Ulttyq banktiń sheshimi nesıelendirýge yqpal etse ıgi

Kúni búginge deıin qarjy naryǵy qo­sarlanǵan bazalyq mólsherleme­niń – Ulttyq banktiń kommersııalyq bank­ter men ekinshi deńgeıli bankterge arnalǵan bazalyq mólsherlemesiniń, oǵan qosa ekinshi deńgeıli bankterdiń eko­nomıkany qarjylandyrý úshin beretin resmı qaıta qarjylandyrý mólsherlemesiniń qysymynda ómir súrip kelgeni belgili. Endi sarapshy­lar elimizdiń qarjy naryǵy Ulttyq bank bekitken biregeı bazalyq mól­sher­leme zańymen ómir súrý úshin Bas bank pen EDB-nyń ara qatynasyn já­ne olardy qarjylandyrý mól­sher­lemesiniń qandaı bolatynyn zań­men shegelep alý qajettigin aı­typ otyr.

Apta basynda Qazaqstanda «baza­lyq mólsherleme» uǵymy zańna­malyq turǵydan bekitilip, «qaıta qar­jy­landyrýdyń resmı stavkasy» uǵy­my alynyp tastaldy. Bul ózgeris 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa sáıkes engizilip otyr. Budan bylaı bazalyq mólsherleme aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi qu­ra­ly bolmaq. Sondaı-aq aqsha-kredıt saıa­satynyń operasııalarynda syıaqy mól­sherlemesin belgileýge arnalǵan basty baǵdar bolatynyn Ulttyq bank ashyq aıtyp otyr. Sarapshylar bul sheshim Ulttyq banktiń quzyretin kú­sheıtip, kommersııalyq bankterdiń ju­mysyn belgili bir deńgeıde shek­teı­tinin aıtady.

Sózimizdiń dáleli retinde tómendegi jaıttarǵa nazar aýdarsaq ta jetkilikti. Ulttyq bank kommersııalyq bankterge nesıeni bazalyq mólsherleme boıyn­sha beredi, al EDB-ǵa kelgende bul tú­sinik qaıta qarjylandyrý mól­sher­lemesi bolyp ózgertilip otyrdy.

Ulttyq bank pen EDB arasyndaǵy qarjylandyrý mámilesi qandaı sharttarmen jasalatyny týraly málimet kúńgirt. Sarapshylar uzaq jyl boıy qosarlanǵan bazalyq mól­sherlemeniń yqpalynda bolýdyń bas­ty sebebi osy ekenin aıtady. Eger bas bank bul sheshimin sońyna deıin ta­ban­dap turyp qorǵasa, «bankter nege ashqaraq?» degen másele kún tárti­binen túsip, ShOB-qa nemese jekelegen tulǵalarǵa nesıe berýdiń álemge ortaq talaptaryna bir qadam bolsa da jaqyndaımyz.

Ulttyq banktiń ekinshi deń­geıli bankterge qarjy ber­geni úshin mar­jasynyń qandaı mól­sherde ekenin biz bilmeımiz. Sarap­shylar valıýtalyq saıa­sat nusqalaryn tańdaý kezinde naqty ekonomıkamen baılanys­ty ǵylymı negiz ben keshendi ádis ja­sal­maǵanyn eskertýden jalyqqan emes.

Qarjyger Beısenbek Zııa­bekov teńgeniń valıýtalyq baǵa­myn tu­raqtandyrýǵa óte joǵary talap qoıylyp, sonymen birge na­ryq­tyq baǵam dınamıkasyna yqpal múmkindigi shamadan tys joǵary baǵalanǵanyn aıtady. Bul jaǵdaı ulttyq valıýta emıs­sııasyna baqylaý jasaýmen ǵana emes, bırjada valıýtany satý-satyp alý prosesin basqarý múm­kin­dikterimen de baılanystyrylypty.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Nesıe paıyzyn banktiń qarjylyq jaǵdaıy aıqyndaıdy

Úkimet pen Ulttyq bank jyl saıyn ınflıasııa sebep­terin qarastyrǵan kezde aýyl sharýa­shylyǵy ónimderi baǵasynyń óskenine silteme jasaıdy. Byl­tyr Reseıde qant baǵasynyń ósýine baılanysty (ımport ınflıasııa­sy) bizde de ónimniń osy túrine baǵa kúrt kóterildi.

– Qazaqstan – táýelsiz el. In­f­lıasııa nemese ulttyq valıý­taǵa dem beretin faktor kórshi memleketterden qant nemese kókónis jetkizilýine baılanysty bolmaýy tıis. Bul úshin Úkimet pen Ulttyq bank aqsha-nesıe, fıskaldy saıasat quraldaryn bilikti paıdalanyp, eldegi qant qyzylshasy men kókónis óndirisin yntalandyrýy kerek. Valıýtalyq saıasatty júrgizý taktıkasy boıynsha damyǵan naryqtyq ekonomıkasy bar elder men Qazaqstannyń tájirıbesin salystyrý aldyńǵy kezekte dollarlandyrý dep atalatyn problemadaǵy birqatar aıtarlyqtaı aıyrmashylyqty kózge shuqyp turyp kórsete­tin múmkindik beredi, deıdi B.Zııabekov.

Sarapshy Ulttyq banktiń she­shimi bank nesıesiniń paıyzdyq stavkasyna tikeleı yqpal etetin fak­torǵa aınalýy múmkin eke­nin, biaq oǵan da tym sene bermeý keregin aıtty. Nesıe pa­ıy­­zy­na eń aldymen banktiń qar­­jylyq jaǵdaıy áser etedi. О́zin­­dik kapıtaly jetkilikti kólem­­de qalyptaspaǵan jáne n­esıe­­lik portfeliniń nasharlaýy ná­­tı­jesinde tabys deń­geıi tóme­n bank­­ter agressıvti paıyzdyq saıasatty ustanady. Sonymen birge oǵan ınflıasııa da áser etedi. Iаǵnı ınflıasııa ósken saıyn soǵan sáıkes paıyzdyq stavka da ósip otyrady. Budan shyǵatyn qorytyndy: nesıe paıyzynyń jo­ǵary shegi naryqtyq talaptarǵa qa­raı aıqyndalatyn bolsa, tómengi shek banktiń qyzmet kórsetý ahýalyna qaraı aıqyndalady. Qazaqstanda aqsha massasynyń kóptigine qaramastan, nesıeniń paıyzdyq stavkasy ózge eldermen salystyrǵanda nege joǵary degen saýalǵa jaýap berý úshin joǵaryda aıtylǵan eki baǵytty tereń zerttegen jón.

Sarapshy aıtyp ótkendeı, birinshi kezekte bank qyzmetiniń ózindik quny­na erekshe nazar aýdarylýy tıis. Bul sheteldik bank­terge fılıalyn ashýǵa ruqsat alý múmkindigine baılanysty óte mańyzdy másele bolyp sanala­dy. Bank júıesiniń básekege qabi­lettiligi týraly aıtqanda aldymen onyń naryqtyq ekonomıkasy damyǵan elderdiń bank júıesimen qanshalyqty básekege túse alatynyn eskerý kerek. So­ny­men birge el ishinde de olar bir-bi­rimen básekeles bolǵany durys.

– Degenmen, dál qazir Ulttyq bank bul sheshimi arqyly bir oqpen eki qoıandy atyp aldy deýge bolady. Sebebi endi DSU jaǵdaıynda halyqaralyq qarjy saıasatymen ómir súremiz. Al halyqaralyq talap boıynsha qarjy saıasaty tek bazalyq mólsherlemege ǵana baǵynady. DSU talaptary barlyǵyna ortaq. Kúni erteń elge keletin bankter tek bir zańǵa – Ulttyq bank bekitken bazalyq mólsherlemege baǵynady. Al biz osyǵan deıin ony eki bólip qarap, kommersııalyq bankterdiń múddesine basymdyq berip keldik. Ulttyq bank bul sheshimi arqyly ishki naryqty qosarlanǵan baza­lyq mólsherlemeniń qyspaǵynan qut­qarady, ekinshi deńgeıli bankterdiń nesıelik aınalymǵa túspeı bos jatqan qarjysyn kva­zısek­torda nemese basqalaı qarjylyq depozıtterde jatyp qalýyna jol bermeıdi dep úmit­tenip otyrmyn. Endi bas banktiń EDB-ǵa qatysty ustanymy nemese qarjylandyrý marjasy týraly málimetter ashyq bolýy kerek. Sheshimi sonda ǵana nátıjeli bolady, deıdi B.Zııabekov.

Tıimsiz tustary qandaı?

Bul sheshimge Ulttyq bank pen Úkimet daıyndyqpen kelge­nin aıtýǵa tıispiz. 2020 jyl­dyń 4 qarashasynda Ulttyq eko­­nomıka mınıstri Rýslan Dálenov Májiliste «Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine ekonomı­kalyq ósimdi qalpyna keltirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrǵan bolatyn. Mólsherleme qarjy naryǵynda teńgemen qarajattyń qunyn basqarý úshin paıdalany­latyny sol kezde aıtyldy. Ult­tyq bank ustanymyna den qoı­saq, bazalyq mólsherlemeniń deń­­geıin kezeń-kezeńimen qaı­ta qa­­raı otyryp, bazalyq mól­sher­­le­me­niń deńgeıi týraly she­shim­di ıkem­di ózgeris tetigine sáı­kes qa­byl­daıdy. Sonymen birge zań­na­madan «resmı qaıta qar­jy­lan­dyrý stavkasy» uǵymy aly­­nyp tastaldy, ol «bazalyq stav­ka» uǵymymen aýystyryldy. Jo­ǵaryda atalǵan erejeler bıyl­ǵy jyldyń basynan kúshine endi.

B.Zııabekov aıtqandaı, valıý­talyq baǵam – paıyzdyq stavka jáne bıýdjet tapshylyǵy sekildi faktorlarmen basqarylatyn makroekonomıkalyq qubylys. Álemdik tájirıbe negizinde valıý­talyq saıasatty júzege asyra­tyn eki negizgi nusqany kór­setýge bolady: erkin aınalym­daǵy valıý­talyq baǵamdar, ret­teletin valıýta aınalymy. Ult­tyq bank aıshyqtap otyrǵan baza­lyq mól­sherleme – turaqty fıksa­sııa­lyq baǵam ǵana. Valıýtalyq saıa­sattyń bul túri turaqsyz eko­no­mıkadaǵy ishki daǵdarystyq ahýalda qoldanylǵany durys. Bul ınflıasııanyń az bolýyna yqpal etedi. Soǵan qaramastan, valıýtalyq alypsatarlyqqa jol ashyp, elde turaqsyzdyqty damytý qaýpi bar.

Ulttyq banktiń bırjalyq naryqtan qarjy alyp, halyqara­lyq rezervin kótergeni belgili. Mundaı jaǵdaı sońǵy birneshe jylda áldeneshe ret qaıtalandy.

– Eger aǵymdaǵy jyly da Ulttyq bankte osyndaı jaǵdaı qaıtalansa, ıaǵnı altyn-valıýta rezervi aınalymdaǵy aqsha massasynan birneshe ese artyq bolsa, eldegi aqsha resýrstary shetelderdiń ekonomıkasyn qol­daýǵa baǵyttalyp, Qazaq­stan­nyń qarjy ıgiligi rezervter ornalasqan sheteldik qarjy ınstıtýttary men memlekettik organdarynyń tólem qabiletine baǵynyshty bolyp qalady, – deıdi B.Zııabekov.

«Alparı» saraptamalyq agent­tigi­niń ókili Anna Bodrova­nyń aıt­qanyna den qoısaq, bazalyq stavka – aqsha-nesıe saıa­satynyń quraly ǵana, bul aqsha na­ryǵyndaǵy nomınaldy bank­aralyq stavkalardy retteý úshin qoldanylady. Ol mólsher­lemeniń ózgergeni ınflıasııa pa­ra­metrlerine aqsha naryǵynyń paıyzdyq stavkalary men aıyrbas baǵamy arqyly áser etedi. Bazalyq mólsherlemeni negizgi qural retinde anyqtaı otyryp, ortalyq bank belgili bir ınflıasııa shegi men aıyrbas baǵamyn qalyptastyrý nıeti týraly jarııalaıdy.

Qarjyger Ilııas Isaev ta Ult­tyq bank 2016 jyldan bas­tap aqsha-nesıe saıasatynyń ne­gizgi quraly retinde bazalyq mól­sherlemeni qoldanyp kele jatqanyn aıtady. Sonymen qatar bazalyq mólsherlemeniń ma­ńyzdy praktıkalyq qoldan­balary bar ekenin aıtqan sarapshy pande­mııalyq daǵdarys kezinde Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni túzetý arqyly kommersııalyq bankterge arzan ótimdilikti usynady, ınflıa­sııa­ny maqsatty dıapazonda us­tap turýǵa, bank júıesin turaq­­tan­dyrýǵa jáne teńgeniń aıyr­bas­­taý baǵamynyń qysqa merzimdi aýytqý amplıtýdasyn janama túrde shekteýge kómektesedi.

Sarapshynyń pikirinshe, bazalyq stavkanyń ózgerýiniń ishki naryqqa áseri damyǵan el­der­men salystyrǵanda sonsha­lyqty myqty dep aıtýǵa da kel­­meıdi. Bul obektıvti fak­tor­­larǵa baılanysty. Biz táýel­sizdik jyldarynda aımaq­tar­dyń derbes bankteri turmaq, sala­­lyq bankterdi damyta alma­dyq. Nátıjesinde jekele­gen salalardyń banktik qyzmetter­men qamtamasyz etilýi syn kóter­meıdi. Bank júıesine nazar aýdarar bolsaq, sońǵy jyldary jańa­dan ashylyp jatqan bankter joq, bankter bir-birine jutylyp, irilenip jatyr. Mundaı jaǵdaıda salalyq bankterdi damytý jaıly aıtýdyń ózi múmkin emes. Naryqtyq ekonomıkada monopolııa nemese olıgopolııa báseke negizinde, oǵan qajetti jaǵdaılar jasalǵan jerde paıda bolady.

Investısııalyq tartymdylyq tómendeýi múmkin

I.Isaev aıtqandaı, naryqtyq ekonomıkada monopolııa nemese olı­gopolııa ornaǵan jerde onyń ju­mysyn baqylaý qıynǵa soǵady.

– Ulttyq bank tabandylyq tanyt­pasa, qarjy naryǵy birazǵa deıin qosarlanǵan paıyzdyq mól­sherleme jaǵdaıynda ómir súredi. Ishki naryqtyń ındıkatory saýda balansynyń jaǵdaıyna, tikeleı sheteldik ınvestısııalarǵa, stra­tegııalyq saýda seriktes­teri­miz­diń ekonomıkalyq jaǵ­daıyna táýeldi. О́zdiginen el ekono­mıka­synyń sapaly jáne turaqty ósýin qamtamasyz ete almaıdy. DSU jaǵdaıyna endik. Qarjy saıasatyndaǵy keıbir kóleńkeli tustar endi ǵana júıelenip jatyr. Qolǵa alyp úlgergen tir­likter – bir, úlgere almaı jat­qanymyz – myń, deıdi ol.

Sarapshy EAEO aldyndaǵy min­dettemelerimiz de bar ekenin eske saldy. Ýaqyt ótken saıyn EDB ınvestısııalyq tartym­dyly­ǵynan aıyrylyp, qarjy olıgarhtary úshin paıdaly bolýdan qalyp barady. Bankterdiń bir-birine jutylýy men satylýy sonyń dáleli. Eger jaǵdaı osylaı jalǵasa berse bankter DSU jaǵdaıynda da Ulttyq qorǵa nemese memleketke astyrtyn jaǵ­daıda qol jaıa berýi múmkin. Osyn­daı jaǵdaıda Ulttyq bank­tiń bul sheshimin ne bel ketedi, ne belbeý ketedi dep sýretteýge bolady.

ALMATY