Sarapshy Ilııas Isaev qarapaıym mysal retinde 2019 jyldyń jeltoqsan aıynda 20 myń AQSh dollaryn eshbir depozıtte ustamaı, úıinde saqtaǵan qarapaıym azamattyń tájirıbesin mysalǵa keltirip ketti. Arada 1 jyl ótkende, teńgege aýdarylǵanda ol ıesine 748 myń teńge paıda alyp keldi. Paıda 2019 jyldyń 2 jeltoqsanynda aıyrbastaýshylar dollardy 387,1 baǵamymen, al 2020 jyldyń 2 jeltoqsanynda 424,5-te satyp alǵandyǵyna baılanysty qalyptasty.
Osylaısha, dollardy matras astynda saqtaý strategııasy adamǵa jyldyq kiristi 9,7% (shetel valıýtasyndaǵy nóldik kiristilikpen) qamtamasyz etti. Al salymshy bul somany bankke aparyp, jylyna 1% mólsherlememen dollar depozıtin ashsa, teńgeniń kiristiligi jylyna 10,8% -dy quraıtyn edi.
– Bankti tańdaǵan adam qatelespeý kerek. Sebebi osyǵan deıin Qazaqstanda eki nesıe-qarjy ınstıtýty klıentter aldyndaǵy mindettemelerin oryndamaǵan. Problemalyq bankte ornalastyrylǵan salym joǵalmaıdy, óıtkeni bastapqy soma memlekettik kepildikpen tolyǵymen jabylǵan, –deıdi Ilııas Isaev.
Osy rette qarjyger teńge depozıti boıynsha paıyzdyq mólsherleme devalvasııanyń deńgeıinen joǵary bolǵanyn eske túsirip ótti: Bir jylǵa ornalastyrylǵan teńgelik depozıtter boıynsha eń joǵarǵy mólsherleme 14% bolǵan Eger bir jyldan keıin, 2020 jyldyń 2 jeltoqsan kúni ol qaıtadan valıýtaǵa oralýǵa sheshim qabyldasa, onda onyń kapıtaly 10 722 dollarǵa deıin óser edi. Sebebi sol kezde AQSh dollarymen eseptegen kezde teńge baǵamy 425,9 bolǵan.
Al kelesi qarjyger Erlan Ibragım korporatıvti emıssııalyq baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salýǵa jáne «durys» emıtentterdi tańdaǵan ınvestorlardyń tabysyn mysalǵa keltirip ótti. Bank depozıtterine qaraǵanda aksııalar naryǵy táýekelge táýeldi ekenin sarapshylardyń bári aıtady.
Ulttyq Banktiń altyn quımalaryn (keıbir ekinshi deńgeıli bankterde jáne banktik emes aıyrbastaý pýnktterinde satylady) satyp alý arqyly bizdiń ınvestorǵa budan da joǵary paıda ákeledi.
2019 jyldyń 2 jeltoqsanynda barlardy grammyna 19,5 myń teńgeden satyp alýǵa bolady, bir jyldan keıin satý baǵasy 24,1 myń teńgeni quraǵan bolar edi. Investor baǵaly metaldarǵa salynǵan ınvestısııalar boıynsha 913 myń teńge taza paıda tapqan bolar edi, bul jyldyq kiristilik teńgemen 23,6% jáne shetel valıýtasynda 12,3% quraıdy.
Ulttyq Banktiń altyn quımalaryn satyp alý da ınvestorǵa joǵary tabys ákeletinin ótken jyly bildik. 2019 jyldyń 2 jeltoqsanynda altynnyń 1 gramyn 19,5 myń teńgege baǵalansa, 2020 jyldyń jeltoqsan aıynda 24,1 myń teńgege deıin kóterilip, maksımaldy tabys 913 myń teńgege deıin kóterildi. Eger jahandyq kózqaraspen qaraıtyn bolsaq, bul baǵaly metal túrine ınvestorlardyń jáne álemniń ortalyq bankterinen de suranys bar. Sońǵy jyldary AQSh-tan bastap, biraz elder óz altyn qoryn aıtarlyqtaı arttyryp alǵan. Munyń Ulttyq bankke de qatysy bar. Eger 2007 jylǵy derekke kóz júgirter bolsaq, ol sátte bizdiń retteýshimizde 56-57 tonna altyn bolatyn. Qazir shamamen 260-300 tonna altyn bar.
Biraq, bul tarapta altynǵa degen suranys ta onyń baǵasyna da baǵynyshty. 2007 jyly altynnyń troıa ýnsııasy $650 deıin jetti. Sharyqtaý shegine 2011 jyly jetti. Bul kezde baǵaly metal quny $1900 kórsetti. 2015 jyly onyń quny $1000-ǵa deıin arzandap ketti. О́zge aktıvter tárizdi onyń baǵasy tómendeýi de, joǵarylaýy da ábden múmkin. Bul tarapta aksııalar men shetel valıýtasyna da qatysy bar.
Sarapshylardyń aıtýynsha, altyn osy jyldyń basty aktıvine aınalady. Ulttyq bank álemdik ekonomıkalyq turaqsyzdyǵy sebebinen altynnyń qoryn kóbeıtip otyr.
Sonymen qatar ótken jyldyń ózinde ǵana elimizdiń altyn-valıýta rezervterindegi altynnyń úlesi 31% -ǵa artty jáne 65,1% nemese 19 mlrd dollardy quraıdy. Álemdik pandemııa qarjy sektorynda tabys tabýdyń tetikterin ártaraptandyrdy.
Qor naryǵyna ınvestısııa salatyn potensıaldy ınvestorlar qatary bizdiń elde de kóbeıip keledi. Pandemııanyń alǵashqy toqsanynda álemdik qor bırjasynda ataqty kmpanııalardyń aksııasy arzandaǵan kezde aksııasatyp alyp, tabysyn eselep arttyrǵandardardyń arasynda bizdiń otandastarymyz da bar. Demek bıylǵy trend qarjylyq- bırjalyq saýattylyq máselesine qarap oıysatynyn aıtyp otyr sarapshylar.
