QAZAQSTANNYŃ INDÝSTRIIаLYQ О́RLEÝ DÁÝIRI

Jer qoınaýyna Mendeleev keste­sin­de keltirilgen qazba baılyǵynyń bárin der­lik jınaǵan uly dalanyń tól ıesi Qazaq­stan úshin ındýstrııalyq derjavaǵa aına­lýdy taǵdyrdyń ózi jazǵan sııaqty.  Tuń­ǵysh Prezıdentimiz Nursultan Na­zarbaev sonaý bir ókpeni qysqan ótpeli kezeńniń ózinde, ıaǵnı 1997 jyldyń qa­zan aıynda “Barlyq qazaqstandyq­tar­dyń ósip-órkendeýi, qaýipsizdigi jáne ál-aýqatynyń artýy” atty halyqqa Jol­daýyn jarııa­lap, egemen elimizdiń 2030 jylǵa deıingi Damý strategııasyn aı­qyn­daǵan edi. Sol bir bolashaǵy boljaý­syz bulyńǵyr shaqta basqany bylaı qoıǵanda, ekonomıkanyń maıyn ishken mamandardyń ózi uzaq merzimge arnalǵan bul strategııalyq jos­pardyń orynda­lýy­na kúmándi bolatyn. Biraq tarıh ta­nyǵan reformator Nursul­tan Nazarbaev sáýegeıler aıtqan kúdikti syryp tastap, 2001 jylǵy jeltoqsanda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń 2010 jylǵa deıingi stra­tegııalyq damý josparyn bekitti. Ýaqyt­tyń ózi bul jospardyń “Qazaqstan-2030” Strategııasyn iske asyrýdyń al­ǵashqy onjyldyq tuǵyry bolǵandyǵyn kórsetti. Elbasy Qazaqstan halqyna arnaǵan “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıka­lyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dik­teri” atty bıylǵy Joldaýynda “1997 jyly “Qazaqstan-2030” Strate­gııasyn qa­byldap, biz eldiń uzaq merzimdi kún tártibin, basty maqsattar men basymdyqtaryn qalyptastyrdyq, keıin olar 2010 jylǵa deıingi Strategııalyq josparda qısyndy túrde damytyldy. Sóıtip biz qalaı jospar­lasaq, solaı ómir súrdik” dep atap kórsetti. Búkil álem eko­nomıkasyn turalatqan ja­handyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys­tyń qıyndyqtaryna qaramastan Memle­ket basshysy taǵy da batyl da syndarly qadam basyp, elimizdiń 2020 jylǵa deıin­gi damý strategııasyn aıqyndap berdi. Qazaq­stan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý jos­pary 2010 jyldan bastap 2019 jyldy qosa alǵan­daǵy ara­lyq­ty qamtıtyn “Qazaqstan-2030” Stra­te­g­ııasyn iske asyrýdyń kelesi kezeńi bolmaq. Sóıtip sózi men isiniń ara­synda eshqashan alshaqtyq bolyp kórme­gen Elbasy sonaý 1997 jyly aıtqan sózi­niń aqı­qattyǵyn, el ekonomıkasyn alǵa da­my­týdyń 2030 jylǵa deıingi belgilegen baǵy­tynyń beriktigin barsha álemge pash etti. Memleket basshysynyń balamasyz bastamalarymen jahandyq daǵdarystan ózgelermen salystyrǵanda oq boıy ozyq shyqqan Qazaqstan el ekonomıkasyn jańa asýlarǵa shyǵarý maqsatynda batyl bastama  – 2020 jylǵa deıingi údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasyn qabyldady. Bul strate­gııalyq baǵdarlama ındýstrııalyq da­mý­dyń eki besjyldyq jospary boıynsha júzege asyrylmaq. 19 naýryzda Elbasy­n­yń Jar­lyǵymen 2010-2014 jyldardaǵy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jó­nindegi memlekettik baǵdarlama bekitildi. Memleket basshysynyń tap­syr­masyna sáıkes el Úkimeti osy úde­meli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý­dyń (ÚIID) memlekettik baǵdarlamasyn is júzine asyrý maqsatyndaǵy sharalar sheńberinde Qazaqstannyń ındýstrııa­landyrý karta­syn bekitti. Bul kartada aldaǵy ýaqytta iske qosylatyn ındýs­trııalyq jobalar­dyń naqty kestesi belgilengen. Bul jobalardy is júzine asyrý sharalaryna elimizdiń kásipker­lerin keńinen qamtý maqsatynda “Bız­nestiń jol kartasy-2020” baǵdarla­masy qabyldandy. Tek osy baǵdarla­many júzege asyrý úshin ǵana ústimizdegi jyly 30 mıllıard teńge qarjy bólinbek. “Indýstrııalandyrý kartasy” eki bó­limnen turady. Birinshisi, óńirlik kar­talar. Onda oblystardy damytýǵa birinshi kezekte qajetti nysandar shoǵyr­­landy­rylǵan. Ekinshi respýblı­kalyq karta. Munda ortalyq atqarýshy or­gandar men memlekettik hol­dıngter tikeleı baqylaýǵa alǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparynyń negizgi nysandary toptasty­rylǵan. “Indýstrııa­landyrý kartasyna” engizý úshin aldyn-ala 385 joba usynyl­ǵan bolatyn. Jan-jaqty talqylaýlar bary­synda 236 joba iriktelinip, “Indýs­trııalandyrý kartasyna” kirgizildi. Atap aıtqanda, jalpy quny 6,8 trıllıon teńge bolatyn 101 iri joba respýblıkalyq kartaǵa, jalpy quny 580 mıllıard teńge bolatyn 139 joba óńirlik kartalar­ǵa toptastyryldy. Máselen, Pavlodar oblysynda “Qazaq­mys” korporasııasy Bozsha­kól ken baıytý kombınatyn, Shy­ǵys Qazaq­stan oblysyn­da Aqtoǵaı ken baıytý kombınatyn salsa, “Sokolov-Sarybaı ken baıytý óndiristik birlestigi” AQ Qostanaı obly­synda metaldanǵan ónim óndirý jónindegi zaýyt, osy oblysta “AgromashHoldıng” AQ aýyl sharýa­shylyǵy jol qurylysy tehnıkala­ry men avtobýstar shyǵarý zaýytyn iske qospaq. “Kazakhstan Petrochemical Industries Inc” JShS Atyraý oblysynda yqpaldastyrylǵan gaz-hımııa keshenin, “QazMunaıGaz” ulttyq kompanııasy” AQ “Beıneý – Shymkent” gaz qubyryn, naq osy kompanııa Atyraý munaı óńdeý zaýytyn qaıta qurý jáne jańǵyrtý ju­mystaryn atqarsa, Qaraǵandy obly­synda “Saryarqa” ÁKK ulttyq kom­panııasy” AQ ındýstrııalyq parktiń ın­fra­qu­ry­lymyn, “Qarsement” AQ qurǵaq ádispen sement óndiretin №5 tehnolo­gııalyq jelini, “QazBelAZ” birlesken kásiporny” JShS “BelAZ” kóligin qu­rastyrý jáne qosalqy bólshekter shy­ǵarý zaýytyn, “Bapy Mining”  JShS temir kenin óńdeý jáne óndirý keshenin salý jumystaryn júzege asyrmaq. Aqmola oblysynda “Tourism Borovoe City” JShS “Býrabaı arnaıy ekono­mıkalyq aımaǵynyń sheka­rasynda týrıstik oıyn-saýyq keshenin salý”, “Qazaqatomónerkásip-QQZ birles­ken kásiporyny” JShS óndiristik qýaty 180 myń tonna bolatyn kúkirt qyshqyly zaýytyn, “Báıterek-A” AQ elektrovoz zaýytyn iske qospaq. “KEGOC” AQ Almaty oblysynda Moı­naq GES-iniń tolyq qýatynda jumys isteýin, “OtesBıoAzııa” JShS ınfraqu­rylymy damyǵan qazirgi zamanǵy bor­daqy­laý alańyn iske qosady. “Parıj kom­mý­nasy HHI” JShS Aqtóbe obly­synda Bestamaq mal sharýashylyǵy keshe­nin, “Aıs” JShS 1100 basqa arnalǵan taýarly sút fermasyn, “Aktıýbınskaıa mednaıa kompanııa” JShS №2 mys-myrysh óndirý jónindegi ken baıytý kombınaty fab­rıkasyn, “Iýbıleınoe” JShS “Iýbıleı­noe” ken ornynda altyny bar kendi baıytý fabrıkasyn, “SNPS-Aqtóbemunaıgaz” AQ úshinshi Jańajol gaz óńdeý zaýytyn iske qosatyn bolady. Shyǵys Qazaqstan obly­synda “Qazaqsement” JShS qurǵaq tásil boıynsha sement zaýytyn salý, “Qazmy­rysh” AQ О́skemen metallýrgııa kesheni­niń mys qorytý jáne elektrolız zaýyt­taryn salý, “О́skemen tıtan-magnıı kombınaty” AQ “О́TMK” aksıonerlik qo­ǵamynda tıtan kesekterin jáne qoryt­palaryn óndirý zaýytyn, “Semeı byl­ǵary óńdeý kombı­naty” JShS bylǵary óndirisin qaıta jańartý jáne jańǵyrtý, “Azııa Avto” AQ О́skemen qalasynda tolyq sıkldi avtozaýyt jáne avto­quramdar shyǵaratyn tehnopark salý jumystaryn is júzine asyrady. Al Jambyl oblysynda “Qazfosfat” JShS ken baıytý fabrıkasyn jáne kúkirt qyshqyly sehyn, “Myńaral tas kompa­nııasy” JShS sement zaýytyn salý jobalaryn iske qosady. Ońtústik Qazaq­stan oblysynda “Qazaqstandyq mıne­raldy resýrstar” taý-ken kompanııasy” JShS “Úshbas” jáne “Geras” ken oryndary baza­synda monoammonıı jáne dıammonıı­fosfat shyǵarý, “Samuryq-Energo” AQ Shardara GES-in jańǵyrtý, “Qazaqstan maqtasy” AQ surypty tuqym materıalyn óndirý zaýytyn salý jumys­taryn is júzine asyratyn bolady. Qa­zaqstan Respýblıkasy Ult­tyq ǵarysh agenttigi Qy­zyl­orda oblysynda “Baıqońyr” ǵarysh aıla­ǵynda “Báı­terek” ǴZK-in qurý, Astana qalasynda ǵa­rysh apparat­taryn qurastyrý-synaý ke­shenin salý, Qazaqstan Respýblıkasynda Jerdi qashyqtan zondylaý ǵarysh júıesin qurý jobalaryn júzege asyrady. INVESTISIIа-2020 Memleket basshysynyń tikeleı bastamasymen qolǵa alynǵan 2020 jylǵa deıingi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparlaryn júzege asyrý úshin úlken kólemde ınvestısııa qajet ekendigi belgili. Halyqaralyq kapıtal rynogyn­daǵy qar­jy­lyq resýrstardy alýǵa shekteý qoıyla bastaǵannan beri álemde tikeleı sheteldik ınvestısııalarǵa degen kúres kúsheıe tústi. Osy rette Qazaqstan ınves­tısııalyq tartymdylyq klımaty turǵy­synan óziniń kóptegen básekelesterine jol beredi. Oǵan elimizdegi kadrlardyń básekelestikke qabilettiliginiń tómendigi, qajetti ınfraqurylymdardyń jetim­siz­digi, jemqorlyq pen ákimshilik kedergiler sebep bolyp otyr. Mine, oryn alǵan osyndaı kemshilikter el ekonomıkasyna sapaly ınvestısııa tartý múmkindikterin shekteıdi. Aldaǵy ýaqytta tikeleı sheteldik ınvestısııa tasqynyn tolastatpaý úshin ınvestısııa tartý sharalaryna memleket tarapynan naqty qoldaý kórsetilýi qajet. Bul rette memleket tarapynan ınvestı­sııa tartýǵa fıskaldyq, qarjylyq jáne ınfraqurylymdyq kómek sharalary oılastyrylýy kerek. Baǵdarlamany jú­zege asyrý barysynda “Investısııa týraly” zańǵa sáıkes qoldanylyp kelgen ınves­tısııalyq preferensııalar saqtala­dy jáne odan ári keńeıtiledi. Erkin ekonomıkalyq aımaqtarda, sol sııaqty jekelegen ınvestısııalyq keli­simder boıynsha salyq jeńildikteri saqta­lady. Jobalardy qosymsha qarjy­lan­dyrý máseleleri damý ınstıtýttary­nyń sheńbe­rinde sheshim tabady. Qazaq­standyq taýar­larǵa basymdyq berý jónindegi komıssııa arqyly keıbir sheteldik ınvestorlarǵa tómengi deńgeıde kepildik beriletin memle­kettik tapsyrys jáne ulttyq kompanııa­lardyń tapsyrys­tary beriletin bolady. Sonymen birge “Bıznestiń jol kartasy-2020” sheń­berinde sheteldik ınvestorlarǵa paıyzdyq stavkalardy sýbsıdııalaý, nesıelerge ishinara kepildik berý sııaqty óńirlik jeńildikter jasalatyn bolady. Investorlarǵa servıstik qoldaý kórsetý máselesiniń de mańyzdy ekendigi daýsyz. Dúnıe júziniń tájirıbesi kórsetip otyr­ǵanyndaı, ınvestısııalyq tartym­dylyq jaǵdaıyn qalyptastyrý memleket­ke qa­jetti sapaly da tolyq kólemindegi sheteldik ınvestısııalar tartýǵa tolyq jaǵdaı týǵyz­baıdy. Álemdik tájirıbede ınvestorlardy izdeý jáne tartý maqsatynda ınvestorlar tartatyn arnaıy mamandandyrylǵan agenttikter qurylady. Dúnıe júziniń 160 memleketinde naq osyndaı agenttikter jumys isteıdi. Bul agenttikterdiń basty maqsaty sheteldik ınvestorlarǵa kórseti­letin keshendi qyzmet túrlerin “bir tereze” qaǵıdatymen júzege asyrý bolyp tabylady. Aldaǵy ýaqytta sheteldik ınvestorlardy kóptep tartý úshin elimizde mynandaı mańyzdy mindetterdi sheshý kerek: – Qazaqstanda sheteldik ınvestor­larǵa “bir tereze” qaǵıdatymen qyzmet kór­setý. Osy maqsatta “KAZNEX” AQ ba­zasynda “KAZNEX INVEST” ınvestısııa jáne eksportty júrgizý jónindegi ulttyq agenttik qurylatyn bolady. Bul agenttik Ko­reıanyń “KOTRA” Avstralııanyń “AUSTRADE” jáne Brazılııanyń “APEX” agenttikteriniń tájirıbesi negi­zinde jumys isteıdi. Atalmysh agenttik Qazaqstannyń ınvestısııa úshin qolaı­lylyǵyn kórsetý jáne elimizge ınvestı­sııa tartý maqsatynda bıznes-forýmdar, roýd-shoýlar jáne basqa tusaýkeser sharalar ótkizetin bolady. Osy maqsat aıasynda sheteldik jáne otandyq bıznes ókilderi óz áriptesterin tabatyn biryńǵaı ınternet portal ashylady. Qazirgi tańda elimizdegi eńbek ónimdiligi álemdegi kóptegen damy­ǵan elderdiń kórsetkishinen álde­qaıda tómen ekendigi belgili. Mem­leket basshysy bıylǵy Joldaýyn­da “Aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi eń tómen jáne jylyna bir jumys isteýshige 3 myń dollar shamasynda keledi, al damyǵan elderde bul kórsetkish 50-70 myń dollardy quraıdy. Sondyqtan bizdiń mindetimiz 2014 jylǵa qaraı agroóner­kásip keshenindegi ónimdilikti kem degende eki ese arttyrý” dep atap kórsetti. Sonymen birge Elbasy elimizdiń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý baǵdarlamasynda shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý máselesine aıryqsha mańyz berdi. Joldaýda “onjyldyqtyń sońynda shaǵyn jáne orta bıznestiń ishki jalpy ónimdegi úlesi 40 paıyzǵa kóterilýi tıis” delingen. Osy rette aıta ketetin bir másele, álemniń damyǵan elderinde shaǵyn jáne orta kásipkerlik ishki jalpy ónimniń kem degende 50 paıy­zyn beredi. Al Italııada bul kórsetkish 80 paıyzdy quraıdy. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarla­masy sheńberinde elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznesti keshendi damytýǵa jan-jaqty múmkindikter jasalǵan. EKSPORT-2020 Aldaǵy 10 jyl merzimge belgilengen elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý baǵdarlamasynda ónimderin eks­portqa shyǵarýshy otandyq ınves­torlarǵa barynsha qoldaý kórsetilmek. Bul mańyzdy mindetti júzege asyrý maqsatynda Elbasy “Bizdiń shıkizattyq emes eksport­taýshylardy qoldaý ındýstrııalandyrýdyń sheshýshi baǵyty bolýǵa tıis” dep atap kórsetken bolatyn. Sońǵy jyldary eksportqa ónim shyǵaratyn otandyq kásiporyndardy qoldaý maqsatynda birqatar tıimdi sharalar júzege asyryldy. Eki jyl ishinde kompa­nııalardyń eksporttyq qýatyn arttyrý jáne eksporttyq baza qalyptastyrý jóninde 800-den astam kompanııamen keshendi jumystar júrgizildi. Shıkizattyq emes salada eksportqa ónim shyǵaratyn 350 kompanııa jumys isteıdi. Onyń ishinde 260 kompanııa syrtqy rynokqa turaqty túrde taýar eksporttap keledi. “Indýstrııalandyrý kartasyn” is júzine asyrý maqsatynda eksportqa taýar shyǵaratyn otandyq kásiporyndarǵa odan ári qoldaý kórsetiletin bolady. Bul rette taýar eksporttaýshy otandyq kásiporyndardyń 50 paıyzǵa deıingi belgilengen shy­­ǵyn­daryna kepildik berý sharalary qarastyrylǵan. “BIZNESTIŃ JOL KARTASY-2020” Elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý josparynyń taǵy bir mańyzdy quramdas bóligi “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasy bolyp tabyla­dy. Bul baǵdarlama Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstan­nyń jańa múmkindikteri” atty bıylǵy Jol­daýyn jáne Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıin­gi strategııa­lyq damý josparlaryn is júzine asyrý mindetterin oryndaý maqsa­tynda jasalyndy. “Bıznestiń jol kar­tasy-2020” baǵdarlamasy elimizdiń ja­handyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysqa qarsy jasalǵan 2009 jáne 2010 jyldardaǵy “Jol kartasy­nyń” zańdy jalǵasy bolyp tabylady. Bul baǵdarlamada daǵdarystan keıingi damý úrdisteri, qazirgi jumys oryndaryn saqtaý jáne turaqty jańa jumys oryndaryn ashý mindetteri kórinis tapqan. Sonymen birge jeke kásipkerlikti damytý úshin qajetti jaǵdaılardy jasaý máselesine de jan-jaqty mańyz berilgen. Baǵdarlamada otandyq bıznes qurylym­daryn damytý maqsatynda keshendi sharalar qarastyrylǵan. Olar: - 2015 jylǵa deıin jyl saıyn jalpy mólsheri 400 mlrd. teńgege deıingi nesıe­lerdi arzandatý; - IJО́ qurylymynda óńdeý óner­kásibiniń úlesin 12,5 paıyzǵa deıin arttyrý; - jalpy eksport kólemindegi shıkizat­tyq emes eksport úlesin 40 paıyzǵa deıin ósirý; - óńdeý ónerkásibindegi jalpy óndiris kólemindegi shıkizattyq emes salanyń úlesin 43 paıyzǵa deıin arttyrý; - óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligin eń keminde 1,5 ese ósirý. Atalmysh baǵdarlamany júzege asyrý jańa bıznes bastamalarǵa qoldaý kósretý, kásipkerlik salany saýyqtyrý, eksportqa ónim shy­ǵa­ratyn óndiriske qoldaý kórsetý sııaq­ty negizgi úsh maqsatta júr­giziletin bolady. Baǵdarlamany is júzine asyrý barysynda ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýǵa baǵyttalǵan jańa ınvestısııalyq jobalardy júzege asyratyn jeke menshik kásiporyndar úshin qarjy resýrstaryna qatysý múmkindigi ulǵaıtylady. Ekonomı­kanyń shıkizattyq emes salasyndaǵy ınvestısııalyq joba­lar­dy oryndaý úshin jeke menshik sala­nyń, birinshi kezekte bankterdiń qar­jy­syn tartý múmkindigi arttyrylatyn bola­dy. Jeke menshik salanyń onyń ishinde shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyn­darynyń qarjy ekonomıkalyq turaq­tylyǵy nyǵaıady. Baǵdarlama eki kezeń boıynsha júzege asyrylady. Birinshi kezeń 2010-2014 jyl­dar­dy qamtıdy, osy rette 2010 jyl qa­nat­qaqty merzim bolyp tabylady. Ekinshi kezeń, elimizdiń ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damýynyń 2014 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńin qamtıdy. Bıylǵy jyly respýblıkalyq bıýdjetten “Bız­nestiń jol kartasy-2020” baǵdarlama­sy­nyń negizgi baǵyttary bolyp sanalatyn jańa bıznes bastamalardy qoldaýǵa 11,2 mlrd. teńge, kásipkerlik salany saýyq­tyrýǵa 16 mlrd. teńge, eksportqa ónim shyǵaratyn óndiris­terdi qoldaýǵa 2,8 mlrd. teńge qarjy bólinip otyr. Budan keıingi jyldarda baǵdarlamany qarjy­lan­dyrý máselesi sáıkes qarjylyq jyl­dyń múmkindigine qaraı respýblıkalyq bıýdjetten qaras­tyrylyp otyratyn bolady. JAŃA BIZNES- BASTAMALARDY QOLDAÝ Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna sáıkes ekonomıka­myz­dyń shıkizattyq emes salalaryndaǵy jobalardy júzege asyrǵan kezde memleket­tik qoldaý kórsetý sharalary qarasty­rylǵan. Birinshi baǵyt boıynsha mynandaı memlekettik qoldaý sharalary belgilengen: 1) jobalardy júzege asyrý úshin bankter bergen nesıelerdiń paıyzdyq ósimin sýbsıdııalaý; 2) jobalardy júzege asyrý maqsa­tynda bankter bergen nesıeler boıynsha ishinara kepildik berý; 3) óndiristik (ındýstrııalyq) ınfraqu­rylymdardy damytý; 4) bıznesti júrgizýge servıstik qoldaý kórsetý; 5) áleýmettik jumys oryndaryn ashý jáne jastar tájirıbesi sheńberinde kadrlar daıarlaý (bul shara 2011 jyldan bastap iske qosylady). Bankter beretin nesıelerdiń paıyzdyq stavkalaryn sýbsıdııalaý máselesinde jańa alǵysharttar qarasty­ryl­ǵan. Atap aıtqan­da, nesıelerdi sýbsı­dııalaý jańa ınvestı­sııalyq jobalardy júzege asyrý úshin, sonymen birge ón­di­risti keńeıtý jáne ártarap­tandyrý jo­balaryna beriletin jańa nesıeler boı­ynsha júrgiziledi. Paıyzdyq stavkalary sýbsıdııalanatyn nesıe mólshe­ri bir nesıe alýshy úshin 3 mlrd. teńgeden aspaýy tıis. Sýbsıdııalaý merzimi 10 jylǵa deıingi prolangasııalaý múmkindigi qarasty­rylǵan 1 jyldan 3 jylǵa arnalǵan. Osy rette nesıe alýshynyń júzege asyrylatyn joba qunynyń eń keminde 15 paıyzyn jabatyndaı múmkindigi bolýy kerek. 2010 jyly bankter bergen nesıelerdiń 12 paıyz­dyq stavkasynyń 7 paıyzyn baǵdar­lamaǵa qatysýshylar, 5 paıyzyn memleket óteıtin bolady. 2011 jylǵa arnalǵan sýbsıdııalaý mólsherin Úkimet belgileıdi. Jańa jobalardy júzege asyrýǵa, sony­men birge óndiristi keńeıtý jáne ártarap­tandyrý maqsatyndaǵy jobalardy júzege asyrýǵa beril­gen ne­sıe­lerge kepil­dik beriledi. Bul oraıda kepildik beriletin nesıe mólsheri bir nesıe alýshyǵa 3 mlrd. teńge­den aspaýǵa tıis. Kepildik mólsheri nesıe somasynyń 50 paıyzdyq deńgeıine deıin beriledi. Kepildik beriletin nesıe­lerdiń merzimi 10 jyldan aspaýy kerek. Bul baǵdarlamaǵa qatysatyn nesıe alýshylar­dyń jańa jobalardyń jalpy qunynyń 15 paıyzyn qamtamasyz etetin múmkindigi bolýǵa tıis. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasy negi­zinde jobalarǵa tartylǵan bıznes qury­lymdarǵa kórsetiletin taǵy bir kómek túri, óndiristik (ındýstrııalyq) ınfra­qury­lymdardy damytý bolyp taby­lady. Osy maqsatqa bólingen qarjy, jol, káriz, jylýmen jabdyqtaý, sý qubyrlary, temir jol tuıyqtaryn, baılanys jelilerin, qosalqy elektr stansalaryn jáne elektr jelilerin salý maqsatyna ǵana jumsalady. Bólingen qarjy qurylystyń nemese qaıta jańǵyrtylatyn óndiristiń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme­lerin­de jáne bıznes-josparlarda qarastyrylǵan maqsattarǵa tartylady. Bıznes júrgizýge servıstik qoldaý kórse­tý maqsatynda birqatar tıimdi kómek sharalary oılastyrylǵan. Bul rette kásip­kerlerge bıznesti júrgizý úshin kómek kórse­tý, ónim jetkizýshi jáne tutynýshy ká­siporyndardyń derekteriniń bazasyn qurý, konsaltıngtik jáne marketıngtik qyzmet túrlerin kórsetý, ortalyqtan­dy­ryl­ǵan býhgalterlik quqyqtyq jáne aqparattyq kómek jasaý. Jańa joba is júzine asyrylatyn jergilikti jerdiń jaǵ­daıyna baılanysty budan basqa da jekelegen servıstik qyzmet túrleri kórsetilýi múmkin. Baǵdaralama sheńberinde áleýmettik ju­mys oryndaryn ashý jáne jastar táji­rıbesin qoldaný negizinde kadrlar daıarlaý máselesi keń kólemde júzege asyrylmaq. “In­dýstrııalandyrý kartasynda” qaras­ty­­ryl­ǵan jobalardy júzege asyrý maq­satynda qajetti kadrlar daıarlaý máselesi aldyn-ala jasalǵan jospar boıynsha júr­giziledi. Ol úshin árbir óńirde atqa­ry­la­tyn strategııalyq joba­larǵa baı­la­nys­ty tıisti qarjy bólinetin bolady. Teh­nıkalyq mamandar daıarlaý úshin jáne shetel jumys­shylarynyń ornyn qazaq­stan­dyq azamat­tar­men almastyrý maqsa­tyn­da kásibı maman­dar daıarlaý másele­sine aıryqsha kóńil bólinedi. Bul maqsatqa tehnıkalyq jáne kásibı bilim beretin oqý oryndary­nyń (kásibı bilim beretin lı­seı­ler jáne kolledjder), sonymen birge iri kásip­oryndar janyndaǵy oqý orta­lyq­ta­ry­nyń múmkindikteri keńinen paı­dala­nylady. “Jastar tájirıbesi” aıasynda keshendi sharalar júzege asyrylmaq. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsa­tynda óndiristik qýattardy tıimdi orna­lastyrý kestesi jasalynǵan. Bul keste boıynsha “Indýstrııalandyrý kar­ta­syn” eskere otyryp, elimizdiń ınfra­qu­ry­lymdyq jáne resýrstyq bazasyn damytý­dyń uzaq merzimdi baǵdary aı­qyn­dalǵan. Osy sharalardy oryndaý maqsatynda birinshiden, memleketke bıznes qaýymdas­tyǵymen birlese oty­ryp durys ınvestı­sııa­lyq sheshimder bel­gileýge, ekinshiden, elimizdiń ınfra­qurylymdyq jáne resýrs­tyq qýattaryn damytý negizinde bıznes sýbektileriniń baǵdarlamada kórsetilgen jobalardy júzege asyrý jónindegi jumy­sy retke keltiriledi. Bolashaqta bul keste elimizdiń 2020 jylǵa deıingi óńirlik damý kórsetkishteriniń tuǵyrly negizi bolmaq. Investısııalyq jobalardy saraptaý jáne olarǵa monıtorıng jasaý úshin ınvestısııalyq úrdisterdi basqarý júıesin aqparattandyrýǵa erekshe mán beriledi. Jobalardy júzege asyrý maq­standaǵy sharalarda memleket jáne jeke menshik salalardyń arasyndaǵy tıimdi úılesimdik qamtamasyz etilmek. Aqparat­tan­dyrý júıesi arqyly otandyq jáne sheteldik ınvestor­lardyń qatysýy tý­raly jan-jaqty maǵ­lumat beriledi. Kar­ta jónindegi aqparattyq júıege bıznes qaýymdas­tyǵynyń keńinen tartylýyna jaǵdaı jasalynady. Memleket basshysynyń tikeleı tap­syr­masymen ındýstrııalandyrý baǵdar­la­­masy aıasynda eksportqa ónim shy­ǵa­ratyn otandyq kásipkerlerge memleket­tik qoldaý kórsetý sharalary jan-jaqty oılasty­rylǵan. Bul oraıda bankter buryn bergen nesıelerdiń paıyzdyq stav­kalaryna sýb­sıdııa berý jónindegi memlekettik kómek túrleri qarastyryl­ǵan. Bul kómek túrle­rin óndirgen ónimderiniń 10 paıyzyn eks­porttaıtyn kásipkerler alatyn bolady. Atalmysh baǵyt boıynsha berilgen ne­sıelerdiń paıyzdyq stavkasyn sýbsıdııa­laý mól­she­ri bir tulǵaǵa beriletin 3 mlrd. teńge nesıe kóleminen aspaýy tıis. Baǵ­dar­­lamaǵa qatysatyn eksport­taý­shy ká­sipkerler 2010 jyly 12 paıyzdyq bank­ter stavkasynyń 4 paıyzyn, al mem­le­ket 8 paıyzyn jabatyn bolady. 2011 jyly eksportqa ónim shyǵarýshy otan­dyq óndi­risshilerge jasalatyn memle­ket­tik qoldaý alǵan nesıeleriniń 70 paıy­zyna sýbsıdııa berý negizinde kórsetiletin bolady. Joǵaryda atap kórsetkenimizdeı, úde­me­li ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi strategııalyq maqsat­tar­dy oryndaýda “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasyna barynsha basym­dyq berilgen. Elimizdiń aldaǵy 10 jyl merzim ishindegi serpindi damý baǵdarla­malaryn oryndaýmen birge otandyq bıznesti óristetýge jan-jaqty jaǵdaı ja­salyp otyr. Bul zańdy da. Memleket bas­shysy atap kórsetkendeı, taıaý bola­shaqta shaǵyn jáne orta bıznes elimizdiń ekonomıkasyn keshendi damytý maqsa­tynda sheshýshi qurylym bolýǵa tıis. “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdar­lama­syn bekitýge arnalǵan Úkimet oty­rysynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov “Osy baǵ­dar­la­many is júzine asyrý sharalary boıynsha otandyq bıznestiń belsen­di­lik tanytýy biz úshin erekshe mańyzdy. Ázirge bul maqsat­taǵy mindetterdi negizinen memle­kettik kompanııalar nemese ulttyq kompanııalar jáne iri sheteldik ınvestorlar atqaryp kele­di. Baǵdarlamany júzege asyrý bary­syndaǵy bizdiń basty mindetimiz tek ındýstrııalandyrýdy damytyp qana qoımaı, bizdiń otandyq ká­sip­oryn­dar­dyń bolashaqta qazaqstandyq ındýs­trııa­­nyń kóshbasshysy bolýy úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý bolyp tabylady. “Bıznestiń jol kartasy-2020” máselesi bul – bizdiń aldaǵy ýaqytta da­mý­ymyzdyń sheshýshi máselesi bolyp ta­bylady. Son­dyq­tan biz­diń aldaǵy ýaqyt­taǵy jumysymyz negizinen osy keleli maqsatty júzege asyrýǵa shoǵyrlandy­rylýy tıis” dep atap kórsetti. Iá, elimizdiń ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damýynyń alǵashqy besjyldy­ǵyn júzege asyrý jónindegi memlekettik baǵdarlama ómirge joldama aldy. 2010 jyl osy ómirsheń maqsattardy oryndaý jolyndaǵy qanatqaqty kezeń bolyp tabylady. Úkimettiń jan-jaqty izdenis­teri men zertteýleri negizinde jasa­lynǵan “Indýstrııalandyrý karta­syna” engizil­gen jobalardan res­pýb­lıkamyzdyń birde-bir óńiri syrt qalmaǵan. Kartaǵa kirgen jobalar tizimin saralaǵan jan údemeli ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý stra­tegııasy eli­mizdiń ekonomıkasyn damytýǵa qanshalyqty tyń serpin beretin­digin anyq ańǵarsa kerek. Aqıqatyn aıt­saq, 2020 jyl­ǵa deıingi úde­meli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý strategııa­sy eli­miz­diń HHI ǵa­syr­daǵy qaıta ór­leý dáýi­ri­niń berik tu­ǵy­ry bol­maq. Jylqybaı JAǴYPARULY.