Aýyl • 05 Aqpan, 2021

Aýyl ákimin saılarmyz-aý... Tek kimdi jáne qalaı saılaımyz?

883 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Osydan alty jyl buryn Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanyna qarasty Qaratal aýylynda bolyp, jergilikti turǵyndarmen kezdeskenimde, olar bir keleńsizdik jaıly qynjyla aıtqan edi. Kóptiń kókeıindegi sózdi bir aqsaqal: «Aýyldyń shetindegi sý toltyratyn munarany kózińiz shalǵan shyǵar? Oǵan alty shaqyrymdaǵy aýdan ortalyǵynan sý qubyry tartylǵan. Bes-alty jyldan beri bosqa tur. Oǵan qazynanyń mıllıondaǵan teńgesi tekke shyǵyn boldy. Nege deısiz be? Aýylymyzdyń birde-bir turǵyny oǵan kelip turǵan aýyz sýdy qaltasynan aqsha shyǵaryp, satyp alǵysy kelmeıdi. Sebebi bári óz úıiniń janynan qudyq qazyp alǵan. Bizden osy sý qubyry kerek pe, onymen keletin aýyz sýdy satyp alýǵa qarsy emessizder me dep suraǵan ne aýyldyń, ne aýdannyń ákimi bolǵan joq. Endi, mine, ol bosqa shirip tur. Memleket qarjysyn bulaı dalaǵa shashýǵa bola ma?» dep kúıine jetkizgen edi.

Aýyl ákimin saılarmyz-aý... Tek kimdi jáne qalaı saılaımyz?

Sol joly «Eger aýyl men aýdan ákimderin turǵyndardyń ózderi saılap, oǵan talap qoıa alatyn bolsa, mundaı keleńsizdikke jol berilmes edi-aý...» degen oı sanamdy shabaqtap ótken.

«Tań ataıyn demeıdi – kún qoımaıdy» demekshi, ol da alǵa basqan zaman enshisindegi ózgeris eken. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń byltyrǵy «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýyna sáıkes bıyl elimizde aýyl ákimderin saılaý engizilmekshi. Odan keıin kezek aýdan ákimderine kelmekshi. Munyń ózi demokratııalyq damý jolyna túsken qazaqstandyq qoǵam úshin mańyzdy qadam bolmaq. Atap aıtqanda, aýyl ákimderiniń saılanbalylyǵy jergilikti ózin-ózi basqarý júıesin túbegeıli jetildirip, aýyldyq eldi mekenderdiń ózekti máselelerin sheshýde jarııalylyq pen ádildik qaǵıdattarynyń ústemdik qurýyna jol ashary anyq. Endi jurt kelekelep «jeńder» dep atap ketken tenderdi oryndy-orynsyz ótkizip, toıymsyz qulqynynyń qamy úshin ǵana mıllıondaǵan teńgeni jelge shashyp júrgen ákimqaralardyń aıyldaryn jımasqa amaly qalmaıdy. Bul – «medaldyń» bir jaǵy.

Biraq onyń ekinshi jaǵy da bar. Buǵan mysaldy da tym árige barmaı-aq, táýelsizdik jyldaryndaǵy reformalar tusynda oryn alǵan keıbir olqylyqtardan keltirýge bolady. Naqty aıtqanda, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda burynǵy Keńes Odaǵynyń kúıreýi sebepti, sharýashylyq baılanystardyń úzilýinen bolǵan ekonomıkalyq daǵdarys kezeńinde taratylǵan keńsharlardyń negizinde jer-jerde óndiristik kooperatıvter (О́K) qurylyp, olardyń basshylary kópshiliktiń qalaýymen saılanyp qoıylǵan bolatyn. Sonda Qyzyljar óńiriniń bir aýylyndaǵy aǵaıyndar ózara aqyldasa kele, О́K tóraǵalyǵyna orta bilimi ǵana bolǵanymen, óz sharýasyna óte pysyq, aýqatty jigitti saılapty. Alaıda ol shúý degende aýyldastarynyń ózine artqan senimin aqtap, О́K jumysyn órge bastyrýǵa tyrysqanymen, keıin nıeti nildeı buzylyp, «tábet tamaq ishkende keledi» degendeı, jurt esebinen «jeýge» dánigip qana qoımaı, ábden qunyǵyp ketipti. Aqyry aýyldastary ózine senip tapsyrǵan sharýashylyqty taqyrǵa otyrǵyzyp tynǵan. Bálkim, onyń óz úıiniń shaǵyn sharýasyn dóńgeletýge jetken shekteýli bilimi men iskerlik qabileti úlken sharýashylyqty meńgerip, naryqtyń jańa talaptaryna saı damytýǵa azdyq etken de bolar.

Al taǵy bir aýyldaǵy aǵaıyndar О́K tóraǵasyn saılaǵanda ata-ataǵa bólinip, aqyry daýysqa salǵanda sany kóp atalastar óz týys­­ta­ryn oryntaqqa otyrǵyzypty. Keıin ol atqarylǵan jumystan túsken tabysty bólý kezinde aýyldastaryn alalap, óz atalastaryna búıregi buryp turatyndy shyǵarypty. Munyń aıaǵy eńbek ujymy ishinde daý-damaı týǵyzyp, sonyń saldarynan О́K-niń usaq sharýa qojalyqtaryna bólinip ketýine ákelgen. Odan utqan eshkim joq. Aýyl adamdary aıǵaı-shý shyǵara júrip, ózara bólisip alǵan, ábden tozyǵy jetken traktorlary men kombaındaryn jańa tehnıkaǵa aýystyrýǵa eshqaısysynyń qarjysy jetpeı, jumystary mandymapty.

Elimizdiń jańa tarıhyndaǵy osyndaı jaǵymsyz jaǵdaılar aýyl ákimderin saılaý kezinde jan-jaqty eskerilýi tıis dep oılaımyn. Jergilikti bılik basyna kezdeısoq bireýlerdiń emes, bilimdi de bilikti, halyq múddesin qara basynyń qamynan joǵary qoıatyn, parasat-paıymy bıik, adamgershiligi mol, abyroı-bedeli zor azamattardyń kelý te­ti­gin muqııat qarastyrǵan jón bolar. «Aýrýyn jasyrǵan óledi» demekshi, el ishinde rý­ǵa, ataǵa bólinýshilik baryn da joqqa shy­ǵar­maı, jete eskerip, jańadan engiziletin ákim saılaý úderisi aýyldaǵy aǵaıynnyń yntymaq-birligine syzat túsirmeýin de osy bastan oılastyrǵan abzal.

 

Sońǵy jańalyqtar

Syr óńirinde shıbóri nege kóbeıdi?

Aımaqtar • Búgin, 16:38