Sezdiń negizgi kún tártibiniń biri bolyp, «qyrǵyz» bolyp atalyp kelgen halyqtyń tarıhı durys atyn qaıtarý edi. Sezd «budan bylaıǵy jerde «kırgız» degen ataý «qazaq» dep atalsyn» degen tarıhı qaýly qabyldady. Osyǵan saı, sezd «Kırgız Respýblıkasyn» «Qazaq Respýblıkasy» dep ataýǵa, astanasy Aqmeshitti Qyzylorda dep almastyrýǵa sheshim qabyldady. Sonymen, osy qalanyń balamasy, jańa túsinigi kommýnısterdiń bas ǵımaratynda qyzyl týy jelbiregen Qyzylqala bolyp shyǵa keldi.
Endi, qalanyń eleýli datalaryn eske túsireıik. Tarıhı ótpeli ýaqyttardan beri Qyzylorda qalasynyń ataýy birneshe ret ózgergen. Mysaly, áýelde 1818 jyly Aqmeshit bolyp atalǵan, sodan 1853 jyly – Perovsk, qaıtadan 1922 jyly – Aqmeshit, aqyry 1925 jyly Qyzylorda ataýy búginge deıin saqtalǵan. Qazaqstan egemendik alǵan kezeńnen bastap, qoǵamdyq formasııa ózgerip, Keńes Odaǵy kelmeske ketkennen biri kommýnıstik qundylyqtar qatań synǵa ushyrap, Stalın bastaǵan bolshevıkter kezeńindegi solaqaı saıasattan qazaq halqy orasan zardap shekkeni belgili. Osyǵan qaramaı, Táýelsizdigimizdi ornatqaly, kók týymyzdy jelbiretkennen beri 30 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, qala «qyzyldar qalasy» ataýynan arylmaı keledi.
Qazaq halqy Reseı ımperııasynyń Qazaqstandaǵy ornyqtyryp ketken belgisi Petropavlosk pen Pavlodar qalalarynyń ataýyn ózgertýge dármensiz bolyp otyr. Osyndaı jaǵdaıda, abyroıly isti áýeli ózimizden bastaǵan jón. Sondyqtan Qyzylorda qalasynyń qazirgi ataýyn, onyń ejelgi tarıhı ataýy «Aqmeshit» nemese qazaqqa yqylym zamannan qasıetti qundylyq Syrdarııa túsinigine saı «Syrkent» ataýyna ózgertken durys. Osy usynysty Qyzylorda oblysynyń qalyń jurty qoldaıdy degen oıdamyn.
Naqypbek SÁDÝAQASOV,
zańger-pýblısıst
NUR-SULTAN
