«Bul jaǵdaıǵa baılanysty ekonomıkanyń beıresmı salasynda jumys isteıtin, zeınetaqy jarnalaryn tólemeıtin adamdarǵa qatysty. Endi olardyń qarym-qatynastaryn rásimdeýine jarqyn yntalandyrý bar, sol arqyly adam zańdastyra alady. Sodan keıin ol jarnalar onyń zeınetaqysynda kórinis tabatyn bolady. Eger biz ishki ister mınıstrligi men zeınetaqy qorlarynyń statıstıkasyn jumysshylar sany boıynsha kóteretin bolsaq, sáıkessizdikterdi baıqaımyz. Ereje boıynsha ishki ister mınıstrliginde olardyń sany kóp. Iаǵnı, olardyń kópshiligi kóleńkeli sektorda jumys isteıdi. Kelisim kúshine engennen keıin bul jumysshylardyń qorǵalýy men olardyń eńbek qatynastaryn zańdastyrýǵa degen umtylystary artady dep senemiz », - dep atap ótti ol.
Jaqsylyqov «Azamattyń eńbek ótili tek 2021-jyldyń 1-qańtarynan bastap eseptele bastaıdy»,-dep qosty.
«Qazirgi ýaqytta qujatta bul másele boıynsha eshqandaı túzetýler qarastyrylmaǵan. Meniń túsinýimshe, bizde EAEO elderinde 2019-jyly da, 2015-jyly da jáne t.b. jumys istegen adamdar kóp. Biraq, biz qazir ǵana kelise aldyq. Keri sanaý ázirge ıaǵnı, zeınetaqy quqyǵy aǵymdaǵy jyldyń 1-qańtarynan bastap qorǵalatyn bolady. Taǵy bir mańyzdy ereje - EAEO-nyń kez-kelgen elinde jumys ótili 12 aıdan kem bolmaýy kerek. Áıtpese, kelisim jaramsyz bolady », - dep túsindirdi ol.
Sonymen qatar, ol muragerlerdiń EAEO-da zeınetaqy alýy týraly máselege túsinikteme berdi.
«Qazirgi ýaqytta Armenııada, Qazaqstanda jáne de Qyrǵyzstanda qara jınaq qalyptasýda. Jumysshy qaıtys bolǵan jaǵdaıda onyń otbasy músheleri ulttyq zańnamany eskere otyryp, zeınetaqy ala alady. Bul úshin olardyń úıde bolýy qajet emes. Jınaqtalǵan elde aqsha alý quqyǵy zeınetaqy eksporty sheńberinde retteledi. Mysaly, Qazaqstanda jumys istegen jumysshynyń murageri Qazaqstanǵa kelmeı-aq BJZQ-dan bir rettik tólem alýǵa ótinish bere alady. Ol úshin ol ózi turatyn memlekettiń quzyretti organyna júginýi kerek», - dedi ol.
Sonymen birge kelisim quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine, áskerı qyzmetshilerge jáne olardyń otbasy múshelerine, sondaı-aq memlekettik qyzmetkerlerge qoldanylmaıdy. Jaqsylyqov muny atalǵan sanattaǵy adamdar shetel azamaty bola almaıtyndyǵymen túsindirdi. Osyǵan baılanysty olardy alýshylar tizimine qosý máselesi qarastyrylmaıdy.
Jaqsylyqov 2021-jyldyń 1-qańtarynan bastap kúshine endi dep, eseptelgen kelisim eńbek sharttaryn zańdastyrýǵa yqpal etetinine senimdi.
Osyǵan baılanysty ol: «Reseıde resmı statıstıkalyq málimetterge qaraǵanda kóbirek mıgranttar bar. Olardyń kópshiligi belgili bir sebeptermen baqylanbaıtyn, beıresmı sektorda jumys istegisi keledi. Árıne, olar óz úlesterin qospaıdy. Saıyp kelgende, olardyń ózderiniń zeınet aqylaryna áser etetin zeınetaqy qory».
Kelisim Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń barlyq memleketteri - Reseı, Qazaqstan, Belarýssııa, Armenııa jáne Qyrǵyzstan aýmaǵynda jaramdy, biraq ol tek osy jyldan bastap kúshine enedi: kelisim ótken jyldardy eskermeıdi.
«Qazirgi ýaqytta ınfraqurylymnyń daıyndyǵyna qatysty tehnıkalyq máseleler pysyqtalýda. Bul másele biraz shyǵynǵa ushyraıtyny túsinikti jáne taraptarǵa daıyndyqqa ýaqyt qajet. Sondyqtan qaǵaz almasý áli de qamtamasyz etilgen. Biraq meniń oıymsha, bul prosess aldaǵy birneshe jyl ishinde aıaqtalady»,- dep túıindedi ol.
EAEO elderiniń jumysshylaryn zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly kelisim kúshine engenin habarlaǵanbyz.
«EAEO elderiniń jumysshylaryn zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly kelisim kúshine endi. Qujat Odaqtyń bir elinen ekinshisine zeınetaqyny eksporttaý tártibi men mehanızmin anyqtaıdy. Sonymen qatar, EAEO memleketterindegi eńbek ótiliniń qorytyndysyn qarastyrady zeınetaqyǵa quqyqty anyqtaý úshin. Sonymen qatar, jumysshyny medısınalyq kýálandyrý máselesi sheshildi, onyń ishinde múgedektigi boıynsha zeınetaqy taǵaıyndaý kezinde hat almasý, zeınetaqyny taǵaıyndaý men tóleý tártibin anyqtaıtyn ótpeli erejeler belgilendi jáne kelisim kúshine engenge deıingi jáne keıingi jumys kezeńderi », - dedi EEK.
EAEO ıntegrasııalanǵan aqparattyq júıesi arqyly sıfrlyq ózara árekettesýge kóshpes buryn taraptar qaǵaz qujattardy qoldanady.
Esterińizge sala keteıik, kelisimge EAEO memleketteriniń basshylary 2019 jyldyń 20 jeltoqsanynda jáne Odaqtyń barlyq elderi ratıfıkasııalaǵan 2021 jyldyń 1 qańtaryna deıin qol qoıdy.
Zeınetaqy qalaı tólenedi?
«Mysaly, Reseıde jumys isteıtin Qyrǵyzstan azamaty qajetti jarnalardy tóledi, al ol Reseıde jumys istegen kezeńi úshin zeınetaqy ala almady. Biraq, qujat kúshine engen soń EAEO jumysshylary alady úıde jáne basqa elderde jumys istegen ýaqyttary úshin. Mysaly, kelisim kúshine engennen keıin Armenııa azamaty bes jyl Reseıde, úsh jyl Belarýssııada, bir jyl jumys isteıtin bolady. Qazaqstan jáne Armenııada qalǵan ýaqyt tórt elden - ár qaısysynan belgili bir jumys kezeńi úshin zeınetaqy alady», - dep túsindirdi EEK.
EAEO azamattary zeınetaqy taǵaıyndaý jáne tóleý týraly qaıda júginedi?
Olarǵa zeınetaqy taǵaıyndaǵan EAEO-ǵa múshe memleket nemese turǵylyqty memleket aýmaǵynda zeınetaqy alýǵa quqyq beriledi. Zeınetaqynyń mólsheri jáne zeınetaqyny taǵaıyndaý men tóleýge arnalǵan qujattar tizimi EAEO-ǵa múshe ár eldiń ulttyq zańnamasymen retteletin bolady. Qazaqstanda BJZQ-dan zeınetaqy tólemderi júzege asyrylady. Qazaqstanda jumys isteıtin EAEO elderinen kelgen eńbek mıgranttary BJZQ-ǵa barlyq qazaqstandyqtarmen teń negizde 10% jarna salady. Siz bul qarajatty zeınetaqy qoryna tikeleı habarlasý arqyly ala alasyz.
