– Álemdi dendegen karantınge qaramastan, ózge elge kelip qoıylym qoıýyńyzdyń ózi erlikpen para-par dúnıe. Jalpy, Shýkshınge qalaı keldińiz? Nege tańdaýyńyz dál osy jazýshyǵa tústi?
– Rahmet! Meniń Vasılıı Shýkshın shyǵarmashylyǵyn zerttep júrgenime biraz boldy. Onyń áńgimeleri men povesteri, «Lıýbavınder» romany zamanaýı orys ádebıetiniń jaýhary sanalady. Iаǵnı Shýkshın – klassık qalamger. Onyń shyǵarmalary óziniń shynaıylyǵymen-aq kóńilge jaqyn. Sondyqtan da mynadaı qıyn jaǵdaıda kórermen kóńiline jylylyq uıalatyp, jaqyndaryn baǵalaýǵa úndegim keldi. Jazýshynyń birneshe týyndysyn toptastyryp, «Svetlye dýmy» degen ataýmen jańa spektakldiń premerasyn ótkizdik. Qoıylym ataýyn qalamgerdiń «Svetlye dýshı» jáne «Dýmy» degen ataqty qos shyǵarmasynyń ataýyn biriktire otyryp ózim qoıdym. Atalǵan týyndylardan bólek, spektakl ón boıyna «Etik», «Kúıeý balam bir kólik otyn urlady», «Stepkınniń mahabbaty», «Monsha men baý-baqshanyń qojasy» syndy áńgimeleri de toptastyryldy. Bulardyń arasynda ǵalamat bir rýhanı baılanys bar. Ol – adamdar arasyndaǵy qarapaıym da shynaıy qarym-qatynas hám meıirim.
– Máselen?
– Qalamger kópshilik áńgimelerinde aýyl jaǵdaıyn, ondaǵy adamdardyń ishki jáne syrtqy hal-kúıin sheber sýretteıdi. Qarapaıym oqıǵalarmen búgingi zamannyń eń ózekti máselelerin jetkizedi. Sonyń nátıjesinde kórermen kóz aldynda qarapaıymdylyǵymen qundy otbasylyq túrli jaǵdaılardyń tini tarqatylady. Al ónerdiń ultqa, tilge bólinbeıtindigin eskersek, qoıylymnan árkim ózin hám aınalasyndaǵy adamdardy kóredi. Máselen, jazýshynyń «Etik» áńgimesin alaıyq. Ondaǵy bas keıipker aıaǵynyń ólshemin bilmese de barlyq aqshasyn jumsap áıeline qymbat etik áperedi. Ne úshin? Aradaǵy sezimdi sýytpaý úshin. Bir kezdegi ózi ǵashyq bolǵan boıjetkenniń qaıtadan ózin jas, baqytty sezinýi úshin. Bala-shaǵasy áldeqashan erjetip ketse de, qarapaıym kólik júrgizýshisiniń jan jary úshin istegen osy bir áreketi olardyń barlyq ómirin ózgertti. Turmys shyrmaýyna tusalǵan kelinshek áp-sátte bir kezde kúıeýi ǵashyq bolǵan jaıdary da sulý boıjetkenge aınalyp shyǵa keldi. Mine, kórdińiz be?! «Kóńilden kóńil sý ishedi» degen osy. О́mirde bireýdi baqytty qylý úshin taý qoparýdyń qajeti joq, bastysy shynaıy kóńilmen áreket etseńiz, kirshiksiz peıilmen rııasyz qarym-qatynasqa umtylsańyz – adam úshin odan asqan baqyt joq. О́ıtkeni biz qansha jerden myqty bolǵanymyzben, barlyǵymyz da meıirimge muqtajbyz. Súıgimiz keledi, súıikti bolýdy armandaımyz. Sol úshin de ózimizdi ózgertemiz. Nebir jaqsy, saýapty isterge bastamashy bolamyz. Osy sebepti de qoıylymdy «Jarqyn oılar» dep atadyq. Shynymen de Shýkshındi oqyp otyryp jarqyn oılarǵa berilesiń, kóńildi bir ǵalamat jylylyq kerneıdi ǵoı. Ol qarapaıym ǵana oqıǵalar arqyly úlken oılar aıtady, sanańyzǵa silkinis jasaıdy. Menińshe, Shýkshın shyǵarmalarynyń shyraıy – onyń shynaıylyǵynda.
– Shynymen de qoıylymnan osy bir erekshe atmosferany sezingendeı boldyq. Shýkshın stıli dóp tabylypty. Onyń syry nede dep oılaısyz?
– Men jazýshy retinde Shýkshındi jaqsy kóremin. Shyǵarmashylyǵyn uzaq ýaqyt zerttedim. Qalamgerdiń ár oıyn, pikirin pir tutamyn. Sondyqtan bolar, Shýkshın áleminiń óz álemimdeı bolyp ketkeni. Jazýshy retinde ǵana emes akter, kınorejısser, ssenarıst retinde de tanymal Shýkshın áńgimeleriniń teatr sahnasyna shyǵýy jańa formany emes, ishki sezimderdi oıatýdy talap etedi. Shýkshınge ásire pafospen kelý jaramaıdy. Shýkshın – shynaıylyq. Onyń shyǵarmalarynda is-áreketten góri adam psıhologııasyna tereń ený bar. Bizge qarabaıyr kórinetin, kúndelikti oılanbaıtyn oqıǵalardan mahabbattyń mánin uǵyndyrady. Áńgime jelisinde ol sózdi qoldanbasa da sezine alasyz. Mine, kórermenime men eń áýeli osy kúıdi jetkizgim keldi. Sondyqtan da qoıylymda tehnıkanyń túrli múmkindikterinen, tipti fonogrammadan bas tarttym. Spektaklde oınalatyn mýzykanyń barlyǵyn naqty aspaptarda akterlerdiń ózine oınata otyryp, barlyq ishki sezim kúıin akterdiń boıamasyz únine, dabyra-dabylsyz tabıǵı daýsyna tapsyrdym. Mýzykalyq bezendirýdiń barlyǵy qoıylymǵa qatysqan ártisterdiń ishki sezimi arqyly saraptalyp baryp, kórermenine jetti. Bálkim, spektakl sonysymen kóńildi qozǵaǵan bolar. Qoıylymdy tamashalaǵan kórermen dál osy erekshelikti kórip-bilip, sezinip, sodan áser ala alsa, onda meniń rejısser retindegi mindetimniń oryndalǵany dep bilemin.
– Elordalyq M. Gorkıı atyndaǵy teatr trýppasynyń shyǵarmashylyq qarymyn qalaı baǵalaısyz? Jumys barysynda qandaı da bir qıyndyqtar týyndaǵan joq pa?
– Ol ne degenińiz?! Meniń rejısser retinde eń bir rahattanyp jumys istegen ujymym boldy. Árıne karantınge baılanysty basynda qashyqtan jumys istedik. Pesamen tanysý negizinen onlaın ótti. Soǵan qaramastan bir-birimizdi á degennen túsindik. Keıin júzdesip, birlese jumys isteýge kiristik. Oıymyz bir jerden shyqqandaı boldy. Sol ásermen Shýkshınniń álemine boılaýǵa talpyndyq. Trýppada saıdyń tasyndaı talantty, jan-jaqty naǵyz ámbebap akterler kóp eken. Aıtqanyńdy birden uǵyp, óz mindetin birneshe ese artyǵymen oryndap shyqty. Bul turǵydan kelgende M.Gorkıı atyndaǵy teatr ujymy jarady. Sonyń nátıjesinde aınalasy bir aı ýaqyttyń ishinde jańa qoıylymdy kórermen nazaryna usynyp otyrmyz. Osy bir keremet áser, jemisti jumys úshin ujymǵa alǵys aıtqym keledi.
– Bul Qazaqstan teatrlarymen alǵashqy birlesken shyǵarmashylyq jumysyńyz ba? Bir-birlerińizdi qalaı taptyńyzdar?
– Iá, birinshi jumysym. Alaıda meniń Qazaqstan teatrlarymen alǵashqy tanystyǵym budan áldeqaıda erterek bastaldy. Chelıabi qalasynda eki jylda bir ret shaǵyn formada qoıylǵan spektaklderdiń «CHELoVEK teatra» halyqaralyq teatr festıval-forýmy ótedi. Birneshe jyl buryn Nur-Sultan qalasynyń Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatry ujymyn sol kezdegi teatr dırektory Aıbolat Jaýdyr ózi bastap keldi. Festıvaldan bastalǵan tanystyq keıin shyǵarmashylyq dostyqqa ulasty. Keıin bizdiń teatr Samgau halyqaralyq festıvaline qatysý úshin Nur-Sultan qalasyna keldi. Biz usynǵan «Sanıa, Vanıa s nımı Rımas» spektaklin astanalyq kórermen keremet qabyldady. Qazaqtardyń kól-kósir peıiline, qonaqjaılylyǵyna erekshe tánti bolyp tarqasyp edik sonda. Alaıda bir ókinishtisi, ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna baılanysty ásem qalalaryńyzdy aralaýǵa ýaqyt jetpeı qalǵan. Aıbolat Jaýdyr keıin M.Gorkıı teatryna dırektor bolyp aýysqannan keıin meni jańa qoıylymda birlese jumys isteýge shaqyrdy. Josparymdy júıelep alyp, eki jaq úshin yńǵaıly ýaqytty tańdadyq. Usynysty qýana qabyldadym. Ásirese ótken jolǵy saparymda qalany aralaı almaı qalǵan olqylyqtyń orny tolatynyna qýandym. Sóıtip, mine, týra bir aı boldy, sizdermen birgemin. Nur-Sultan qalasynyń nebir kórkem jerlerin kórip, shahardyń aıryqsha arhıtektýrasyna tánti boldym. Áıtse de, meni bárinen de artyq tańǵaldyrǵan dúnıe – ol qazaqtardyń qonaqjaılyǵy, asyp-tasyp jatqan kól-kósir kóńili, meımandos peıili. Qymyz ben qazyny sondaı unatyp qaldym. Dámi áli aýzymda. Buıyrsa, shýaqty qalaǵa taǵy da jol túsedi dep senemin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
