Ahýalyń qalaı, aýyldaǵy aǵaıyn?

Aýylda turady demeseńiz, qazir tur­mysy men tabysy qala­daǵylardan kem túspeıtinderdiń qatary qalyńdap keledi. Iаǵnı jumys isteımin degen adamǵa aýylda da múmkindik kóp. Kásibin aıaqqa turǵyzyp alǵansha memleket tara­pynan beriletin jeńildikter de bar­shylyq. Qaıtarymsyz grantqa ıe bolǵandar, óz isin odan ári órkendetý úshin jeńildetilgen jolmen nesıe alýshylar az emes. Mysaly, Túlkibas aýdanynda 600-den astam turǵyn memleket­ten qaıtarymsyz grant alǵan. Onyń 98-i úı irgesindegi jerin jy­lyjaıǵa aınaldyrsa, qalǵandary da berilgen jeńildikti tıimdi paıdalanyp, bıznes-josparlaryn júzege asyrýda.

Arys qalasynyń turǵyny Jadyra Dúısenhan «Bıznestiń jol kartasy-2025» memlekettik baǵ­darlamasy aıasynda 4,5 mln teńge kóleminde qaıtarymsyz grant alǵan. Kásipker qurylysshylarǵa qol­ǵap tigýmen aınalysady. Búgin­de otbasylyq bıznesin ulǵaıtyp, tórt adamdy jumyspen qamtyp otyr.

Kentaý qalasyna qarasty Oran­ǵaı aýylynyń «Arýana» sharýa qojalyǵy memlekettik baǵ­­dar­lama aıasynda 19 mln teńge kóle­minde tómengi paıyzben nesıe alyp, 10 túıe satyp alǵan. Eki jyl­da Oısylqara tuqymyn bes ese kóbeıtken. Sharýa qojalyǵynyń basshysy Baqytgúl Qasymbekova kópshilik túıe súti men etiniń emdik qasıetin sezingendikten, suranys ta artqanyn aıtady.

Kentaý qalasyna qarasty aýyl­dar­da túıe sharýashylyǵymen aınalysa­tyndardyń qatary byltyr otyz paıyzǵa artqan.

Túrkistan oblysy ákiminiń bas­pasóz qyzmeti habarlaǵandaı, óńirde 150 myńǵa jýyq kásip­ker tir­­kelgen. Búginde «Qarapa­ıym zat­tar ekonomıkasy» baǵ­dar­la­masy boıynsha 24,4 mlrd teń­ge­ge 246 joba qarjy­lan­dyrylsa, 5 mlrd teńgege 29 joba maqulda­nyp, júzege asyrý jumystary qolǵa alynǵan. Odan bólek, 6 mlrd teń­geden astam qarjyǵa ta­ǵy 27 jobany iske qosý kózdelip otyr.

Taýdan bastaý alatyn Saı­ram­sý ózeniniń qos qaptalyna qonys­tanǵan aýyl kóp. Mysaly, ózen jaǵalaı ornalasqan Tólebı aýdany Kóksáıek aýyldyq okrýgine qarasty Qazaqstan, Jińishke, Al­tynbastaý jáne Kóksáıek eldi mekeninde 2 500-ge jýyq tútin bar, turǵyndar sany 13 300-den asady. Aýdan ákimdiginiń derekterine jú­ginsek, turǵyndardyń 7650-i ekonomıkalyq turǵydan belsendi azamattar sanatyna jatady. Jal­py jer kólemi – 21 631 gektar. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy maq­satyndaǵy jer kólemi 15 600 gektarǵa jýyqtaıdy. 9 myń gektardan astam al­qap­qa egin egilse, 1739 gektary – jaıy­lym. Sýar­maly alqap 1 200 gektardan asa­dy. Baý 158 gektar bolsa, óndiris­tik aýmaq 56 gektardy, al úı ja­nyndaǵy baý-baq­sha kólemi 269 gektardy alyp jatyr.

Aýyldarda tabysy turaqty muǵalim men densaýlyq salasy qyzmetkerlerinen bólek, jaqyn mańaıdaǵy mekemelerge qaty­nap jumys isteıtinder az emes. Eli­mizdegi úshinshi megapolıs – Shymkentke baryp-kelip jumys isteıtinder de jet­kilikti. Aýylda kásip ashyp, sharýasyn dóńgeletip júrgender de barshylyq.

«Aýylda turyp, jumys joq deý aqylǵa syımaıdy, deıdi aýyl ákimi Aıtjan Qabylbekov. – Pan­demııaǵa baılanysty biraz kásip­kerlik nysandardyń jumysy edáýir baıaýlap, keıbiriniń jumysy tipti toqtap qalǵany da ras. Alaı­da talpynǵan jastarǵa ár ýaqytta eki qolǵa bir kúrek tabylady. Mysaly, jergilikti kásipker Erlan Ádilbekovtiń naýbaıhanasy bar. Kásipker Ábdijan Áskerov áıeli Lolahan ekeýi aýdan orta­lyǵynda bir aıdaı oqyp, kóktemde nan pisirip, satýdy jolǵa qoıdy. Undy aýdandaǵy «Aq marjan» dıirmeninen alady. Táýligine 300-ge deıin nan pisiredi. Úsh adam­dy jumyspen qamtyp otyr. Mun­daı naýbaıhana Kóksáıekte bir­nesheý. Básekelestik kúshti. Son­dyqtan nannyń sapasyna erekshe kóńil bólinedi. Ortalyq bolǵan soń munda jeńil avtokólikterge servıstik qyzmet kórsetetin nysandar da jetkilikti. Bireýi shına jóndeýmen shu­ǵyldansa, ekinshisi motor maıyn aýys­tyrady. Kele­sisi júris bólikterin jón­deıdi. Qa­ladaǵydaı kólik jýatyn oryndar da ashylǵan».

Kóksáıekte 5 otbasy 555 myń teńge­den qaıtarymsyz nesıe alyp, óz kásip­terin ashqan. Onyń biri qarjyny dúken jumysyn jaqsartýǵa jumsasa, ekinshisi tigin mashınalaryn alyp, arnaıy seh ashpaq. Úshinshisi, bazardan mal satyp alyp, bordaqylaýǵa qoıǵan. Saýyn sıy­r­lary da bar. Saýǵan sútterin «Fýdmaster» kompanııasyna ótkizedi. Bul jaýap­kershiligi shekteýli seriktestigi halyq­aralyq standartqa saı ónim shyǵaryp, elimizdiń túkpir-túkpirine jóneltýde.

Kóksáıektikterdiń bos ýaqy­tyn tıim­di paıdalanýyna da jaǵ­daı jasalýda. Aýylda kólemi 30h50 metr bolatyn fýtbol alańy bıyl paıdalanýǵa berilmek. Bul úshin aýdan bıýjetinen 13 mln 234 myń teńge bólinipti. Balabaqsha janynan búldirshinder oınaıtyn alańsha jabdyqtalǵan, 100 oryndy bastaýysh mektep ǵımaraty paı­dalanýǵa berilgen.

Aýyl ákimi úlgi ete aıtqan taǵy bir kásip­ker Qazaqstan aýyl­yndaǵy Qam­b­ar Naralıevtiń ja­nar-jaǵarmaı stansa­sy bar. Al Jomart Amanjolov qyl­shyq jún­di qoı ósirýde. Ýaq maldy semir­tip, soıyp satady. Erkebaı Erejepov Saı­ramsý ózeniniń jaǵasynan 2 gektar jer alyp, shabaq, balyq ósirýdi kózdep otyr.

Byltyr aýyldyq okrýg bo­ıynsha 800 mln teńge ınvestısııa tar­tý josparlanǵan eken. Alaı­da in­det­ke baılanysty keı ká­­sipkerler bıznes-josparlaryn júzege asyra almapty. Degen­men ótken jyly 650 mln teń­­geniń jumysy atqarylǵan.

Saryaǵash aýdanynda da tur­­ǵyndar­dyń jumyspen qam­tylýy basty nazarda. Bul oraıda «Eńbek» memlekettik baǵdar­lamasy sheńberinde ótken jyly 8 myńnan astam azamat jumyspen qamtý sharasyna qatysqan. Ká­sip­kerlikti damytý boıynsha «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasyna bilim alýǵa 2 myńǵa jýyq azamatqa joldama berilip, «Bıznes Bastaý» jobasy aıasynda bilim alǵan. Onlaın formatta oqyǵan 200-ge jýyq azamatqa sertıfıkat tabys etilgen. 100-den astam saryaǵashtyq 513 myń teńgeden shaǵyn nesıe alsa, 9 azamat jańa jumys ornyn ashypty. Jańa bıznes jobalaryn júzege asyrý úshin 847 azamatqa 470 mln teńge memlekettik grant bólingen. Bıyl «Eńbek» memlekettik baǵ­dar­lamasy sheńberinde 200 turǵyndy áleýmettik jumys oryndaryna, jastar praktıkasyna – 420, qo­ǵamdyq jumysqa 1200 adamdy ornalastyrý josparlanǵan. 200 azamatqa memlekettik grant berilmek.

Rýhanııattyń temirqazyǵy, ulttyq qundylyqtardyń altyn besigi, bereke men baılyqtyń bas­taýy – aýylda búginde tórt túligin túletip, egistigin jaıqaltyp, sharýasyn órge súırep júrgender qatary kóbeıe túsken. Bul oraıda memlekettik baǵdarlamalardyń yqpaly mol. Naryq talabyna be­ıimdele almaı, istiń kózin tappaı, basqa da sebeptermen turmysyn nasharlatyp alǵan­dardyń da ba­ry jasyryn emes. Degenmen aýyl – bútin bir eldiń asyraýshysy, qaınaǵan eńbektiń qaınar kózi ispetti.

Túrkistan oblysy