Aınalada jasyl beldeý jaıqalady
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń aqparatyna súıensek, Naýryz meıramy aıasynda respýblıka kóleminde Memleket basshysynyń orman qoryn 5 jylda 2 mlrd aǵashqa deıin kóbeıtý bastamasyn iske asyrý qolǵa alynady. Aldymen elimizdegi iri shaharlar men eldi mekenderdiń mańaıynda jasyl beldeýdi qalyptastyrý baǵytynda atqarylǵan jumystarǵa toqtala keteıik. Aıtalyq, bas shahardyń tóńiregindegi jasyl aımaqty qurý jumystary 1997 jyly Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asyrylǵan bolatyn. Elordanyń tabıǵı-klımattyq erekshelikterin eskersek, alǵashqyda bul jobanyń sátti oryndalatynyna kópshilik kúmánmen qaraǵan.
– Bul jumysqa alǵashqy jyldary kiriskende kóp qıynshylyq týyndady. Nege deseńiz, aǵashtardyń jersinýi ońaı sharýa emes. Onyń ústine óńirdegi tabıǵı erekshelikterdi eskerý qajet. Dese de ýaqyt óte kele bul sharýany meńgerip aldyq. Bastapqyda egilgen kóshetterdiń jersinýi 10-15%-dy qurasa, qazir bul kórsetkish 65-70%-ǵa jetip otyr. Búginde bas qalanyń jasyl beldeýinde 87 myń gektardan asa aǵash ósip tur. Buǵan qosa onyń ishi ań-qusqa toltyrylyp, qazir bul aımaq elordalyqtardyń serýendep, tynyǵatyn súıikti oryndarynyń birine aınaldy, - deıdi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Erlan Nysanbaev.
Joǵarydaǵy tájirıbeniń negizinde bul baǵyttaǵy jumystar óńirlerde de atqaryla bastapty. Máselen, Túrkistan oblystyq mártebege ıe bolǵaly beri kúngeı óńirde jasyl jelekpen kómkerý jumystary qarqyn aldy. Atap aıtqanda, oblys ortalyǵynyń mańaıynda 13 myń gektardan asa alqapqa aǵash egildi. Aldaǵy ýaqytta onyń kólemin 20 myń gektarǵa kóbeıtý mejesi qoıylyp otyr. Osy rette kógaldandyrý jumystaryna jer qoınaýyn paıdalanýshylar da tartylyp, bıznes sýbektileri áleýmettik jaýapkershilik aıasynda óńirlerdegi ekologııalyq ahýaldy jaqsartýǵa óz úlesterin qosýǵa kiristi, dedi vıse-mınıstr.
– Zań boıynsha jer qoınaýyn paıdalanýshylar orman qorynyń 1 gektaryn alsa, tıisinshe 2 gektar alqapqa aǵash otyrǵyzýǵa mindetti. Osyǵan baılanysty «Qazatomprom» kásiporny Túrkistannyń mańaıyna 12 myńdaı gektar jerge tal egý mindettemesin alyp otyr. Sol sekildi kúni keshe Temirtaý qalasynda «Arselor Mıttal Temırtaý» AQ ókilderimen jınalys ótkizilip, qalanyń aınalasynda jasyl beldeý qurýǵa qatysty jobany daıyndaýǵa kelisti. Sondaı-aq Atyraý óńirinde munaı óndirýshi kompanııa 300 gektardaı jerge kóshet otyrǵyzyp, shahardyń ishin kógaldandyrýǵa atsalysady, – dedi E.Nysanbaev.
Jer kólemi jaǵynan Qazaqstan álemde 9-nshy oryn alǵanymen elimizdegi orman qorynyń úlesi nebári 4%-dy quraıdy. Ormandardy molyqtyryp, ósirý maqsatynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń aldyna 5 jylda otandyq orman qoryn 2 mlrd aǵashqa deıin arttyrý tapsyrmasyn qoıǵan bolatyn. Atalǵan tapsyrmany oryndaý úshin jaýapty vedomstvo óńirlik atqarýshy bılik ókilderi, sol sekildi orman sharýashylyqtarymen birlesip, arnaıy jospardy bekitti. Soǵan sáıkes, 1,5 mlrd-taı aǵashty egý mindetin jergilikti atqarýshy organdary óz jaýapkershiligine alsa, Ekologııa mınıstrligine qarasty vedomstvolar 250 mln-daı dana tal otyrǵyzbaq. Qalǵan kólemdi joǵaryda keltirilgendeı, jer qoınaýyn paıdalanýshylar egetin bolady.
«Taza tabıǵat» tazalyqqa shaqyrady
Áz Naýryz qarsańynda respýblıka aýmaǵynda «Taza tabıǵat» ekologııalyq jobasy iske asyrylatynyn aıta ketken oryndy. Aýqymdy jobanyń sheńberinde Almaty, Mańǵystaý, Jambyl, Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarymen birge Almaty men Shymkent qalalarynda Memleket basshysynyń orman qorynda 2 mlrd aǵash otyrǵyzý bastamasy ári 15 mln túp kóshetti eldi mekenderde egý jobasy bastalmaq. 24 sáýirde bul jumys qalǵan óńirlerde jalǵasyn taýyp, «Mekenim – jasyl elim» jáne «Bul meniń aǵashym» aksııalaryna ulasatyn bolady.
– Sáýir aıyna belgilegen sebebimiz elimizdiń ortalyq, shyǵys jáne soltústik óńirlerinde aýa raıy osy kezeńde jylynyp, tal otyrǵyzýǵa yńǵaıly bolady dep úmittenip otyrmyz. «Mekenim – jasyl elim» aksııasyn uıymdastyrýdaǵy negizgi maqsatymyz – halyqty kógaldandyrý jumysyna tartý arqyly qorshaǵan ortany saqtaýǵa daǵdylandyrý. Mektepterde mundaı aksııalar «Bul meniń aǵashym» degen ataýmen ótkiziledi. Bul jobalardyń tárbıelik máni zor. Tárbıe – tal besikten bastalatynyn eskersek, bir aǵash ekken bala eshqashan bir butaqty da syndyrmaıdy dep sanaımyn. Sondyqtan da osy qolǵa alynǵan jumystar adamdardyń sanasyn oıatyp, ekologııalyq mádenıettiń qalyptasýyna áser etedi degen senimimiz mol, – deıdi Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń orynbasary.
Budan bólek, «Taza tabıǵat» jobasy arqyly sý aıdyndary men ózen, kólderdiń jaǵalaýyn zańsyz balyq aýlarynan, sondaı-aq basqa da qaldyqtardan tazartýdy kózdeıtin «Sý kózderin ashý, bulaqtardy tazartý», «Taza sý aıdyndary» sekildi aksııalar ótkiziledi dep josparlanýda. Jyldaǵy ıgi dástúrge sáıkes, ulttyq parkter men erekshe qorǵaýdaǵy tabıǵı aýmaqtardy kórkeıtýge baǵyttalǵan «Parkter sherýi» jáne «Birge taza Qazaqstan» aksııalary bıyl da jalǵasatyn bolady.
– Osy oraıda eskerte keteıin, 2 mlrd aǵash memlekettik orman qorynda arnaıy mamandandyrylǵan sharýashylyqtardyń kómegimen otyrǵyzylady. Búginde memlekettik orman qorynda 5 mln 200 myń gektar jerdeı alqapta orman daqyldar qory qarastyrylǵan. Bul neni bildiredi? Atalǵan aýmaq aǵashty qoldan egýge qolaıly jer sanalady. Álbette, kóshetter jergilikti óńirlerdiń tabıǵı-klımattyq erekshelikterine baılanysty otyrǵyzylady. Máselen, soltústik óńirlerde qaraǵaı, shyrsha, qaıyń, qaraǵan jáne qylqan japyraqty aǵash túrleri egilse, elimizdiń ońtústiginde Tıan-Shan shyrshasy, qaıyń jáne terek syndy aǵash túrleri ósiriletin bolady. Tutastaı alǵanda, ár óńirdiń ózine tán, jersingen jasyl jelek otyrǵyzylady. Egiletin ósimdik túrleri eki jyldyq bıiktigi 10-15 sm-di quraıtyn daqyldar ekenin aıta ketý kerek. Kezinde elordanyń tóńiregindegi jasyl beldeýge de osyndaı 10-15 sm-lik kóshetter egilgen edi. Qazir onyń qalaı jaıqalyp ósip turǵany barshaǵa málim, – deıdi E.Nysanbaev.
Esterińizge sala keteıik, elimizdiń orman qoryndaǵy jasyl jelekti 2 mlrd aǵashqa deıin kóbeıtý tapsyrmasy 2025 jylǵa deıin belgilengen.
