Aqtoty uıqysynan sergek oıandy. Qara qasy kerilip, súmbil shashy tógilip, jumyrtqadaı appaq kórpesinde uzaq jatty. Ánsheıinde qalaı oıandy, solaı kórpesin serpip tastap ornynan jyldam turyp ketýshi edi. Bul joly tańalakeýimde kórgen túsiniń tátti elesi talmaýratyp, tusap tastaǵandaı.
Osyndaıda abysyny Gúldarıǵa túsin joryp bere qoıýshy edi. Búgingi túsin ol eshkimge jortqysy joq. Appaq álem. Appaq bulttar. Qaýyrsyndaı qalyqtap bara jatqan ol óz denesiniń salmaǵyn sezinbegen. Qandaı ǵajap álem edi deseńshi. Aqtoty endi tańnyń tez atyp, túsiniń lezde aıaqtalyp qalǵanyna ókindi. Ol ornynan jeńil kóterilip, aına aldyna baryp ózine-ózi qaraǵanda júzinen ýaıymnyń kóleńkesin kórdi. Iá, osy bir kóleńke qyr sońynan qalmaı-aq qoıdy.
Qalaı bolyp edi ózi? Iá, sol kúni olar bir top jora-joldastarymen kól jaǵasyna baryp, demalyp qaıtyp kele jatty. Bári de kóńildi bolatyn. «GAZ-2» júk avtokóliginiń qorabyna mingen aýyl jastary dalany jańǵyrtyp án salǵan. Ásirese, Kerimbala tym kóńildi edi-aý. «Balqadıshany» shyrqady. «Qorlandy» sorǵalatty. Án áýenine elitip, qııalmenen qıyr-qıyr qyr asty. Kól jaǵasynda kósilip ishken sharap býy qosylyp, sezim monshaqtaryn seldetti. Kóńil kúı tasqyny taý qopardy.
Osyndaı shattyqtyń kemerinen asyp-tasyǵan bir mezetinde júk mashınasy oqys bultyń etti. Osy sál ǵana sekiristiń ózi búkil taǵdyrdy táltek etýge jetip jatty. Esterin jıǵanda mashına tóńkerilip, adamdar ár-ár jerde tarydaı shashylyp qalǵan eken. Úrkek kóńil áldeqandaı zilzalany sezipti-aý. Kerimbala jesir qalǵan. Al Aqtoty eki aıaǵy tizesinen kesilgen Myrzahandy qushaqtap ańyrap qaldy. Sodan beri bul shańyraqtyń bar aýyrtpalyǵy Aqtotynyń moıynyna artylǵan. Shıetteı balalary bar, ata-enesiniń, qala berdi Myrzahannyń kútimi bir ózine artylǵan soń da Aqtoty shıdeı bolyp júdep ketti. Tańerteńnen qara keshke deıin bir tynbaıdy. Sıyr saýady, nan jabady, tamaq pisiredi. Jumysyna barady. Odan qala berdi qı ılep, tezek daıyndaıdy.
Pa, shirkin, Aqtoty qandaı kelinshek edi?! Tal shybyqtaı buralǵan, qaz omyraý, bota kóz, shıe erindi, aqqý moıyn, qulyn músindi, erke bolmysty oǵan tańyrqaıtyndar kóp-ti. Sol symbat-sulýlyǵynan az kúnde tonalyp, shómishteı shómıip shyǵa keldi. Baıaǵy syńǵyrlaǵan nazdy kúlki monshaqtaı shashylyp tústi. Osynyń barlyǵy da Myrzahannyń júreginen ótip, alańjarly kóńilin astan-kesten etti.
Bir kúni úı jınap jatqanda Myrzahan onyń bileginen shap berip ustaı aldy. Bul kúıeýine shoshyna qaraǵan.
– Aqtoty, toqtashy! – dedi Myrzahan daýsy dirildep.
– Iá, ne aıtpaqsyń?
– Otyrshy, qasyma.
– Myrzahan, qasyńa otyra beretindeı ýaqytym joq qoı.
Mine, osy sóz Myrzahandy úreılendirgen edi. Ol aıtaryn aıta almaı, túıilip qaldy. «Bilip edim-aý, bilip edim».
– Bir aýyz ǵana sóz aıtamyn. Tyńda meni, – dedi Myrzahan daýsyn qataıtyp.
Aqtoty amalsyz tize búkti. Myrzahan qıpaqtap biraz otyrdy. Álden soń boıyn jıyp aldy.
– Toty, bilemin, saǵan qıyn bolyp júr. Oılap-oılap, baǵyńdy baılamaıyn dedim. Mendeı kárip jandy qaıtesiń? Teńińdi tap ta baǵyńdy ash. Rızamyn saǵan! Eshqandaı ókpem de joq. Baqytyń, kórer qyzyǵyń áli alda. Maǵan baılanyp qalma. Ana eki bala men qyzdy áke-sheshem jetimsirete qoımas, – dep Myrzahan qobaljı til qatty da qol arbasyn buryp áketti.
– Myrzahan! Sen ne dep tursyń? – dep Aqtotynyń kózi sharasynan shyǵyp kete jazdady.
Aqtoty júgirip kelip kúıeýin qushaqtaı aldy. Ekeýi bir músinge aınalyp, uzaq turdy. Birin-biri jubata almady. Sút pisirimdeı ýaqyt ótkende Aqtoty esin jınap:
– Myrzash, muny qaıdan shyǵardyń? – dep qystyǵa jylap jiberdi.
– Qabaǵyń ashylmaı júr ǵoı, – dedi Myrzahan óksip otyryp.
– О́ziń bilesiń, jumys kóp. Sodan shyǵar. Balalar áli qolqanat bola almaı jatyr. Olar eseıse, jumysym jeńildeıdi ǵoı. Budan bylaı qabaǵymdy ashyp júremin. Saǵan ýáde beremin. Al sen Myrzash, munyńdy qoı. Ata-enemdi, súıip qosylǵan seni, ana balalardy tastap, men qaıda ketemin? – dep Aqtoty kúıeýiniń ıyǵyna basyn súıedi.
Onyń ystyq alaqanyn sıpap otyryp, Myrzahan telegeı teńiz oı keshti.
Sol bir ǵana sáttik muńdasý olardyń ómirine sáýle shashty. Aqtoty qanshama sharshap-shaldyǵyp júrse de úıge jaırańdap kelýdi ádetke aınaldyrdy. Qoıar da qoımaı júrip, Myrzahandy qalaǵa aparyp, aıaǵyna protez jasattyryp berdi. Myrzahan endi aýyr jumys isteı almasa da tórt múshesi túgel adamdaı úıge ózi kirip-shyǵatyn boldy. Úıdiń usaq-túıek jumysyna aralasqaly onyń da shyraıy kirip qaldy.
Súıgen jaryna qushaq bolyp ashylyp, shýaq bolyp shashylatyn qupııasy qyryq qatparly qazaqtyń qaısar qyzdary-aı deseńshi! Ystyq yqylasymen, adal júregimen, adal mahabbatymen Myrzahannyń alpys eki tamyryn ıitip, Aqtoty shekesi torsyqtaı taǵy bir uldy dúnıege ákelgende búkil aýyl bolyp qýandy.
– Áı, Myrzahannyń júregin qalaı jibittiń? – dep edi-aý sonda Kerimbala kúrsinip otyrsa da áldeneni meńzep.
– Er jigittiń júregi muz emes qoı, erite bilý kerek, – degen sonda Aqtoty jaırań qaǵyp.
Baqytyn da, bazaryn da qaıta tapqan Aqtotyǵa rııasyz kóńilmen alǵys aıtqan qarııalar kóp-ti. Solardyń batalary qabyl boldy ma, Aqtoty qatal taǵdyrdyń synaqtaryn jeńe bildi. Úsh ul jetildi. Joǵary bilim alyp, tańdaǵan mamandyqtary boıynsha bireýden ilgeri, bireýden keıin qyzmetterin atqaryp júr. Olar úsh otaý boldy. Qyz qııasyna qondy. Aqtoty ata-enesin aqyrettik saparǵa arýlap jóneltti. Rızashylyǵyn berip ketken ata-eneleri de arttaryna qaraılaǵan joq.
Búginde Aqtotynyń ózi de kelin jumsap, nemere súıip otyrǵan aq jaýlyqty áje. «Osy kúnge jetemin dep kim oılaǵan? Bul men úshin aq bulttar arasyndaǵy alys arman ǵana edi. Qudaıǵa shúkir, ómirime rızamyn» deıdi taǵdyr salǵan qıyndyqtardy qaısarlyǵymen, ójettigimen jeńe bilgen Aqtoty.
Aspandy aq bulttar torlaǵan saıyn aýyldaǵy Aqtoty jeńeshem eske túsedi. «Qaıran bizdiń analar, ardy oılaǵan» dep Muqaǵalı aqyn beker jyrlamaǵan-aý, sirá. Aıtpaqshy, aýylǵa baryp, sol aqjúrek jeńeshemniń qolynan aıran iship qaıtýǵa ketip baramyn. Menimen birge barýǵa qaısysyń ázirsińder?
Asyqsańshy, aýylda jaýlyqtaryndaı kirshiksiz aq-adal júrekti Analar kútip otyr ǵoı...
Sabyrbek OLJABAI
Túrkistan oblysy
