A. Aımaǵambetovtyń aıtýynsha, balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen qamtý ózekti bolyp qalýda. Búgingi tańda 2 jastan 6 jasqa deıingi balalardy qamtý 71,2%, 3-6 jastaǵylardy qamtý 98,7% quraıdy. 2025 jylǵa qaraı 2-6 jastaǵy balalardy qamtý 95%-ǵa, 3-6 jastaǵy balalardy qamtý 100%-ǵa jetedi. Ol úshin jeke menshik balabaqshalar jelisi odan ári damytylady. Sonymen qatar mınıstrlik vaýcherlik qarjylandyrýdy, mektepke deıingi bilim berýdi uıymdastyrýdyń balama nysandaryn engizýdi damytýdy josparlaýda.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes mektepke deıingi bilim berýdiń jańa modeli ázirlendi. Ony engizý jańa oqý jylynan bastalady. Bul úshin «Oıyn arqyly oqytý» qaǵıdaty negizinde memlekettik standartqa ózgerister engiziledi. Sonymen birge, jańa model ata-analardy balalardyń tárbıesine, damýyna tartý úshin olarmen tyǵyz jumys jasaýdy qarastyrady», dedi QR BǴM basshysy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha matematıka, tilder jáne ınformatıka pánderine basymdyq beriledi. Sonymen qatar elimizde 12 jyldyq bilim berýge kezeń-kezeńimen kóshý kózdelip otyr. Oqýlyqtardyń sapasyn jaqsartý úshin alǵash ret úlgilik oqý baǵdarlamalaryn saraptaýdan jáne aprobasııadan ótkizý qarastyrylady.
Oqýlyqtardyń qurylymy men mazmunyna qoıylatyn biryńǵaı talaptar bekitiledi. Sarapshylarǵa biliktiligin arttyrý kýrstary uıymdastyrylady, bazasy qalyptastyrylady. Úlgerim deńgeıi tómen oqýshylarǵa basymdyq bere otyryp, bilimdi qalpyna keltirý sharalary jalǵasady. Oqý nátıjeleri tómen oqýshylar úshin onkúndik demalys baǵdarlamasy jáne jazǵy mektepterdi uıymdastyrý josparlanýda.
Daryndy balalardy qoldaý jumystary jalǵasady. 2020 jyly elimizdiń daryndy balalary halyqaralyq olımpıada men ǵylymı jarystarda 437 medal ıelendi. Qosymsha bilim alýǵa keń múmkindik berý jáne qosymsha bilim berýge memlekettik tapsyrysty ornalastyrý josparlanýda. Memlekettik tapsyrys konkýrstyq negizde jáne jekemenshik uıymdarda ornalasatyn bolady. 2025 jylǵa deıin barlyq mektepterde sportpen aınalysýǵa jaǵdaı jasalady.
Sondaı-aq, dene shynyqtyrý muǵalimderine seksııalar men úıirmeler ótkizgeni úshin qosymsha aqy tóleý máselesi pysyqtalady. «Pedagog mártebesi týraly» Zańy aıasynda pedagogterdiń eńbek jaǵdaılary jaqsartylýda. Pedagogterge tán emes fýnksııalardy jáne kózdelmegen esepterge tartýdan bosatý sharalary qabyldandy, ıaǵnı, muǵalimder tek 2 qujatty — elektrondyq jýrnal men sabaq josparyn toltyrýy kerek.
Sonymen qatar, pedagogterdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi keńester engiziledi. 2024 jylǵa qaraı pedagogterdiń jalaqysy 2 esege artady. Osynyń barlyǵy mektepterdi kadrlarmen tolyq jabdyqtaýǵa múmkindik beredi. Pedagogıkalyq kadrlardy daıarlaý deńgeıin arttyrý maqsatynda joǵary oqý oryndaryna qabyldaý talaptary kúsheıtildi. 2021 jyldan bastap pedagogıkalyq mamandyqtardyń túlekteri kásibı sheberlikke sertıfıkattaýdan ótedi.
«Shekti ball 50 balldan 75 ballǵa deıin kóterildi. Bolashaq pedagogtarǵa stıpendııa mólsheri 42 myń teńgege deıin artty. Mektepti altyn medalmen bitirgen túlekterge pedagogıkalyq mamandyqtarǵa túsýge stımýl týyndaıdy», dedi bilim berý mınıstri.
Mańyzdy baǵyttardyń biri ınfraqurylymdy damytý bolyp otyr. Qazirgi ýaqytta elimizde 34 apatty jáne 137 úsh aýysymdy mektep jumys isteıdi. Boljam boıynsha, 2025 jylǵa qaraı oryn tapshylyǵy shamamen 670 myń oryndy quraıdy. Bul máseleni sheshý úshin 800 jańa mektep salý josparlanýda. 2021 jyly 200 jańa mektep paıdalanýǵa beriledi. Sońǵy eki jylda elimizde 41 myń oqýshyǵa arnalǵan 126 jekemenshik mektep ashyldy. Mınıstr bul sońǵy 10 jylda ashylǵan jekemenshik mektepterdiń rekordtyq sany ekenin atap ótti. Qazirgi ýaqytta QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ákimdiktermen birlesip 800 mektepti salýdiń Jol kartalaryn jasaýda. Ol úshin 4 mehanızm qoldanylady: memlekettik-jekemenshik áriptestikti qoldaný, jekemenshik mektepter jelisin damytý, memlekettik bıýdjetten nysanaly qurylys, modýldik konstrýksııalardan mektepter salý.
Sonymen birge, 5000 mekteptiń ınfraqurylymy jańartylady. Bul – balalarǵa qaýipsiz jáne qolaıly jaǵdaılardy jasaý, joǵary jyldamdyqty Internetpen, pándik kabınettermen qamtamasyz etý, mektep jıhazdaryn jańartý, mektep kitaphanalary men ashanalaryn jańǵyrtý, kúrdeli jáne keshendi aǵymdaǵy jóndeý júrgizý. Bıyl atalǵan jumys 1000 mektepte júrgiziledi. Inklıýzıvti bilim berý úshin jaǵdaı jasaý jumystary jalǵasady. Erekshe qajettilikteri bar balalarǵa arnalǵan uıymdardyń jumys isteý normatıvi 50 myń balaǵa 1 psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq konsýltasııa (PMPK) esebinen jańartylady.
«Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasynda barlyq jastarǵa qajetti mamandyqtar boıynsha kolledjderde tegin oqýǵa múmkindik beriledi. 2017 jyldan beri tegin tehnıkalyq bilim berýmen qamtý 60,5%-ǵa deıin ulǵaıdy. Biraq jyl saıyn 11-synyp túlekteriniń 50%-y aqyly bólimge oqýǵa túsedi. 2025 jylǵa deıin jergilikti atqarýshy organdarmen birge jastardy kezeń-kezeńmen 100%-ǵa deıin qamtý josparlanýda», dedi Ashat Aımaǵambetov.
Kolledjderge akademııalyq derbestikti engizý boıynsha jumys júrgizilýde. Búgingi kúni zańnamalyq deńgeıde ýákiletti organnyń kolledjderde oqý merzimderin belgileýi týraly norma alynyp tastaldy. 9-synyp negizinde oqý merzimin 3,6 jyldan 2 jylǵa deıin jáne 11-synyp negizinde 2,6 jyldan 1,5 jylǵa deıin qysqartý josparlanýda. Kolledjder oqý merzimderin ózderi retteıdi jáne óz ónimderin satý múmkindigine ıe bolady. Bıyl «Jas maman» jobasy aıasynda 180 kolledjdiń ınfraqurylymyn jańǵyrtý aıaqtalady.
Jobanyń qorytyndysy boıynsha árbir óńirde damyǵan materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, jańa oqý josparlary men baǵdarlamalary, bar keminde 7 zamanaýı kolledj jumys isteıtin bolady. Jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, kolledjderdi satyp alý quqyǵynsyz senimgerlik basqarý damýda. Senimdi basqarýshylar men kolledjderdi irikteý úshin krıterııler tizbesi ázirlendi. Joǵary bilim berýde kásiptik standarttar negizinde bilim berý baǵdarlamalaryn 100% jańartý mindeti tur. 2025 jylǵa qaraı ınnovasııalyq baǵdarlamalardyń úlesi 20% quraıdy. Joǵary bilim berý tıimdiliginiń kórsetkishteriniń biri dúnıejúzilik reıtıngterdegi ókildigi bolyp tabylady. 2025 jylǵa qaraı QS WUR reıtıngine kiretin qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń sany 15-ke deıin artady. 2025 jylǵa qaraı respýblıka aýmaǵynda 5 jetekshi sheteldik joǵary oqý ornynyń kampýstaryn ashý josparlanýda.
Jalpy alǵanda, bul daryndy jastardyń elden ketýin qysqartýǵa múmkindik beredi. Stýdentterdi jataqhanalardaǵy oryndarmen qamtamasyz etý úshin 2020 jyly 20 myń oryndyq 75 jataqhana paıdalanýǵa berildi. 2025 jylǵa qaraı keminde 50 myń jańa oryn paıdalanýǵa beriledi. Joǵary bilim alýǵa qoljetimdilikti keńeıtý úshin 2025 jylǵa deıin granttar sany 50%-ǵa artady. Kadrlar daıarlaýǵa arnalǵan granttar tek suranysqa ıe baǵyttarǵa ǵana bólinetin bolady. Granttardyń ártúrli túrleri engiziledi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha bıylǵy oqý jylynda stıpendııalar mólsheri stýdentter úshin 25%-ǵa, doktoranttarǵa 83%-ǵa ulǵaıtyldy.
«Nazarbaev Ýnıversıtetiniń tájirıbesi boıynsha ınnovasııalar men serpindi tehnologııalardy damytý, ozyq ǵylymı-zertteý ortalyqtaryn qalyptastyrý úshin ósý núkteleri bolatyn 2 ozyq joǵary oqý orny qurylatyn bolady. Biz bul jumysty Petropavl jáne Shymkent qalalarynda bastadyq», dedi mınıstr.
Sondaı-aq elimizdiń básekege barynsha qabiletti 20 joǵary oqý ornynyń bazasynda «akademııalyq artyqshylyq» ortalyqtary qurylatyn bolady. Bul maqsatqa 80 mlrd teńge kózdelgen. Krıterııler boıynsha 15 myqty óńirlik joǵary oqý orny jáne 5 myqty pedagogıkalyq joǵary oqý orny irikteledi.
Bilim berý sapasyn jaqsartý jónindegi sharalardy iske asyrý nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı: 3-6 jastaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen 100% qamtý; 3 aýysymdy oqytýdy joıý; PISA halyqaralyq zertteýinde 15 jastaǵy oqýshylardyń nátıjelerin 40 ballǵa jaqsartý; 15 JOO-nyń QS reıtıngine enýi; NEET sanatyndaǵy jastar úlesin tómendetý kútilýde. Qostanaı oblysynda bilim berý júıesiniń damýy týraly ákim Arhımed Muhambetov baıandady. Onyń aıtýynsha, búgingi kúnde oblysta 815 bilim berý uıymy jumys isteıdi, onyń ishinde 500 mektep: 489 memlekettik jalpy bilim beretin, 5 keshki mektep, 6 jekemenshik mektep bar. 2025 jylǵa deıin 407 aýyl mektebin jańǵyrtý josparlanyp otyr.
Aǵymdaǵy jyly aýyl mektepterin jańǵyrtýǵa 5,1 mlrd teńgeden asa baǵyttaldy, onyń ishinde 82 aýyl mektebin jańǵyrtýǵa 3 mlrd teńgeden astam qarjy baǵyttaý josparlanǵan, 37 mektepte kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý júrgizý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar 82 mektepte 165,9 mln teńge somasyna oqýshy jıhazdaryn jańartý, 140,3 mln teńgege 15 pán kabınetin jańǵyrtý, sondaı-aq 41 mektepke týrnıketter ornatý jáne 24 aýyl mektebi úshin ınklıýzıvti bilim berýge jaǵdaı jasaý, 18 birlik avtokólik satyp alý qarastyrylǵan.
«Odan basqa, oqýshy oryndary tapshylyǵynyń aldyn alý maqsatynda 2025 jylǵa deıin 13 mektep salý josparlanyp otyr, onyń ishinde samannan jáne qamystan salynǵan mektepterdiń ornyna 4 modýldik mektep salynady. Osylaısha, aýyldyq mektepterdi jańǵyrtý máselesi erekshe baqylaýda tur», dedi Qostanaı oblysynyń ákimi.
