Táýelsiz Qazaqstannyń Jeti qazynasy: Máńgilik el

«Halqymyz úshin qa­shanda jeti sany­nyń orny bólek. Jeti yrys, jeti qabat kók, jeti qazyna: aıta bersek jeti sanyna baılanysty qasıetti uǵymdar óte kóp. Elimizdiń jańa ǵasyrdaǵy basty baǵdary – «Qazaqstan – 2050» Strategııasy da jeti basym­dyqtan turady. Táýelsizdiktiń tartýy retin­de halqymyz qun jetpes Jeti qazynaǵa ıe boldy».

Táýelsizdigimizdiń 22 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıynda sóılegen sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev osylaı dedi. Sóıtti de, sol jeti qazynany sanamalap ótti, olardyń árqaısysyn shymyr sózben, jumyr oımen túıindep berdi – bir zamanda júırik atty, qyran búrkitti, qumaı tazyny, beren myltyqty, qandy aýyz qaqpandy, maılanǵysh aýdy, ótkir kezdikti jeti qazynaǵa balaǵan qazaqtyń dástúrli dúnıetanymyn odan ári keńeıtip, bul uǵymdy baıyta tústi, oǵan jańasha, bıik sıpattar qosty.

El gazeti «Egemen Qazaqstan» mereke kúnderinde halqymyzǵa tanymal bir top tulǵalarǵa Elbasy aıtqan, bizge Táýelsizdik syılaǵan jeti qazynanyń qadir-qasıetin aıshyqty ashyp berý jóninde usynys

TÁÝELSIZ QAZAQSTANNYŃ JETI QAZYNASY

«Halqymyz úshin qa­shanda jeti sany­nyń orny bólek. Jeti yrys, jeti qabat kók, jeti qazyna: aıta bersek jeti sanyna baılanysty qasıetti uǵymdar óte kóp. Elimizdiń jańa ǵasyrdaǵy basty baǵdary – «Qazaqstan – 2050» Strategııasy da jeti basym­dyqtan turady. Táýelsizdiktiń tartýy retin­de halqymyz qun jetpes Jeti qazynaǵa ıe boldy».

Táýelsizdigimizdiń 22 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıynda sóılegen sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev osylaı dedi. Sóıtti de, sol jeti qazynany sanamalap ótti, olardyń árqaısysyn shymyr sózben, jumyr oımen túıindep berdi – bir zamanda júırik atty, qyran búrkitti, qumaı tazyny, beren myltyqty, qandy aýyz qaqpandy, maılanǵysh aýdy, ótkir kezdikti jeti qazynaǵa balaǵan qazaqtyń dástúrli dúnıetanymyn odan ári keńeıtip, bul uǵymdy baıyta tústi, oǵan jańasha, bıik sıpattar qosty.

El gazeti «Egemen Qazaqstan» mereke kúnderinde halqymyzǵa tanymal bir top tulǵalarǵa Elbasy aıtqan, bizge Táýelsizdik syılaǵan jeti qazynanyń qadir-qasıetin aıshyqty ashyp berý jóninde usynys jasaǵan edi. Ol maqalalardyń aldy keshe qolymyzǵa da tıdi. Bas basylym jańa jylǵa deıin Táýelsiz Qazaqstannyń Jeti qazynasy jóninde jeti maqala jarııalamaq oıda.

Birinshi qazynamyz: Altaı men Atyraýdyń, Arqa men Alataýdyń arasyn en jaılap, erkin kósilgen Máńgilik Elimiz. Biz shekaramyzdy shegendep, irgemizdi bekitip, kórshimen tatý, alyspen syılas isi ilgeri basqan jasampaz El boldyq.

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan

saltanatty jıynda sóılegen sózden.

Adamda arman kóp. Arman – adam ómirine, sanasyna tán erekshe qubylys. Ol adam­nyń alǵashqy balalyq sezi­mimen birge oıanyp, qııalyn sharyqtatyp, búkil ómir boıy­na jetelep júretin bir keremet sezim. Ǵajaby – balanyń ishki syry da, qupııasy da ózi­niń Armany. Sol armandaryna jetsem dep ómir súredi. Arman adam sanasynyń kóri­nisi. О́mir boıy qanshama arma­nyna qol jetkize alǵan adam­nyń taǵy armany bolary da tabıǵı shyndyq. So­laı. Arman – adamdy úne­mi er­­teńge, bolashaqqa, jaryq kún­­niń jaqsylyǵyna je­te­leıdi.

Adam sanasymen, túısik, sezimimen birge týatyn pen­de­niń basty armany – bostan­dyq, erkindik bolsa kerek. Kez kelgen ulttyń, el­diń, qoǵamnyń qaltqysyz umty­la­tyn basty armany – erkin el, táýelsiz ult, memleket dá­re­jesine jetý ekendigi de zań­dy qubylys.

Birikken Ulttar Uıymynyń (BUU) málimetine qaraǵanda – jer betinde bes myńnan astam ulttar men etnostar, alty myńǵa jýyq tilder bar eken. Osylardyń tek 197-i ǵana memleket degen statýsqa ıe. Sirá, bul kez kelgen saýatty adamdardy oılandyratyn-aq jaǵdaı. Qanshama etnostar úshin teńdik pen erkindik, memlekettik qol jetkizbes arman bolyp júrgenin biz búgingi halyqaralyq jaǵdaılardan bilemiz. Máselen, dúnıe júzinde 40 mıllıonnan as­tam kúrdter, áli taborlyq júıemen elden elge kóship júretin syǵandar, taǵy basqa etnostardyń táýelsiz memlekettilikti kókseıtindikteri bárimizge aıan.

Ulttyq táýelsizdik, táýelsiz mem­lekettilik – bizdiń de ǵasyr­lar­ǵa sozylǵan asyl armanymyz. Júz­degen jyldar, qıyn asýlar, bos­tandyq jolynda kóterilister men joryqtarda, saıasat maıdanyn­da qurban bolǵan esil erler, tutas urpaqtar – shejireli tarıhymyz – túgeldeı ulttyq armanymyz.

Bizdiń ulttyq, memlekettik táý­el­sizdigimiz – teńdesi joq jetisti­gimiz.

Táýelsizdigimiz – búgingi búkil ómi­rimizdiń qaınar bulaǵy, bas­taýy, barlyq jaqsylyǵymyzdyń arqaýy.

Memlekettik táýelsizdik – qa­zaq­tyń qoly jetken Armany!

Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev óziniń táýelsizdigimizdiń 22 jyldyǵynda sóılegen sózin: «Barsha armanymyzdyń asqary, baqytymyzdyń bastaýy bolǵan ulyq mereke – Táýelsizdik kúni – elimizge, árbir azamatymyzǵa qut­ty bolsyn! – dep bastap, «Bul – ata-babalarymyzdyń armany aqı­qatqa aınalyp, azattyqqa qoly­myz jetken asa qasıetti kún. Bul – urpaqtarymyz uly el­diń ulany, azat eldiń aqıyǵy ata­nýyna jol ashylǵan qasterli kún. Bul – tilimizdi jańǵyrtyp, dinimizdi qaıtarǵan, tarıhymyzdy túgendep, taǵdyrymyzdy tańdaǵan uly kún. Táýelsizdik – táýekeli jetkenderdiń ǵana peshenesine buıyratyn baqyt. Búgin Máńgilik Elimizdiń jańa ǵasyrdaǵy jań­ǵyrý joly – «Qazaqstan 2050» Stra­tegııasy dúnıege kelgen kún», – dep bolashaqtyń qaqpasyn aıqara ashyp, alǵashqy Armannan ultyn kelesi uly Armanǵa shaqyrdy.

Táýelsizdikke qol jetkizýmen mem­leket isi óz ózinen órbı ber­meıtindigine jańa tarı­hy­myzdyń osy 22 jylynda kózimiz ábden jetti. Memleket bolyp, eldiń ishki turmysy men syrtqy saıasatyn qalyptastyrý, dúnıejúzilik qoǵamdastyqqa kirý, barlyq baǵyttarda básekelestikke laıyq bolý sııaqty memleket mindetterin júzege asyrý arqyly, ósý-órkendeý úderisteriniń kúrdeliligimen kúnde betpe-bet kezdesip júrmiz.

Táýelsizdik, onyń keshegisi men búgini, erteńi men bolashaǵy týraly únemi, úzdiksiz, ásirese, keler urpaq úshin aıtyp júrýimiz mindet. Ol – tek tarıhqa kórsetiler iltıpat emes, qoǵam, árbir sanaly azamat úshin, táýelsizdiktiń qunyn, búkil ómirimizdiń eń qasıetti qundylyǵy ekenin esten shyǵarmaı, kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý úshin qajet.

Táýelsizdiktiń ıgilikteri eń aldymen halyq tirshiliginiń deń­geıiniń kóterilýin kózdeıdi. Onyń osy jyldardaǵy kórsetkishi kóz toıarlyq. Mysaldardy tizbeleý bul maqalanyń maqsaty emes, tek keıbir kórinisterin ǵana táýelsizdik jemisi retinde tilge tıek etpekpiz.

22 jyldyń alǵashqy on jyly burynǵy odaqtyq ekonomıka men saıası júıeniń zardaptary men ydyraýynan bolǵan keń aýqymdy daǵdarysty eńserýge ketti.

Saıasattaǵy basty baǵyt esh­qandaı ıdeologııanyń ústemdigine jol bermeý arqyly rýhanı erkin­dik aýanyn, din erkindigin saq­taý, zańdyq, quqyqtyq baza men keńis­tigin, kóppartııalyqty qalyp­tastyryp, halyqaralyq dárejede teń terezelik ózara túsinistik, syı­lastyq, dostyq, áriptestik qaty­­nas­tarǵa qol jetkize otyryp, ór­kenıet jolyna bet túzeý edi. Bul baǵyttarda tarıhymyzda bu­ryn-sońdy kórmegen jańa qubylystarǵa kýá boldyq.

Eldiń, qoǵamnyń ashyqtyǵy men erkindigi jaǵdaıynda ómirge jańa ınstıtýttar ornyqty, jańa dúnıetanym, jańa oılaý júıesi jańa urpaqpen birge keldi. Táýelsizdikti armandaǵan halyqtyń eń zor qundylyǵy, árıne, rýhanı bostandyq. Osynyń nátıjesinde halyqtyń eńsesi kóterildi.

Memleket elimizdiń ulttyq rýhyn yntalandyratyn kóptegen sharalardyń júzege asyrylýyna bastamashy bolyp, qamqorlyq jasap, qarjylandyrý joldaryn ashty. Umyt bolǵan tarı­hymyz, ótken zamandardyń ulttyq, tarıhı túlǵalary olardyń eńbekteri, taǵdyrly oqıǵalar, ult múddesindegi berispes talas, kúres, bitispes shaıqastar týraly jádigerler jandanyp, qoǵam nazaryna usynyldy.

Qaýipsizdik – qaı memleket úshin de mańyzdy qundylyqtardyń biri. Árıne, onyń mazmuny da ár memleket úshin ár alýan. Máselen, Reseı, Qytaı, AQSh, Anglııa, Germanııa sııaqty ejelgi memleketterdiń jal­py álemdik, óńirlik, ózindik qaýip­sizdikke yqpaly da ártúrli dárejede bolýy múmkin. Álemde, halyqaralyq qatynasta táýelsizdik uǵymy ortaq mazmunǵa syıǵanymen ár memlekettiń ishki, syrtqy geosaıası jaǵdaılaryna baılanysty onyń talaptary, múmkindikteri men áserleri, sıpaty men sebepteri ózgerip turýy da zańdy qubylys.

Memlekettik qaýipsizdikti qam­ta­masyz etý mindeti bizdiń de eli­mizdiń táýelsizdikke qol jetkizgen alǵashqy sátinen bastaý alady. Bul oraıda, eń aldymen kórshiles eldermen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatý barysyndaǵy eń mańyzdy másele bolǵan olardyń bizdiń ortaq shekaramyzdy moıyndap, bizdiń jerimizdiń tutastyǵyna eshqandaı qolsuǵýshylyq áre­ket­terge jol berilmeıtindigine ke­pildik etilýin qamtamasyz etý maqsatynda júrgizilip, qol jet­kizgen kelisimderdiń mańyzyna toq­talýdyń da jóni kelip tur. Elba­symyzdyń kúni keshe ǵana salta­natty jıynda bizdiń shekara­myzdy shegendep, irgemizdi bekitkenimizge erekshe ekpin túsire aıtqany son­dyqtan.

Táýelsizdigimizdiń jarııa bolǵan kúninen kórshi eldermen, ásirese, Shyǵystaǵy Qytaı elimen shekarany zańdastyrýǵa aıryqsha mán berildi. Sonymen qatar, buryn Odaqta bolǵan kórshiles Reseı, О́z­bekstan, Túrkimenstanmen de she­ka­ra­larymyzdy ózara mem­leket­aralyq dárejesinde aıshyqtap, zańdastyryp alý qajettigi de kún tártibinde turdy. «Bitken istiń qıyndyǵy joq» degendeı, búgin shekaralyq kelisimder týraly bir-aq sózben óz-ózinen oryndalǵandaı kórip, aıtamyz. Al, sál zeıin qoıyp aıtar bolsaq, ár elmen júrgizilgen kelissózderdiń árqaısysy birneshe maqalaǵa júk bolar edi. Ádette, shekaralardyń tereń tarıhy bar, ári sol tarıhynyń qoınaýynda áli de tolyq ashyla qoımaǵan, jarııa bolmaǵan qatpar-qatpar syrlary bar. Tek ejelgi kórshi Qytaı elimen shekaramyzdyń ǵasyrlar tereńiniń tarıhyna úńile qalsańyz – qanshama qaıshylyqtar men qaqtyǵystardy, teketiresterdi, tipti, qaıǵyly oqıǵalardy, qan­shama kelispeýshilik pen túsi­nis­peý­shilikti basymyzdan ót­kiz­dik. Ási­rese, HIH ǵasyrda Kene­sary han óltirilip, Qazaq handy­ǵy, ıaǵnı memleketi qulap, Qazaq jeri túgelimen Reseı bodan­dy­ǵyna kirgennen keıin qazaqtyń qatynasýynsyz Reseı men Qytaı ımperııalarynyń ara­synda 1880-1882 jyldary ótki­zilgen shekaralyq kelisimderdiń nátı­jesi boıynsha 1884 jyly sheka­ra syzyǵy júrgizilip, talaı qazaqtyń ataqonysy men urpa­ǵy eki bólingeni de tarıh sandy­ǵynda jatty emes pe? Ol kezde qazaqtan eshkim pikirin suraǵan joq. Sebebi bireý-aq – qazaqtyń memleketi bolmady. Qazaq bodan el boldy. Qazaqta eshqandaı quqyq bolmady. Mine, memleket bolýdyń basty mańyzdylyǵy. Ǵasyrdyń tereńine ketken ol kez­derdiń kelisimine oralýdyń búgin eshqandaı maǵynasy da, qajeti de, paıdasy da, utysy da joq. Ol tek nátıjesiz daý týǵyzyp, bú­gin men erteńgi bolashaqqa zııanyn tıgizýi múmkin. Sondyqtan da, Nur­sultan Nazarbaev Qytaımen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatqan alǵashqy kelissózderden bastap, eshqandaı daýsyz, ker­tart­palyqsyz, búgingi kúnniń talabynan jańa ǵasyr damý turǵysynan tatý kórshilik saıasatyn ustanyp, terrıtorııalyq tutastyǵymyzdy tanyp, moıyndap, jasampazdyq qozǵalysymen bolashaqtyń damý jolymen júrýdi usyndy, sol baǵytty ustanyp keledi. Bizdiń El­ba­synyń syndarly ári oryndy usy­nystaryna 90-jyldardaǵy Qytaı Tóraǵasy Szıan Szıamın de túsinistikpen qarap, qoldaý kór­setti. Sonyń nátıjesinde dıp­lo­matııalyq jumys babyndaǵy kelis­sózder kezindegi pikirtalas, ózara dáleldesýlerdi esepteme­gende óte tereń ári tııanaqty eki­jaqty jumys júrgizilip, 1994 jyly negizgi shekaralyq kelisimge (uzyndyǵy 1748 shaqyrym bola­tyn shekaranyń 90 paıyzyna) qol jetkizildi. Qalǵan on paıy­zy ol kezde «daýly, talas týǵy­zatyn ýchaskeler (bólikter)» dep ataldy. Alǵashqy kelisimge sol jyly Al­matyda QR Prezıdenti N.Na­zar­baev pen QHR Premeri Lı Pen qol qoıdy.

Osydan keıin Qazaqstan jáne Qytaı dıplomattary eki el bas­shy­larynyń kelisimi boıynsha stra­tegııalyq baǵytty ustana oty­ryp, «daýly ýchaskeler» boı­yn­sha kelissózder júrgizdi. Bul kelis­sózderge dıplomattarmen qatar eki jaqtan maman shekara­shylar, geodezıster, kartograftar, taǵy basqa bilikti mamandar qatynasyp, «daýly» degen jer­lerdi egjeı-tegjeıli zerttedi. «Daýly jerler» ar jaǵy Shyńjań, biz jaǵy Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystarynda, negizinen bıik taýly, jazǵy jaıylym, ıaǵnı jaılaý óńirlerinde boldy. Kezinde, jaz aılarynda ol jaılaýlarǵa ar jaǵynan qytaı (qazaq) malshylary, ber jaǵynan bizdiń malshylar mal jaıyp, shyǵyp otyrǵan. Qys aılarynda ol taýlarǵa shyǵý qıyn, tipti múmkin emes, qalyń qar basyp jatady. Jan-jaqty zert­teýlerden keıin, negizinen uzaq jyldardan qalyptasyp qal­ǵan soqpaqtar negizinde shekara syzyǵyn júrgizýge kelisilip, «daý­ly» degen jerler bólinip, 57 paıyzy Qazaqstan jaǵynda, 43 paıyzy Qytaı jaǵynda qalatyn bolyp kelisildi. Ol jerlerde eshqandaı turaqty eldi meken, aýyldar nemese zırattar joq, eshqandaı ken oryndary joq. Mine, osy baǵytta shekaralyq birinshi qosymsha kelisimge 1997 jyldyń jazynda Nursultan Nazarbaev pen Szıan Szıamın qol qoıdy. Tek osy qosymsha kelisimniń kólemi 1 myń 300 bet bolǵanyn aıtsaq ta munyń qandaı kúrdeli jumys bolǵanyn árkim-aq kóz aldyna elestete alar. Osylaısha jumys jalǵasyp, ekinshi qosymsha shekaralyq kelisimge 1998 jyly qol qoıylyp, 1999 jyldyń qarasha aıynda Pe­kın qalasynda Nursultan Nazar­baev pen Szıan Szıamın Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy shekara máse­leleriniń tolyq rettelýi jó­ninde arnaıy kommıýnıke qa­byl­dap, ǵasyrlar boıy jalǵasyp, kúr­delenip, shıelenisip kelgen shekara máselesine núkte qoı­yldy. Osydan keıin QHR Úkimeti men Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti bar­lyq memlekettik oryndarǵa Qa­zaq­stan men Qytaı arasynda jańa shekaralyq kelisimge sáıkes barlyq oqýlyqtarǵa, eski (Sın dınastııasy tusynda shyǵarylǵan karta) geografııalyq kartalarǵa ózgeris engizýdi tapsyrdy.

Bul shekaralyq kelisim Qa­zaqstan men Qytaı arasynda jańa, beıbit nıettegi, tatý kórshilik, isker jasampazdyqqa baǵyttalǵan sanasy men mazmuny órkenıetti damýdy ustanǵan jańa dáýirdiń bastamasy boldy.

Qazaqstan men Qytaı ara­syn­daǵy shekaralyq kelisim Qytaıdyń ózimen shekaralas 14 memlekettiń ishinde kelisimge kelip, qol qoı­ǵan tuńǵysh memleket boldy. Son­daı-aq, bul kelisim Nur­sul­tan Nazarbaevtyń qazaq-qytaı qaty­nasyndaǵy, kezinde babalar urpaǵy armandap, qol jetkize almaı ketken uly ári tarıhı jeńisi boldy.

Kúni keshegi saltanatty jınalysta Elbasy Jeti qazynanyń birinshi kezeginde qasıetti jerdi, shekarany aıtty. Tekten tekke aıtqan joq. Jer – qazaqtyń qany, ult­tyń jany, búginge mindet, ur­paqqa amanat.

Jasalyp jatqan barlyq tir­lik, barlyq jańǵyrýymyz, barlyq jańalyǵymyz, jańa, tipti kúni keshe boljaı almaǵan jarqyn, jasampaz jetistikterimiz – tek qana tikeleı mem­lekettik Táýelsizdigimizdiń jemisi.

Sol jemistiń eń betke ustar kóri­nisi óte qysqa merzimde aınalasy on jylda salynyp shyqqan ásem Astana. Shyndyǵyn aıtý ke­rek, Astananyń osyndaı qys­qa merzimde jarqyrap, álem jaýhar­larynyń qatarynan oryn alatynyn Nursultan Ábishulynyń ózinen basqa eshkim de, tipti jobalaýshylar men qoldaýshylardyń eshqaısysy da boljaı almaǵany aqıqat. Astanany Almatydan kó­shi­rýdiń saıası mańyzdylyǵyn bir­den qoldaǵan Premerdiń orynba­sary bolǵan men de onyń dál osyn­daı qarqynmen ári tipti kóz aldy­myzǵa, qııalymyzǵa keltire almaǵan sán-saltanatpen saly­na­ty­nyn boljaı almaǵanym shyn­dyq.

Astana – Prezıdent keshe ataǵan Jeti qazynanyń birinshisi – uly jerge ıe bolyp, ony gúldendirýdiń tamasha úlgisi boldy. Astananyń qurylysy elimizdiń búkil ekonomıkasyna, qalalardyń jandanýyna oń yqpalyn tıgizdi, barlyq oblys ortalyqtaryn rýhanı silkiniske ákeldi. О́kshelep Shymkent keledi. Barlyq oblys ortalyqtary jańaryp, jańa qurylys nysandary kóztartarlyq kelbet kórsetýde.

Nursultan Ábishuly Qytaıǵa saparynyń birinde (ol kezde – elshimin) ekijaqty qarym-qatynas týraly áńgimelesip otyryp:

– Eldi saǵyndyń ba? – dep tosynnan surap qaldy.

– Eldi saǵynbaıtyn qazaq bolýshy ma edi? Árıne, saǵyndym, – dep shynymdy aıttym.

– Bilem. Bes jyl bolyp qaldy ma, seniń osynda júrgenińe? Saspa. Ýaıymdama. Ýaqyt keledi, aıtam, qazirshe osy arada júre tur, óziń biletin mańyzdy sharýalar bar, – dep túıdi.

О́z Otanyn, týǵan aýylyn, qalasyn, kindik qany tamǵan jerin saǵyný jalpy adam balasynyń sanasyna, sezimine tán. Alaıda, qazaq balasynyń týǵan jerdiń topyraǵyn qasterleýi erekshe ekendigi de belgili. Otandy, týǵan jerdi, eldi súıý bar, saǵynyshpen seziný bar, qasterleý, syılaý, qasıetteý bar. Sonymen birge, ony ıgilikpen ıgerý, adam turmysyna ıkemdep, gúldendirý de eldiń, bá­rimizdiń eńbegimizdi talap etetinin de esten shyǵarmaýymyz qajet.

Elbasynyń jerdi Jeti qazy­nanyń basy retinde aıtýynda qasterleýmen qatar úlken min­det de tur. Ol mindet jerdi qorǵaýmen birge tıimdi paıdalanýmen, ony kórkeıtýmen tikeleı baılanysty. Elimizde, óńirlerde ártúrli dándi daqyldar, kókónis ónimderin óndirý salasyn, mal sharýashylyǵyn damytý, jalpy egistik jaıylymdyq jerlerdi jańa, ozyq tehnologııa negizinde ıgerýge aıryqsha mán berilip, jańa sapaǵa kóshýimiz qajet.

Táýelsizdik merekesiniń qar­sańynda Elbasy óziniń Jarly­ǵy­men Qyzylorda oblysy, Syrdarııa aýdanyndaǵy «Abzal jáne K» aýyl sharýashylyǵy seriktestiginiń jetekshisi Abzal Erálıevke jo­ǵary dárejeli erekshelik belgisi «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ata­ǵyn tapsyryp turyp: «Búginde seriktestik kúrishtiń túsimi boıynsha Qyzylorda oblysynda kósh bastap keledi. Kompanııada kúrish ósirýden bastap, daıyn ónimdi dúken sórelerine jetkizýge deıingi tolyq óndiristik sıkl engizilgen. Kásiporyn, sondaı-aq, kúrishti shetelge basty eksporttaýshy da bolyp tabylady. Ol adamdardy jumyspen qamtyp qana qoımaı, áleýmettik salaǵa turaqty túrde ınvestısııa salady. Men bul sharýashylyqta birneshe ret boldym jáne ol turǵan jerde saıabaqtary, áleýmettik nysandary men jaqsy ómir súrý úshin qajetti nárseniń bári bar, gúldeı jaınaǵan naǵyz qalashyqty kórip tańǵaldym», – dep aqjarylqap rı­za­shylyǵyn bildirdi («Egemen Qa­zaqstan», 15 jeltoqsan, 2013 j. ).

Bul – shyn máninde úlgi-ónege. Aýyl sharýashylyǵynda eńbek­ti uıymdastyrý men aýyl turmy­synyń shynaıy kórkem kórinisi. Jerdi kútý men súıýdiń, ıgerý men ıgilikke aınaldyrýdyń úlgisi desek artyq emes. Árıne, mundaı aýyldarda jastar jumys isteıdi, ári turaqtaıdy, sol arqyly ózderiniń de, jerdiń de, eldiń de áleýetin kótereri haq.

Jerdiń tıimdi paıdalanylýy týraly Nursultan Ábishuly únemi tapsyrma berip, eskertýmen keledi. Shyn máninde keıbir aýdandarda, oblystarda, ásirese, sýarmaly egistik jerler júzdegen, myńdaǵan gektar kóleminde ıgerilmeı, qamys pen aram shóp ósip jatýy múldem tózgisiz jaǵdaı. Menshik ıesi ıemdenip alyp, ne ózi ıgere almaıdy, ne eshkimge bermeıdi. Mundaı jaǵdaıdy ózgertý úshin zańǵa da ózgeris engizý qajet bolar.

Jer tósinde júrer adammen, adam jasaǵan turmyspen kórikti bolmaq.

Elbasy táýelsizdik merekesi kúni óz sózinde halyq sanasyna Jer qasıetiniń osynaý qajetterin meńzegeni bolashaqqa orasan aýqymdy jumys bolar.

Jerimizge ıe bolyp, shashpaı-tókpeı ıgerip, halyq turmysyn jaqsartý, ulttyq rýhanııatymyzdy saqtap, jańǵyrtý arqyly órkenıet órine jetetinimizdi aıshyqtap, órkeni ósken saýatty, qabiletti, uıymshyl, birligi mol ult bolǵanda ǵana Máńgilik El bolarymyzǵa ekpin berip, eldi bolashaqqa bastaǵan Elbasyn qoldaý da eldiń ıgiligi bolsa kerek.

Qolymyz jetken mem­lekettik Táýelsizdikten keıin­gi kelesi Uly Armanymyz – Máńgilik El.

Elbasynyń Uly Armany Qazaq Eliniń Máńgi El bolyp jasaı berýi ekendigi de aı­daı anyq. Nursultan Ábish­ulynyń Máńgilik Eldi Jeti qazynanyń birinshisi ata­ǵany da sondyqtan. О́ıt­keni, Prezıdent sonaý 1992 jyldyń ózinde-aq: «Ornynda bar ońalar» deıtin edi hal­qymyz. Shúkir, el ornynda, jer ornynda. Jerge jeter esh­teńe joq, jerden óter baı­lyq joq. Jer bolsa – el bolady, el bolsa – er bolady. Osyndaı jerimiz barda, elimiz barda, ózderińizdeı erimiz barda biz eshkimnen kem bolmaımyz!» dep edi. Aıtqany aıdaı keldi.

Qazaqtyń qazynasy tú­gen­delip keledi. Táýbe.

Qýanysh SULTANOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty,

«Nur Otan» partııasy Saıası Keńesi

bıýrosynyń múshesi.