Strategııalyq basqarý, baǵalaý jáne esep halyqaralyq lıgasynyń prezıdenti Robın METIýZ (Ulybrıtanııa) – álemdegi 100 el Integraldy qýatynyń jahandyq reıtıngin qurýǵa tartylǵan sarapshylardyń biri. Ǵalym Astanaǵa alǵash ret reıtıng aıasynda Qazaqstan boıynsha zertteý derekteri negiz bolǵan «K novym vysotam» kitabyn usyný úshin kelgen bolatyn.
Strategııalyq basqarý, baǵalaý jáne esep halyqaralyq lıgasynyń prezıdenti Robın METIýZ (Ulybrıtanııa) – álemdegi 100 el Integraldy qýatynyń jahandyq reıtıngin qurýǵa tartylǵan sarapshylardyń biri. Ǵalym Astanaǵa alǵash ret reıtıng aıasynda Qazaqstan boıynsha zertteý derekteri negiz bolǵan «K novym vysotam» kitabyn usyný úshin kelgen bolatyn.
– Metıýz myrza, reıtıng nátıjeleri boıynsha Qazaqstan óte joǵary 34-orynda tur. Bul sarapshylar úshin kútpegen jaǵdaı boldy ma?
– Is júzinde olaı emes jáne bul kútpegen jaǵdaı da bolǵan joq. Sarapshylar Qazaqstandy jáne onyń damý úderisterin sońǵy ondaǵan jyldar boıy baqylap keledi. Sondyqtan men osy kezeńder ishinde Qazaqstan is júzinde barlyq salalarda adam tańǵalarlyq tabystarǵa jetip, senimdi túrde damydy dep aıta alamyn. Osy sebepti biz atalǵan nátıje óte zańdy dep esepteımiz jáne Qazaqstanda asa taıaý ýaqytta reıtıngte taǵy joǵary kóterilýge aıtarlyqtaı áleýet bar ekenine senimdimiz.
– Bul oraıda «Qazaqstan-2050» Strategııasy qandaı ról atqardy jáne atqarady?
– Strategııanyń máni sol, ol bolashaqty aıqyn kóre bilýimen erekshelenedi, onda Qazaqstannyń qandaı el bolýǵa umtylatyny, osy baǵytta qandaı jumystar atqarýy qajettigi naqty mazmundalǵan.
Budan bólek, «Qazaqstan-2050» Strategııasy – jaqyn onjyldyqtarǵa arnalǵan naqty baǵdarlamalyq is-qımyl jospary. Atalǵan qujatta, sondaı-aq, qýatty jumyldyrýshy kúsh bar, ıaǵnı onda mazmundalǵan ıdeıalar qazaqstandyqtardy qoıylǵan mindetterdi sheshý jolynda toptastyrýǵa qabiletti. Bul bizdiń Qazaqstannyń qazirgi reıtıngtegi joǵary ornyn aıqyndaýda aıtarlyqtaı faktor boldy. Al bul jaıt bolashaq tabystardyń negizi retinde asa mańyzdy.
Qazaqstan – bolashaqqa umtylǵan memleket. Muny el men onyń Prezıdenti tek málimdep qana qoımaı, isimen de dáleldep keledi. Osydan eki onjyldyq buryn Qazaqstan álemdik ekonomıka kóshiniń sońynda júrse, búginde álemdik arenada laıyqty orynǵa ıe jáne álemde júrip jatqan úderisterdiń tolyqqandy qatysýshysy, jahandyq damýǵa baǵyttalǵan kóptegen kókeıkesti ıdeıalardyń bastamashysy. Qazaqstan úshin mundaı ssenarıı kóp jaǵdaıda bolashaqty aına-qatesiz kóre bilýdiń arqasynda múmkin boldy. Birinshi kezekte bul merziminen buryn oryndalǵan «Qazaqstan-2030» Strategııasy bolsa, endi «Qazaqstan-2050» Strategııasy bolyp otyr.
Eldiń osyndaı ekonomıkalyq jáne saıası tabystarynda onyń Lıderi Nursultan Nazarbaevtyń róli orasan ekeni sózsiz.
– 2050 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan damý strategııasynyń sheshýshi mindeti – eldiń álemdegi asa damyǵan 30 memlekettiń qataryna enýi. Bizdiń elimizdiń osy baǵyttaǵy perspektıvalary qanshalyqty?
– Bul reıtıngte eldiń aldyna osyndaı joǵary maqsat qoıýy myqtap eskerilgen. О́ıtkeni, jahandyq reıtıngti bedeldi halyqaralyq uıymdar túzgeni belgili. Onda obektıvti ekonomıkalyq málimettermen qatar, oǵan qatysatyn memleketterdiń álemdik mártebesi de qaperge alynǵan. Bul jerde «Qazaqstan-2050» Strategııasy asa zor ról atqarady.
Al 2050 jylǵa qaraı álemdegi asa damyǵan 30 eldiń qataryna ený týraly aýqymdy mindetke qatysty aıtatyn bolsam, oǵan qol jetkizýge múmkindik mol. Tipti, bul maqsatqa belgilengen merzimnen de tezirek jetýge bolady. Osy arada men Qazaqstannyń bolashaq tabystaryn aıqyndaıtyn úsh sheshýshi faktordy ataı alar edim.
Birinshiden, bul – memlekettiń ekonomıkalyq saıasaty. Onyń ishinde tabıǵı resýrstardy satýdan túsetin kiristerdi bólýde óte salıqaly saıasat júrgizilip kele jatqanyn atap kórsetken jón. Atap aıtqanda, men Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń eldiń ınnovasııalyq damýynda ózindik ról atqaratyn Venchýrlyq ınnovasııalyq qor qurý týraly tamasha bastamasyn meńzep turmyn.
Ekinshiden, munaıdyń aıtarlyqtaı mol qory bar Qazaqstan sııaqty el úshin sońǵy 10 jyl boıy osy resýrsqa álemdik baǵanyń joǵary bolýy jaqsy jaǵdaı týǵyzyp keledi. Jáne úshinshi mańyzdy faktor – bizge respýblıkanyń ekonomıkasy ári qaraı da joǵary qarqynmen damı beredi dep úlken senimmen sóz saptaýǵa quqyq beretin eldegi saıası turaqtylyq. Demek, Qazaqstannyń sáıkesinshe túrli álemdik reıtıngterde dáıektilikpen joǵarylaı beretini kúmánsiz.
– Álemniń Qazaqstanǵa kózqarasy týraly aıtqanda, el men onyń Prezıdentiniń bastamalaryna halyqaralyq qoǵamdastyqtyń yqpalyn qalaı baǵalaǵan bolar edińiz?
– Qazaqstan tarapynan shyǵyp jatqan mańyzdy jahandyq ekonomıkalyq, bitimgershilik jáne basqa ıdeıalardyń kópqyrlylyǵyn kezekti márte sanamalamaı-aq mynany aıtaıyn: olar Qazaqstanǵa jemisin túrli deńgeılerde kóre alatyn tamasha abyroı, ǵalamat bedel áperdi.
Osy oraıda aıtarlyqtaı oryndy bir áńgime aıtqym kelip otyr. Qazaqstandyq bıznesmen, agrarly iri kásiporynnyń basshysy Londonǵa aǵylshyndyq bankterdiń birinen óziniń bıznesin ınvestısııalaýǵa qaryzǵa qarjy alý úshin keledi. Qarjy qurylymy oǵan asa jeńildikpen zaem usynǵany azdaı, bul sharaǵa banktiń barlyq derlik joǵary basshylary jınalady!
Atalǵan jaǵdaı konservatıvti qarjy ınstıtýttarynyń naqty bir bıznesmen arqyly turaqty, bolashaǵy zor, damýshy ekonomıkasy bar el retinde jalpy Qazaqstanǵa seniminiń qandaılyq joǵary ekenin aıqyn aıǵaqtap tur emes pe?! Mundaı joǵary bedeldiń Qazaqstan jahandyq deńgeıde ilgeriletip kele jatqan kókeıkesti bastamalardyń, el ishinde onyń senimdi ósimin qamtamasyz etý úshin jasalyp jatqan jumystardyń nátıjesinde qalyptasqany taǵy anyq.
Áńgimelesken
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
