Qazaqqa qamqor bolǵan Qulymbetov

 Totalıtarlyq saıasattan qııanat kórgen tulǵa

H.Ábjanov maqalasynda «Qaı­ǵynyń úlkeni – ólim, al ólim ádiletsizdikpen, zor­lyqpen kelse, esh kinási joq, jazyqsyz jandar urpaqtary, týǵan-týys­tary qýdalansa, qyl­mystyń aýyrlyǵy arta túspeı me», deıdi. Men sol qorlyqty kórdim. Ákem – Qazaq KSR Ortalyq Atqarý Komı­tetiniń tóraǵasy kezinde Uzaqbaı Jeldir­baıuly Qu­lym­betov 46  jasta  ustalyp, 47 jasyn­da  atyldy. Ana­myz QarLAG-ta 8 jyl otyr­dy. 20 jyl (1937-1958) boıy «halyq ja­ýy­­nyń qyzy» degen «qarǵybaý» moınymyz­dan monshaq bop alynbady. Almaty, Yrǵyz, Moınaq (Qaraqalpaqta), Aqsý, Mártók (Aqtóbe), Taldyqorǵan, Shubar, Jarkent – qýdalanyp, kóship júr­gen jerlerimiz. 10 jylda jeti jerde oqydym. Qaı jerde júrsek te, túnde esigi­miz­diń syrtynda tyń tyń­dap júrgen­derdi bilemiz. Tildi tistep, derti­mizdi ishte saqtadyq. «Halyq jaýy­nyń qyzyna» úı­lengeni úshin jez­delerim jazalandy. Úlken jezdem Aqtóre apam­nan ajyrap, bas­qa áıelge úılense de, bizdi qı­maı, ýaıymǵa berilip, 28 jasyn­da ómirden ozdy. Kabıranyń kúıeýi Jaǵyfar Aqsý aýdanyn­da áskerı komıssar boldy. Apama úılengeni úshin ornynan alynyp, sergeldeńge tústi. Ishimdik iship, jylap otyratyn. «Qudaı-aý, senderdi, balalarymdy qa­laı tastap ketemin? Jumys iz­dep, bir jerden ekinshi jerge kóshe­min, qyzmet beredi, keıin qý­dalanamyn. Otbasymdy qalaı asy­raımyn? Men Lenıngradtyń Saýda ıns­tıtýtyn bitirgen Qa­zaqstandaǵy jal­ǵyz maman emes­pin be?» dep zildeı ju­dyryǵymen mańdaıyn uryp-uryp, ózin ózi julyp, ús­tin­degi kıimin jyrtady. Me­niń 13 jastaǵy kezim ǵoı. О́zin ól­ti­re me dep qorqyp ári aıap:  «Aǵa, jy­­lamańyzshy, ma­mamnyń sózi­men aıt­qanda, ıtshilep kúnimizdi kórermiz, bizden ketińiz, baqytty bolyńyz» deı­min, biraq júregim qan jylap tu­ratyn. Jezdemniń boıynan ishimdik ýy tarqaǵan soń, jylaǵanyn, kúızelisin umytyp, mań­­daıymyzdan súıip, araqtyń saldary ǵoı, umytyńdar, túrmege otyrǵyzyp qoı­masa, senderdi tas­tap ketpeımin dep júrip, ómir­­­den ozdy...

«1958 jyly Sibirde atyldy, biraq aqtaldy» degen qaǵaz keldi

Uzaqbaı Qulymbetovtiń tý­ǵan ákesi Jeldirbaı Yrǵyz (Aq­tó­be oblysy) tý­masy, ortasha sha­rýa, baıǵa jaldanyp,­ el ara­sy­na túıemen júk tasyǵan, Uzaq­baı­dan basqa Qarabala, Jol­murat jáne Dámeli atty qyzy bol­ǵan. Áıeli ólgen soń ózinen jas Ka­bı sheshemizge úılengen. Sha­rýa­shylyǵyn júrgizý úshin úı­lenýge shamasy jetpeı júrgen, bi­raq aza­mat atyna kir keltirmegen Qu­­­lym­betti qolyna alyp, otba­sy­nyń múshesi etip, tórinen oryn ber­gen. Keıin Jeldirbaıdyń aýrýy­ asqynyp, dám-tuzy taý­syl­­ǵa­nyn bilgen soń, aýyl aqsaqal­daryn, balalaryn jınap: «kózim ju­mylǵan kúnnen bastap, úıdiń tiregi Qulymbet ekenin bilińder. Qyrqymdy bergen soń Kabıge úılenedi, balalarymnyń ákesi sol bolady», depti. Qulymbettiń meıirine bólenip ósken Uzaqbaı mektepke barǵanda tegin Qulymbet Jeldirbaıuly dep jazdyrǵan. Qalǵan balalar, olardyń bala­lary Qulymbet bolyp ketken. Uzaqbaı Qulymbet atyn al­ty alashqa ǵana emes, búkil Odaq­q­a tanytty. Al Keńestik to­ta­­lı­tarlyq qylmystyń nátı­je­sinde Qulymbetov Uzaqbaı Jeldir­baı­ulynyń atyn estigen halyq jylansha jıyrylyp, boılary túrshigip, shashtary tik turyp, bet-álpetteri surlanyp: «elin japonǵa satqan jaý, on ese atylsa da az» degen sózben 20 jyl boıy ákemizdi de, bizdi de, bizben taǵdyrlastardy da qorlady, qaralady. Qalaı shy­daǵanbyz, janymyz da, júregimiz de temirden myqty boldy. Aqy­ry qııalymyzdaǵy ádildik jeńdi. «1958 jyly Sibirde atyldy, biraq aqtaldy» degen bir japy­raq qaǵaz jetti. Sol sáttegi qýa­nysh­ty aıtyp, jetkize almaı­myz. Almatydaǵy Ta­tarka kóshe­sinen jalǵa alǵan úıimizdiń ishin­­de anam men ájemniń qýa­nysh­­tan jylaǵan kóz jasy kól­ge aı­naldy. Qulymbetovtiń us­ta­lar aldyndaǵy bir aılyq ja­la­­qysy bir myń eki júz somdy al­maǵan eken dep ákep berdi. Tur­ǵan úılerińiz buzylǵan, ony talap etpeńiz degen de qaǵaz keldi. Dúnıe-múlik kerek emes, aqtaldy jetedi dedik. Sodan beri – 73 jyl. Osy ara­lyqta Qulymbetovtiń 100, 125 jyldyǵy ortasha dárejede ataldy. Qaıshylyqty zaman qaı­ratkeri delindi. 2018 jyly tárkileýden aman qalǵan baıandamasy bar kitapsha tabylyp, kitap bop shyqty. B.Saparbaev Aqtóbe qalasynan jańa mekteptiń atyn bergizdi. Aqtóbede, Almatyda qysqa kóshesi bar.

Ortalyqtyń óktemdigine qarsy turǵan qaıratkerlerdiń biri

Qulymbetovtiń qoǵamdyq-memleket­tik qyzmetin zert­teý­shilerdiń biri – Talas Omar­be­kov «Uzaqbaı Qulymbetovti T.Rus­qu­lov, O.Jandosov, N.Nurmaqov sııaq­ty qaıratkerlerdiń qataryna qosý kerek» dese, M.Qoıgeldıev «О́tken ǵasyr­dyń 20-30 jyldary Qazaqstannyń jer baılyǵyn jasyryn bóliske salǵysy kel­gen Ortalyqtyń óktemdigine qar­sy turǵan qaıratkerlerdiń biri – Qulym­betov», deıdi.

Qulymbetovpen taǵdyrlas, qyz­mettes, úzeńgiles bolǵan S.Seı­fýl­lın, O.Isaev, T.Rysqu­lov, T.Júrgenov, O.Jan­dosov taǵy basqa qaıratkerler ha­­lyqqa keńinen tanyldy. Ki­tap­tary, derekti fılmder ja­­ryq kórdi. Músin­deri ornaty­lyp, mektep, ınstıtýt pen aýyl­darǵa esimderi berildi. Mem­leket basshylarynyń baıandamasynda attary atalady. Al Qulymbetovke kelgende ke­dergi kóp. Qazirgi urpaq onyń esimin múlde bilmeıdi. 2018 jyly Nur-Sultan qalasynan kó­she bererde syzylyp qal­dy. 2021 jyly 28 qańtarda elordada Máslıhat depýtattarynyń jáne ono­mastıkalyq komıssııanyń jıynynda kóshe berý týraly 15 tulǵanyń aty ataldy. Tal­qylaý kezinde komıssııa­ mú­sheleri «bel­gisiz adamdar má­limet joq, bilmeımiz», depti. Endi Qasym-Jomart Toqaev ja­zyqsyz jazalanǵandardy aq­taýdy kún tártibine qoıdy. Mem­leket komıssııasy quryldy. Basshysy Qyrymbek Eleýuly Kósherbaev jáne komıssııa mú­sheleri qýǵyndalǵan azamattar­dy túgel aqtaıdy, kóleńkede qal­ǵan, eńbegi elenbeı júrgen Qu­lymbetov sııaq­tylarǵa óz ornyn beredi degen senimdemiz.

Uzaqbaı Jeldirbaıuly 1891 jyly 18 naýryzda Torǵaı ob­lysynyń Yrǵyz ýezindegi Aman­kól bolysynda týdy. 1904 jyly úsh jyldyq aýyl mektebin, odan keıin Yrǵyzdaǵy orys-qazaq ýchı­lıshesin bitirip, Aqtóbedegi eki jyldyq pedagogtik kýrsty támamdady. 1912 jyldan Torǵaı, Yrǵyz aýyldarynda orys tili, ádebıeti, matematıkadan sabaq berdi. Aýyl-aýylda mektepter uıymdastyryldy. 1918 jyldan bastap saıası ómirge aralas­ty. Yrǵyz aýdanyn basqardy. Aqtóbe gýbernııasynyń bólim meńgerýshisi, 1923-25 jyldary Aqmola gýbernııasynyń Atqarý komıtetiniń tóraǵasy boldy. Ol kezde bul gýbernııaǵa qazirgi Aqmola, Pavlodar, Shyǵys Qa­zaqstan oblystary qaraıtyn.  Osy jyldary Aqmolada ju­myssyz kedeı jastary úshin arnaýly gýbernııalyq kýrstar uıymdastyryldy. Panasyz balalardy esepke alý, olardy jumysqa, oqýǵa ornalas­tyrý shuǵyl qolǵa alynyp, bir­neshe balalar kommýnasy uıym­dastyrylady. Ol jańa ken oryn­daryn ashý, zavod-fabrıka salý isine belsene ara­lasty. Osy eńbegi elenbeı qal­ǵan joq. Isker, adal, tııanaqty azamat. 1926 jyly Qazaq AKSR Halyq sharýashylyǵy keńesiniń, Jos­parlaý Komıtetiniń tóraǵasy boldy. Halyq Komıssarlary Atqarý Komıtetiniń orynbasary, syrtqy-ishki saýda Ha­lyq Komıssary qyzmetin qosa atqar­dy. 1930-1934 jyldary QAKSR Halyq Komıssarlary keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary, 1935 jyldan Qazaq ASSR OA Komıtetiniń tóraǵasy. 1924 jyldan Búkil Odaqtyq Atqa­rý Komıtetiniń múshesi. Qulym­betov qaı qyzmette júrse de, ultynyń múddesin aıtqan, ulty úshin qyzmet istegeni onyń baıan­damalaryndaǵy sózinen kórinedi.

1934  jyldary alty oblys­ta eki jyldyq pedagogıkalyq ınstıtýttar ashtyrdy. RKFSR halkomsovy janyndaǵy Túrksib qurylysyna járdemdesý ko­mıtetiniń basshysy T.Rys­qu­lovpen birlese otyra Túr­k­sib temir jolyn salýshy qu­rylysshylardyń deni Qa­zaq eńbekshileri bolýyn uıym­dastyryp, Túrksib qury­lysyn ulttyq jumys kadrlaryn ázirleý jáne tárbıeleý mektebine aınaldyrdy. О́ndiris oryndarynda qazaq jumysshylaryna úı jaldap, jalaqysynyń ýaqytynda berilýin, azyq-túligin qamta­masyz etip, jumysty jaqsy meń­gergen jastardy iriktep, elý-alpysyn kezeń-kezeńimen Reseıdiń óndiristerine jiberip oqytyp, kelgen soń óndiristi ózderi bas­qarsyn degen.

Ádil, batyr, batyl tulǵa

Uzaqbaı Qulymbetov la­ýazymdy qyz­metinen aıyrylyp qalamyn dep qoryq­paǵan. Oǵan myna sózi dálel: «Qazaqstannyń eko­nomıkalyq kiriptar­lyǵyn joıý úshin ónerkásipti damytý kerek, Ortalyqtyń óndirisimen salys­tyr­ǵanda bizde 1,2 paıyz óndiris orny, munyń ishin­de Qazaqstannyń jerinde bol­ǵanymen paıdasyn Keńes­ter Odaǵy kóretin ká­sip­oryn­dar bar. Reseıdiń Halyq sha­rýashylyǵy keńesiniń meke­meleri Qazaqstanda paıdanyń artyna túsip ketedi. Olardyń sol paıda kórip otyr­ǵan Qazaqstan óner kási­biniń kú­sheıýi­ne jáne toz­ǵan stanoktardy jańartýǵa jár­dem­des, tilektes bolýy kerek qoı».

«Durysynda bizdiń Orta­lyqtan alǵanymyzdan bergenimiz kóp, shyndap kelgende biz Orta­lyqtan almaýǵa da, oǵan bermeý­ge de tu­ramyz. Oǵan Ortalyq tu­­ra alar ma eken? Tura almaıtyn bolsa, biz­ge qarjy bersin». («Eń­bekshi qazaq», 1927 jyly, 1 mamyr, № 92) Qulym­betovtiń bili­min, iskerligin, isti jaqsy bile­tinin joǵary jaq ta moıyn­daǵan.

1925 jyly qańtarda ótken RQP(b)-nyń plenýmy Rıdder, Qarsaqbaı ken orynyn damytýǵa 23 mıllıon qarjy bóldi. Bul tústi metallýrgııa ónerkásibine bó­lin­gen Odaqtyq qarjynyń jar­tysy bolatyn. Osy jerde Qu­lymbetovtiń dáleliniń ótkir­liginen osynshama qarajatty berip otyr. RKFSR Halyq sha­rýa­shylyǵy Keńesiniń aldyna Jitiqara, Aqqarǵa, Bozbıe altyn kenishin Qazaq AKSR-ine qaıtarý máselesi qoıyldy, nátıjesinde qaıtaryldy. Aqtóbede fosfor tyńaıt­qyshtaryn óndiretin hımııa kombınaty, Balqash mys balqytý, Shymkent qor­ǵasyn ón­dirý zaýyttarynyń qurylysy jedeldetildi. Qazaqstandaǵy paı­­daly qaz­balardyń jańa kóz­deri anyqtaldy. Olardyń qory jóninde respýblıka birin­shi orynǵa shyqty. Sóıtip respýb­lı­kanyń ekonomıkalyq bazasy quryldy. Respýblıkada shóp­tiń kúıip, mal basy kemigenin, as­tyq shyqpaı qalǵan eldiń jaǵ­daıynyń aýyrlyǵyn aıtyp 1931 jyly 22 qazanda KSRO Halyq Komıssarlar Keńesiniń tóraǵasy V.M.Molotovqa hat jaz­dy. Salyqty jáne saqtaý tóle­miniń mólsherin azaıtýdy, mal basynyń 53 paıyzǵa kemi­gendigin, sharýashylyq 12 paıyzǵa, turǵyndardyń 15 paıyzǵa azaı­ǵandyǵyn naqty kórsetti. 1932 jyly jazǵan ekinshi hatynda Qa­zaqstandaǵy mal basyn kóbeı­týdi, batys Qytaıdan mal satyp alý úshin Zaısan, Qarqarada saýda jármeńkelerin asha otyryp, bizdiń aýmaqqa mal baǵýshylardy tartýǵa bolady degendi kóteredi. Mońǵolııamen baılanys jasaý keregi aıtylyp, Máskeýdegi Turar Rysqulovtyń qoldaýymen 1936 jy­ly Qazaq Ortalyq Atqarý komı­tetiniń tóraǵasy U.Qulym­betov Mońǵolııadan 8000 bas asyl tuqym­dy túıe aldyrtqan.

Qazaqstannyń alǵashqy kartasyn jasaýǵa tikeleı aralasty

Teri óńdeý sııaqty usaq ká­sip­shi­likti damytý – Joǵary ındýs­trııaǵa ótýdiń joly degen baǵytty us­tanady. Qazaqstandy agrarlyq respýblıkadan óndirisi damyǵan ındýstrııaly elge aınaldyrýdyń tıimdi joldaryn izdeıdi, naqty usynystar jasaǵany memlekettik jıyn­dardaǵy sózderinde tur. Qy­zyl­ordadan astanany Alma­tyǵa kóshirý komıssııasynyń tó­raǵasy da boldy. 1927 jyly 3 naý­ryzda komıssııa músheleriniń oty­rysynda Almaty shekarasyn batysqa 11 000 desıatınaǵa ul­ǵaıtý, úkimet úılerin, qonaqúı, turǵyn úı, kirpish, nan, aǵash óń­deý zaýytyn 300 kVt, 3000 kVt gı­dro­stansııasynyń qurylysyn, qýaty 2500 kVt jer asty kabeldi jelilerin salýdy, t.b. sharalardy júrgizýdi mindettedi, baqylaýda ustaýdy jıynnyń hattamalarynda jazdy. Tashkenttegi pedınstıtýtty kóshirý keregi de aıtylyp, 1928 jyly ınstıtýt Almatyǵa kóshirildi. Qazaqstannyń alǵashqy kartasyn jasaýǵa tikeleı ara­las­ty. Qulymbetov Qazaq AKSR OA Ko­mıtetiniń tóraǵasy kezinde Qazaq av­tonomııaly respýblıkasy Odaqtyq res­pýblıka mártebesin aldy. Qazaq KSR-iniń jańa kons­tıtýsııasyn bekitti. Qazaq KSR­ eltańbasy týraly qaýly shyq­ty. «QarLAG», «ALJIR» la­gerine jer bermeı, olardyń su­raǵan jerin kolhozdarǵa berip ji­berý kerek dep, Qaraǵandy bas­shy­laryna jazǵan haty bar. Biraq to­talıtarlyq júıede ol oryn­dalǵan joq.

Qulymbetov eldegi aýyr jaǵ­daıdy halyqtan jasyrýdy jón kór­medi. Sol úshin kúresti. 1932 jyly О́lkelik partııa komıtetiniń májilisinde «… kom­mýnıster, ási­rese qazaqtar osy bylyq­tardyń bárin kóre otyryp nege О́lkelik komıtetke aıtpaıdy? Bizder nege aýyl­daǵy jaǵdaıdy aktıvterdiń nazaryna salmaımyz?» Oraz Isaev ekeýi Goloshekınniń qa­byl­da­ýynda bolyp, oblystyq komıtet hatshylarynyń keı­bireýi­niń aýyl­daǵy jaǵdaıdy bil­meı­tindigin, bil­se de jaǵ­daıdy túze­týge shara qol­dan­baı júrgenderin esker­tip ar­naıy keńes qurýdy usynǵan. Ple­nýmnyń stenogrammalyq jazbasynda Goloshekınniń: «Sizderge ne kerek? Maǵan ne iste deısińder? Bir ǵana talqylaýmen bul eldiń ejelgi kóshpeli turmys-saltyn ózgerte alasyńdar ma?» degen sózi bar. Eger oblystyq komıtetterdiń hatshylaryn sha­qyrmaıtyn bolsa, Máskeýdegi Ortalyq komıtet­ke habarlaıtynyn eskertedi. Amal­syzdan Goloshekın jıyn­dy sha­qyr­týǵa kelisimin beredi, biraq jıyn­­­­daǵy qaýly iske asyryl­mady.

«Men óz rólimdi apparatty «búldirýshiler» qataryna qospaımyn...»

Qulymbetovtiń myna sózine de qulaq túreıik: «Men О́lkelik Komıtetiniń hatshysy F.Golo­she­kınniń respýblıkanyń mal sharýashylyǵyn basqarýda naq­tyly basshylyq jasaı almaýyna, eginshilik aýdandardyń qol­­da­nys­taǵy ádisterin jıi mal sha­rýa­shylyǵy salasyna qol­da­nysqa engizgenine alǵashqy­lardyń biri bolyp qarsy shyqsam da, О́lkelik komıtettiń Bıýro múshesi retinde jiberilgen qatelik­terge jaýap beremin» (1933 jyl, shilde). Bolmasa «Men óz rólimdi apparatty «búldirýshiler» qataryna qos­paımyn» deı kele, «...osy kem­­shilikter úshin О́lke­lik kom­ı­tettiń burynǵy basshylary ǵana emes, búkil Qazaqstan partııa uıy­­my kináli. Bul kemshilikterdi al­­­daǵy ýaqytta qaıtalamas úshin aı­ryq­­sha atap kórsetýimiz kerek», deıdi.

Goloshekın bılikten ketip, or­nyna L.I.Mırzoıan kelisimen, Qulym­betov qa­byldaýynda bolyp, «kollektıv­tendirý» men tárkileýden, asharshylyqtan keıin turalap qalǵan ult mádenıetin kóterý jóninde usynystar ja­saǵan. Ol úshin syrtta júrgen, bi­likti mamandardy elge shaqyrý kerek­tigin jetkizdi. О́zbekstanda júrg­en T.Q.Júrgenovti  elge sha­qy­rtyp ult mádenıetin kóterýdi tap­syrdy. Júr­ge­nov muny sanaýly jyldarda jolǵa qoıdy.

Qoldan qyrǵyn jasaǵandardyń atyn ataǵan Qulymbetov edi

Uzaqbaı Qulymbetovtiń bılik satysynda júrip jasaǵan eńbegin aıtyp taýysa almaısyń. Kremlde otyrǵandar qazaqstandyq bılikke «qýyrshaq» már­tebesin berse de, Qulymbetov, onyń úzeń­gilesteri múmkindiginshe óz eliniń damýyna qyzmet jasady. Akademık M.Qoıgeldıev Qulymbetov Uzaq­­baı Qazaqstanda elimiz­diń múddesin qor­ǵaı bilgen jáne saýatty qor­ǵaı bil­gen tulǵalardyń qatarynda boldy. Sondyqtan U.Qulymbetovti Qa­zaq­standaǵy «kontrrevolıýsııalyq» top­tyń basshysy deýi tekten tek emes. Golo­shekın genosıdi – Qazaq­standa uıym­­dastyrylǵan 31-33 jyldardaǵy asharshylyq qyr­ǵyny. Sonda oǵan kim kináli degende Qulymbetov sóılegen só­zinde kinálilerdiń attaryn atap jáne qyrǵynǵa Máskeýdiń de Qazaqstandaǵy basqarýshy top­tyń da qateligi bar, bıýro múshesi bolǵandyqtan men de jaýap beremin degen bolatyn. Qulym­betovterden qutylý kerek boldy. Jalǵan jalamen on segiz qaıratkermen qosyp, 1938 jyly 28 naýryzda Qulymbetovti «Halyq jaýy» dep atty. Almaty qalasy. Qazirgi Dzerjınskıı kóshesi, 108-úıde, burynǵy NKVD túrmesi, qazirgi KGB keń­sesi. Olar­dy halqymyz «oqqa ushqan» 19 narkom dep ataǵan. Súıekteri qap­shyqqa salynyp, Almaty oblysy, Ile aýdany, Boral­daı saıyna jergilikti halyq osyǵan baı­lanysty «Qandysaı» atap ketken jerge aparyp kómdi.

On toǵyzdyń urpaqtary 1988-1991 jyldary aralyǵynda osy jerge eskertkish qoıýdy talap etti, ókinishke qaraı qo­ıyl­ǵan eskertkish basqa boldy. Sondyqtan zulmat zamanyn áshkerelep turatyn, ur­paq esin­de máńgi júretindeı etip, 19 nar­komǵa eskertkish qoısa, óli de, tiri de rıza bolar edi.

Ekinshi, Uzaqbaı Qulymbetov­tiń Al­matynyń el astanasy bolýyna, onyń rýhanı-mádenı, saıa­sı oryn bolyp qalyptasýyna sińirgen eńbegi zor. Osy­ǵan baılanysty Almatyǵa Qulym­betov­tiń eskert­kishi qoıylsa deımiz. Al­ma­tydaǵy Qazaq-Brıtan tehnıkalyq ýnıver­sıtetiniń aldyndaǵy alleıada (Qazbek bı men Áıteke bı kóshesiniń arasynda) toǵyz tul­ǵaǵa eskertkish qoıylǵan. (Bulardyń bári de Qulymbetovtiń qarama­ǵynda istegender). Qatarynda V.Kýıbyshev, M.Frýnze, Z.Fýr­manov, t.b. músin­deri tur. Sol jer­de eńbegi sińgen Qulymbetovtiń músini turýy kerek. Bılikte otyr­ǵan el azamattary muny kóp keshik­tirmeı qolǵa alady dep senemiz. 

Orynsha Qarabalına-Qazybaeva,

Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri

ALMATY