Sebebi MQU-nyń jarǵylyq kapıtaly 2020 jyldyń 1 qańtarynan 1 shildesine deıin ol 30 mıllıon teńge bolýy kerek bolatyn. 2021 jyldan bastap 50 mıllıonǵa, al 2022 jyldan bastap 100 mıllıon teńgege deıin ósedi.
Qazaqstan mıkroqarjy uıymdary qaýymdastyǵynyń basshysy Erbol Omarhanov 2020 jyldyń sońynda jýrnalıstermen kezdesken kezde MQU nesıesi paıyzyna qandaı shyǵyndar kiretinin jáne qandaı jaǵdaıda ony tómendetýge bolatyndyǵyn túsindirip berdi.
Onyń aıtýynsha, ortasha alǵanda, mıkroqarjy uıymdary naryǵynda jyldyq tıimdi syıaqy stavkasy shamamen 38% quraıdy, bul mólsher qarjylyq retteýshi MQU men bankter úshin belgilegen shekti dálizde. Al maksımaldy dáliz – 56 paıyz.
Ol sondaı-aq MQU-nyń joǵary syıaqy mólsherlemesi týraly eskertýdi kóp estıtinin le eskertip ótti. Biraq is júzinde múldem olaı emes, MQU-paıyzdyq mólsherlemeniń shekti dálizi Ulttyq banktiń baqylaýynda turǵandyqtan, eshkim shekten asyp kete almaıdy.
MQU basshysy sondaı-aq jyldyq syıaqy qandaı talaptardan turatynyn da aıtyp ótti.
Esterińizge sala keteıik, 2020 jyldyń sońynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRD) Ulttyq bankpen jáne Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵymen (QQQ) birlesip, ártúrli tıptegi qaryz alýshylar men ónimder úshin dıfferensıaldaý jáne shekti stavkalardy belgileý mehanızmin ázirleýge nıetti ekenin málimdegen bolatyn. Ulttyq bank basshysy Erbolat Dosaev 2020 jyly qarasha aıynda parlament senatynyń otyrysy MQU ekonomıkanyń naqty sektoryn memlekettik baǵdarlamalar, «Jol kartasy» baǵdarlamasy jáne Ulttyq bıznes bankiniń baǵdarlamalary boıynsha nesıelendirýge qatysatynyn, bul sheshim ShOB-qa nesıe berýdiń qosymsha sharasy retinde qarastyrylatynyn, bankter ShOB-pen qalaı jáne qalaı jumys isteıtinin bile bermeıdi, al MQU shaǵyn bıznespen jumys isteýde úlken tájirıbege ıe ekenin aıtqan bolatyn.
– Bizdiń oıymyzsha, ekonomıkalyq nesıeleý baǵdarlamalaryna AQR-den ótken bankter ǵana qatysady. Endi ekonomıkaǵa nesıe berýge tek súzgiden ótken MQU-na ǵana ruhsat. Qazaqstanda osyndaı 283 bar, – deıdi UB ókili.
Sarapshylar agenttik pen QQQ usynǵan shara turaqtandyrý jáne eldegi nesıeleýdiń ósýine jaǵdaı jasaý úshin qajet ekenin aıtady. Sonymen qatar, banktik nesıe berýde osyǵan uqsas mehanızm jumys isteıdi. MQU, ásirese nesıeni onlaın rejıminde beretin uıymdar retteýdi jáne baqylaýdy kúsheıtýdi qajet etedi. Sebebi Ulttyq Bank engizgen jyldyq 100% shekteýge qaramastan, MQU jyldyq 720% -ke jetetin mólsherlememen nesıe berip keldi.
Qazirgi kezde mıkroqarjy uıymdary ózderiniń negizgi qyzmetteri úshin paıdalanylatyn resýrstardy Qazaqstan aýmaǵynda tartý qıyndap ketkenin aıtyp otyr. Sebebi otandyq bankter MQU-nan ótimdi kepilzat usynýdy talap etedi, bul kepilzat MQU-nyń bárinde birdeı joq nemese jetkiliksiz. Osyǵan baılanysty MQU kóbine kepilsiz nesıe beretin sheteldik nesıe berýshilerge júginýge májbúr.
– Qazaqstanda berilgen barlyq mıkrokredıtterdiń shamamen 70% sheteldik qarjylandyrý esebinen beriledi, dep atap ótti Mıkroqarjy uıymdary qaýymdastyǵynyń basshysy.
Ekinshiden, mıkrokredıtter berý men ustaýǵa baılanysty operasııalyq shyǵyndardyń shamamen 14%. Sonymen birge, Erbol Omarhanov MQU-nyń basty artyqshylyǵy - Qazaqstannyń shalǵaı aımaqtarynda is-sharalar ótkizý bolyp tabylatyndyǵyna nazar aýdarady. Bul qaryz alýshylarmen tikeleı baılanysta bolýdy, onyń jumys ornyna barý arqyly klıenttiń tólem qabilettiligin baǵalaýdy, mıkrokredıt berýdiń júıeli monıtorıngin bildiredi. Bul tásil, qaýymdastyq basshysynyń aıtýynsha, MQU-da merzimi ótken qaryzdyń tómen deńgeıine yqpal etedi (NPL - 6,9%).
«Statıstıkaǵa sáıkes, MQU qaryz alýshylarynyń 66% -y aýyl turǵyndary. Keń fılıaldar jelisi men kóptegen daıyndalǵan qyzmetkerlerdi ustaý qymbat. Sondyqtan operasııalyq shyǵyndardaǵy negizgi úlesti personal shyǵyndary alady.
Provızııalardy qurýǵa arnalǵan shyǵyndardyń úlesi 18% quraıdy. Basqa shyǵystar - 27%.
Úshinshiden, kez-kelgen nesıelik mekemede nesıe boıynsha tólemeý táýekeli barlyq qaryz alýshylarǵa proporsıonaldy bólinetini jáne paıyzdyq mólsherlemege kiretini belgili. Osylaısha, atalǵan barlyq komponentter quny 34% quraıdy.
Eger ortasha syıaqy stavkasy 38% -dy quraıdy desek, onda MQU-daǵy paıda korporatıvtik tabys salyǵyn tólegenge deıin 4%-dy quraıtyny anyq.
Shaǵyn nesıe mólsheri neǵurlym az bolsa, onyń rentabeldigi soǵurlym tómen bolatyny anyq. Sonymen birge nesıe berý jáne qyzmet kórsetý shyǵyndary bárine birdeı jáne MQU 100 myń teńge nemese 50 mıllıon teńge shyǵaratyndyǵyna baılanysty emes.
Sonymen birge, Erbol Omarhanovtyń aıtýynsha, naryqtaǵy shaǵyn nesıeniń ortasha mólsheri shamamen 650 myń teńgeni quraıdy. MQU portfelindegi osyndaı shaǵyn nesıelerdiń úlesi shamamen 86% quraıdy. Operasııalyq shyǵyndardy eskere otyryp, bul nesıelerdiń ekonomıkalyq tıimdiligi tómen.
– О́z kezeginde mıkroqarjy uıymdary óz qyzmetine ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý, klıentterge qashyqtan qyzmet kórsetý arnalaryn keńeıtý jáne nesıelik prosesterdi avtomattandyrý arqyly operasııalyq shyǵyndardy azaıtýǵa tyrysýda. Biraq buǵan qatań shekteýlersiz resýrstar, ýaqyt jáne qolaıly quqyqtyq retteý qajet, –deıdi Erbol Omarhanov.
Osyǵan deıin shaǵyn qalalar men aýdandardyń turǵyndaryna qyzmet kórsetetin mıkroqarjy uıymdary aldaǵy ýaqytta prýdensıaldyq talaptardyń ózgerýi olardyń qyzmetine núkte qoıatynyn aıtqan bolatyn.
Jalpy, josparlanǵan ózgerister mıkrokredıttik sektordy turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan. Qujat halyqtyń qaryz júktemesiniń baqylaýsyz ósýine jol bermeý, sondaı-aq kelisim shart mindettemelerin oryndaý úshin naryq oıynshylarynyń jaýapkershilik deńgeıin arttyrý maqsatynda ázirlengen. Nesıelerdi tirkeý jáne berý úshin komıssııalar men alymdar joıylady. Klıentterdiń nesıelik qaryz aýyrtpalyǵynyń qolaıly deńgeıin engizý josparlanýda, olar, sonymen qatar, kiristerdi kúnkóris deńgeıinen joǵary deńgeıde rastaýy kerek. Mámileler kólemi tómendeýi múmkin, biraq sonymen qatar, kompanııalar tólem agentteri retinde jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynda aqsha taba alatyny da sol kezde aıtylǵan.
Qazaqstan mıkroqarjy uıymdary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Erbol Omarhanov qarasha aıynyń sońynda jýrnalıstermen kezdesken kezde naryqtyń osy segmentiniń oıynshylary úshin jyldyq 56% jyldyq biryńǵaı tıimdi tıimdi mólsherleme belgilengenin aıtqan edi. Alaıda, bul sharalardyń barlyǵy negizgi ınnovasııa - jarǵylyq kapıtal mólsheriniń ulǵaıýynan aman qalatyn MQU úshin ǵana paıdaly bolady. Sebebi joǵaryda aıtyp ótkendeı, 2020 jyldyń 1 qańtarynan 1 shildesine deıin ol 30 mıllıon, 2021 jyldyń 1 shildesinen bastap ol 50 mıllıonǵa, al 2022 jyldyń 1 shildesine deıin 100 mıllıon teńgege deıin ósedi. Qaýymdastyq basshysy qazirgi ýaqytta jumys istep turǵan mıkrokredıttik kompanııalardyń jartysyna jýyǵy jarǵylyq kapıtaly 50 mıllıon teńgeden aspaıtyn aıtady.
Demek, MQU-dary ekonomıkany nesıelendirýge nıetti bolsa, qarjylyq saıasatyn Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRD) talaptaryna qaraı beıimdeýden basqa jol joq.
