Halyqaralyq áıelder kúninde gúl baǵasy birneshe ese qymbattap ketetini úırenshikti jaıt. Kásipkerlerdiń aıtýynsha, osy bıznespen aınalysatyn kompanııalar gúldiń baǵasyna ádette 30-40% ústeme qosyp satsa, mereke kúnderi onyń quny 200-300%-ǵa sharyqtap ketedi. Naryqtyń osy segmentindegi oıynshylar aınalymdaǵy qarjy jyl saıyn 100 mln dollar aralyǵynda ózgerip otyratynyn aıtady.
Ishki naryqta Pavlodar, Almaty jáne Aqmola oblystarynyń kásipkerleri ósiretin gúlder bar. Olardyń basym kópshiligi erte kóktemde qalalardy abattandyrýǵa jumsalady eken. Basqasha aıtqanda, otandyq gúl ındýstrııasynyń ókilderi shahmat taqtasynda tek peshkiniń rólin atqarsa, «basty utysty» EO elderi men Qytaıdyń oıynshylary ıelenip ketip jatyr.
Qazaqstandyq gúl ósirýshilerdiń sheteldik áriptesterine qaraǵanda básekelestik turǵysynan birneshe artyqshylyǵy bar. Birinshiden, otandyq gúlder tabıǵı hosh ıisti, ári sergek. Al ońtústikamerıkalyqtar men gollandııalyqtar gúldi aldyn ala ósirgennen keıin ondaı gúlder ıisin erte joǵaltady. Ekinshiden, otandyq ónim shamamen 40-50%-ǵa arzan. Mysaly, 51 jáne 101 raýshannan turatyn «mıllıoner» gúl shoǵyn elimizde kez kelgen ýaqytta 50-60 myń teńgege deıin satyp alýǵa bolady. Ekvador gúlderiniń jalǵyz artyqshylyǵy − onyń syrtqy túrinde, uzyn sabaǵy men búrshigi syrttaı erekshe kózdi tartady. Biraq mundaı jartylaı jasandy gúlder satyp alǵannan keıin kóp uzamaı solyp qalatyn kórinedi.
101rose.kz jáne tolko.kz ınternet-dúkenderiniń ıesi Tımýr Bazarbaev ótken jyldan beri Atyraý jáne Shymkent turǵyndary gúl satyp alýdan belsendilik tanytyp, onlaın rejiminde tapsyrys berýge mamandanyp kele jatqanyn aıtady. T.Bazarbaevtyń aıtýynsha, onlaın tapsyrystyń shyǵyny az. Sebebi tapsyrys berilgen gúlderdiń bári satylyp, basy artyq shyǵynǵa jol berilmeıdi.
Byltyrdan beri elimizde deste gúlderge gaýhar tasty júzik salyp, syılaý sánge aınaldy. Mundaı gúlderdiń baǵasy júzikti qosa eseptegende 1,5 mln teńgeni quraıdy. Osylaısha, ótken jyldan bastap gúl bıznesi ındýstrııasy men altyn satatyn dúkender ózara yntymaqtasa jumys isteı bastaǵan.
«Bizge syrttan keletin gúlderdiń kóbi Ekvadordan (60%) keledi. Odan keıingi orynda Nıderland (30%), Kolýmbııa (10%) tur. Taýarlardyń bir bóligi Qytaı men О́zbekstannan da tasymaldanady. Sońǵy eki eldiń úlesi shamamen 2-5% aınalasynda. Sheteldik ónimder negizinen gollandııalyq aýksıondardan satyp alynady. «Gúl salondary ımporttyq gúlderi orta eseppen eki-úsh kúnde bir ret, al jergilikti ónimdi kúndelikti satyp alady. Tapsyrys kólemi aıyna 10 myńǵa jýyq gúldi quraıdy, al ımporttalǵan jáne jergilikti gúlderdiń úlesi − 65% jáne 35%», deıdi T.Bazarbaev.
Sarapshylar gúl dúkenderi men ınternet dúkenderdegi baǵa bazarlarǵa qaraǵanda 500-800 teńgege arzan ekenin aıtady. 2019 jyly ishki naryqta satylǵan gúlderdiń 80 paıyzyna ınternet dúkender arqyly tapsyrys berilgeni osyǵan dálel bolsa kerek. Biraq gúl naryǵyndaǵy úlesimiz kóńil kónshitpeıdi. Osy bıznes salasynda táýekel etetin másele kóp. Kóp nárse tasymaldaý men satyp alýshylardyń áleýetine baılanysty. Ásirese, ýaqtyly ótpeı qalǵan gúlder kásipkerdi kóp sarsańǵa salady. О́ıtkeni gúl tez solady, ony uzaq merzimge saqtaýǵa kelmeıdi. Sondyqtan mereke kúnderi 2-3 myń teńgeden satylǵan gúl merekeden keıin 500 teńgege túsip qalýy ábden múmkin. Demek, alǵashqy eki kúnde paıdaǵa kenelgen kásipker úshinshi kúni shyǵynyn jaba alsa, soǵan da rıza bolady.
Sarapshylar Úkimetten qoldaý bolmasa, aldaǵy ýaqytta da ımporttan kelgen gúlderdiń úlesi arta beretinin aıtady. «Muhıttyń arǵy jaǵynan jetkenshe hosh ısinen aıyrylyp qalatyn gúlderge moıyn sozǵansha, nege jylyjaı salyp, gúl ósirip, paıda tappaımyz?» degen másele talaı márte kóterilgen. Biraq otandyq ınvestorlar tarapynan salany damytýǵa, aıaǵynan turǵyzýǵa degen yqylas kemshin. Sebebi elimizde gúl ósirýshilerge beriletin memlekettik jeńildik joq, jumys barysynda baǵyt-baǵdar beretin zańnamalyq qujat ta jasalmaǵan. Mamandar salanyń damýyn eskeksiz qaıyqta júzip bara jatqan jolaýshynyń taǵdyryna teńeıtini soǵan baılanysty.
Gúlder sapasynyń halyqaralyq standarttarǵa sáıkestigine baılanysty reıtıng beriledi jáne onyń negizinde baǵa qalyptasady. Bul jerde bir-birine uqsaıtyn gúl suryptarynyń baǵasyn basshylyqqa alady eken. Eger bir raýshannyń baǵasy orta eseppen 300-400 teńge bolsa, onda basqa oıynshylar da sol baǵamen saýda jasaıdy. Biraq sarapshylar aıtqandaı, naryqta kúshti oıynshylar paıda bolǵan saıyn bólshek saýdamen aınalysatyn usaq oıynshylardyń jaǵdaıy qıyndaı túsedi eken. Florist.kz ınternet-dúkeniniń ıesi Denıs Hon bizge bergen suhbatynda gúl bıznesiniń tabıǵaty ústemdikke nemese monopolııaǵa beıim ekenin aıtty. Olarda gúldi saqtaýdan bastap, IT-men ıntegrasııalaýdyń barlyq múmkindigi bar. Oflaın dúkenderdegi gúlderdiń qymbattaýy 70-ten 200%-ǵa deıin, al ınternet-dúkenderde shamamen 30-40% quraıdy. Ortasha alǵanda, bir salonnyń jyldyq kirisi 10 myńnan 40 myń dollarǵa deıin ózgeredi eken.
Qazir gúl naryǵynyń onlaın segmentinde tutynýshylardyń talǵamy úshin alaman báıge júrip jatyr. Ázirge Almaty men Nur-Sultannyń gúl naryǵyndaǵy basymdyq ınternet salondarda bolyp tur. Naryqta oryn bar kezde jumysyn sol baǵytqa beıimdelgender utylmaıdy.
ALMATY
