy tólemderi onyń túpkilikti taratylýyna baılanysty toqtatyldy. Depozıtterge mindetti kepildik berý týraly zańnamaǵa sáıkes, agenttiktiń salymshylar aldyndaǵy mindettemeleri qatysýshy bankti májbúrlep taratý týraly iskerı sáıkestendirý nómirleriniń ulttyq tizilimine aqparat engizilgen kúnnen bastap bir jyl ótken soń toqtatylady.
«Agenttik kepildigi búginde jeke jáne jeke kásipkerlerdiń barlyq shottarynyń, kartalarynyń jáne depozıtteriniń 99,8% -yn qamtıdy. Bul kepildendirilgen somadan joǵary depozıtter barlyq depozıtterdiń 0,2% -yn ǵana quraıtyndyǵyn kórsetedi », - dedi qor.
Arnaıy rezerv tek kepildemelik tólemdi tóleýge jáne bank menshiginiń mólsheri men kepildendirilgen depozıtter boıynsha mindettemeler somasynyń arasyndaǵy aıyrmashylyqty P&A operasııasy boıynsha toltyrýǵa ǵana paıdalanylýy múmkin.
Sondaı-aq, 2020 jyly agenttik ádisnamasynda eń joǵary usynylatyn syıaqy mólsherlemesin anyqtaıtyn ózgerister boldy. Endi merzimdi emes depozıtter boıynsha mólsherlemeler bazalyq mólsherlemege sáıkes keledi, al qysqa merzimdilerde olar Ulttyq Banktiń bazalyq stavkasy men spredtiń somasy retinde anyqtalady. (Buryn qysqa merzimdi depozıtter boıynsha mólsherlemeler Ulttyq Banktiń bazalyq stavkasy men spredter qosylǵan naryqtyq mólsherleme arasyndaǵy eń úlken mán retinde anyqtalatyn). Sonymen qatar, sheteldik valıýtadaǵy depozıtterdiń barlyq túrleri úshin agenttik maksımaldy usynylatyn stavkasy - 1%. Qor ótken jyldyń qańtar-qarasha aılarynda shetel valıýtasyndaǵy depozıtter valıýtany qaıta baǵalaýdy qospaǵanda, 2% -ǵa tómendedi dep málimdedi.
Sońǵy resmı derekterge sáıkes, jeke tulǵalardyń depozıttik bazasynyń jalpy kólemi 2020 jylǵy qańtardan bastap 1,2 trln teńgege ósip, 10,5 trln teńgeni qurady (ıslam bankterindegi salymdardy qospaǵanda). Onyń 59% -y ulttyq valıýtadaǵy depozıtterge, 41% -y shetel valıýtasyndaǵy depozıtterge tústi.
