Almatylyqtarǵa beriletin sýdyń 30 paıyzy − taý ózenderinen, al qalǵan 70 paıyzy tereńdigi 150 metrden 500 metrge deıingi uńǵymalardan alynady. Sarapshylardyń sózinen uqqanymyz, taý sýy tundyrylyp, natrıı gıpohlorıtimen, ıaǵnı qarapaıym tuzben zararsyzdandyrylady. Attestattaýdan ótken óndiristik zerthana sý sapasyna táýlik boıy baqylaý júrgizip otyrady. Búginde shamamen 110 shaqyrym sýmen jabdyqtaý jelileri jóndeýdi qajet etse, aldyńǵy jyldary onyń tek 4 shaqyrymy jóndeldi.
Almaty turǵyndary kúnine orta eseppen 800 myń tekshe metr sý tutynady, al megapolıske 130 myń tekshe metr sý jetpeıdi. Byltyr almatylyqtardyń sýǵa degen qajettiligi 272 mln tekshe metrdi qurapty.
Shahardaǵy «Sıfrly sý arnasy» júıesi saladaǵy birqatar qyzmet kórsetý jumystaryn edáýir jeńildetip otyr. «Almaty Sý» mekemesi birer jyl buryn qala ákimdiginiń qoldaýymen «Sýmen jabdyqtaýdyń jıyntyq balans júıesi», «Sorǵy stansalarynyń tehnologııalyq prosesterin avtomattandyrý jáne dıspetcherleý», «Sý esepteıtin jalpyúılik aqyldy aspaptardy ornatý» sekildi úsh birdeı jobany qoldanysqa engizgen. Nátıjesinde joba sý shyǵyny men apatty jaǵdaılardyń sanyn azaıtýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizgenin kórsetken. Joba avtorlary bul jumystar qubyrlardyń tozý deńgeıin anyqtaýǵa da kómegin tıgizgenin aıtady. Nátıjesinde Almatyny aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi osy joba sheńberinde júrgizildi.
Sońǵy on jyl ishinde ońtústik astananyń aýmaǵy eki esege kóbeıdi. Almatyda 60-jyldary salynyp, tozyǵy ábden jetken sý qubyrlary túgeldeı jańartylady. Shoıyn sý qubyrynyń ornyna plastıkten jasalǵany salynady. Mundaı qubyrlardyń ereksheligi, shirip ketpeıdi, uzaq jyldarǵa jaramdy bolady.
«Jańa Almaty» dep atalatyn shaǵyn aýdandar jaqynda qalaǵa qosylǵany belgili. Buryn Almaty oblysynyń Talǵar aýdanyna qaraǵan, 2015 jyly qalaǵa qosylǵan Kólsaı shaǵyn aýdany uzaq jyldan beri aýyz sý tapshylyǵyn kórip kelgen bolatyn. Qazir Almaty qalasynyń bıligi munda jalpy uzyndyǵy 14 shaqyrym bolatyn sýmen jabdyqtaý jáne sý burýdyń ınjenerlik jelilerin ornatyp jatyr.
Sońǵy jyldary qalalyq bıýdjet esebinen 400 shaqyrymǵa jýyq sý qubyry salyndy. «Qalqaman», «Dostyq», «Alty Alash» sekildi shaǵyn aýdandarda sýyq sý máseleleri tolyǵymen sheshilip keledi. Budan bólek «Shetsiz qala» baǵdarlamasy aıasynda 9 shaǵyn aýdanǵa aýyz sý tartylýy kerek. Bıyl sonyń 5-eýin, atap aıtqanda, «Quramys», «Qarǵaly», «Jaılaý», «Taýjoly», «Tastybulaq» sııaqty shaǵyn aýdandardy sapaly sýmen qamtýdy jyl sońyna deıin aıaqtaý josparlanǵan.
Bıyl «Áıgerim», «Aqbulaq», «Qurylysshy» sııaqty birshama shaǵyn aýdan turǵyndary da sapaly sýyq sýǵa qol jetkizbek. Medeý, Jetisý, Túrksib aýdandarynda da ınjenerlik jeliler júrgizilýde.
Sýmen qamtamasyz etý problemasy − Naýryzbaı aýdanyndaǵy eń ótkir máselelerdiń biri. Bul týraly turǵyndar qala ákimimen ótken kezdesýlerde jıi aıtyp júr. Aýdandaǵy ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý úlesi tek 30 paıyzdy quraıdy. Qalǵany jeke qudyqtar jáne Qarǵaly men Aqsaı ózenderinen keletin ashyq sý kózderi. Al onyń sapasy kúmán týǵyzady. Alaıda Naýryzbaı turǵyndaryn sapaly sýmen qamtamasyz etý maqsatynda «Qarǵaly» sý qabyldaǵyshy men súzgi stansasy salynyp jatyr. Bıyl stansany tórt shaǵyn aýdanmen baılanystyratyn magıstraldyq jelilerdiń qurylysy bastalmaq.
Naýryzbaıdaǵy «Taýjoly» shaǵyn aýdanynda negizinen jer úıler ornalasqan. Jeke sektordyń barlyǵy saıajaı sanatyna jatady. Sońǵy 20-30 jyl ishinde Qarasaı aýdanynda kóptegen qurylys júrdi. Biraq jer ýchaskeleri shaǵyn bolǵandyqtan, qubyrlary da jińishke jáne onyń 80 paıyzy tozǵan. Sondyqtan da aýyz sýmen jabdyqtaý kólemi jetkiliksiz.
– Mundaı másele «Taý jolynda» da bar. Eski sý qabyldaǵyshtan keletin qubyr Naýryzbaı aýdanyn ǵana emes, Qarasaı aýdanynyń bir bóligin, Qyrǵaýyldy, Jańaturmys aýyldaryn da sýmen qamtamasyz etedi. Sondyqtan turǵyndar sý tapshylyǵyn tartyp keldi» dep túsindirdi Naýryzbaı aýdandyq ákimdiginiń ókili О́rken Qodarov.
Mamandar tirshilik nárin únemdeý, keleshekte sý tapshylyǵyn tartpas úshin ony óndirýden bastap, halyqqa taratýǵa deıingi kezeńderdi avtomatty júıege aýystyrý keregin alǵa tartady. Qala ákimdigi aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi sheshilgennen keıin osy júıege tolyq kóshetinin bildirdi.
ALMATY
