– Jalpy alǵanda qazirgi jaǵdaıymyz jaqsy emes. Tipti ahýal óte kúrdeli dep aıtýǵa bolady. Koronavırýs indeti qaıta órship keledi. Muny Qazaqstan ǵana emes, kóptegen elder bastan ótkerýde. Naqty derekterge qarasaq, onyń negizgi sebebi vırýstyń mýtasııalanǵan jańa shtamdary bolyp otyr. Oǵan qosa, azamattarymyz jáne bıznes ókilderi indetten ábden qajyp, sonyń saldarynan saqtyq sharalaryna salǵyrt qaraı bastady. Bul, árıne, jaǵdaıdy odan beter ýshyqtyrýda, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy koronavırýspen kúresýdiń birden-bir ári senimdi joly vaksına salý ekenin atap ótti. Muny lokdaýnnan shyǵý jolyn erterek oılastyrǵan elderdiń tájirıbesi dáleldedi. Búginde olardyń ekonomıkasy men azamattary kúndelikti ómirde pandemııanyń zardabyn tartyp otyrǵan joq. Izraıl men Birikken Arab Ámirlikterinde, vaksına saldyrýdan kósh basyndaǵy elderde týrızm, saýda, meıramhanalar jelisi, shaǵyn jáne orta bıznes sekildi pandemııa alǵashqylardyń biri bolyp sharpıtyn salalardyń jumysy qaıta jandanǵan. COVID-19 indetimen kúreste Qytaı Halyq Respýblıkasy aıtarlyqtaı jetistikterge jetti. Pandemııa qaýpine shuǵyl áreket ete bilý men jumyla jumys isteý qabileti Qytaıdyń indetke qarsy tıimdi kúresýine múmkindik berdi.
– Qytaı álemde alǵashqylardyń biri bolyp koronavırýstyń jappaı taralýyn aýyzdyqtaı aldy. Sóıtip aýrý juqtyrǵandardyń sanyn azaıtty. Ekonomıkanyń qaıta qalpyna kelýin qamtamasyz etti. Qytaıdyń úlgisimen Azııanyń Japonııa, Ońtústik Koreıa, Vetnam jáne Sıngapýr sııaqty elderi de pandemııaǵa qarsy naqty is-qımyldar jasady. Sondyqtan bizge pandemııaǵa qarsy kúreste jáne vaksına salý kezinde Qytaıdyń osy utymdy tájirıbesin eskergen jón. Jalpy Qytaı Qazaqstannyń uzaqmerzimdi strategııalyq seriktesi. Álemniń ekinshi ekonomıkasy bolyp sanalatyn bul elmen yntymaqtastyq biz úshin paıdaly ári memleketimizdiń ulttyq múddesine saı keletinin túsinýimiz kerek, – dedi Prezıdent.
Búgingi tańda elimizde 47 myńdaı adam ǵana ımmýnıtet qalyptastyrýdyń tolyq kýrsynan ótti. 137 346 adam birinshi komponentti endi ektirgen. Jaǵdaıdyń bulaı bolý sebebi – vaksınanyń jetispeýshiligi.
– Vaksına satyp alý úshin aldyn ala kelisimshart jasaý jóninde byltyrǵy maýsym aıynan beri birneshe ret tapsyrma berdim. Osy ýaqytqa deıin Úkimet «Spýtnık V» vaksınasy men otandyq ekpe óndirisi boıynsha ýaǵdalastyqtar elimizdegi vaksınasııany tolyq qamtıdy dep sendirip keldi. Osy aqparattyń negizinde Parlament Májilisiniń jańa quramyna arnaǵan úndeýimde 1 aqpannan bastap jappaı vaksına salynatynyn aıttym. О́tken eki aıda halyqtyń 0,1 paıyzyna jetpeıtin bóligine ǵana ekpe egilgen. Maǵan endi ózge memleketterdiń basshylarymen qosymsha vaksına alý jóninde kelisim jasaýǵa týra keledi. Budan bólek biz tapsyrysty jedel jetkizý úshin kommersııalyq jáne qarjylyq turǵydan tıimsiz sharttarǵa kelisýge májbúr bolamyz, – dedi vaksına satyp alý barysyn synaǵan Qasym-Jomart Toqaev.
Vaksına satyp alý problemasynan bólek, ony jetkizý, saqtaý, tikeleı ekpe salý máselesi de sheshilgen joq. Vaksınany óńirlerge tasymaldaý kóleminiń ulǵaıýyna baılanysty emhanalardaǵy qoımalar men muzdatqysh qurylǵylardyń jetispeýi múmkin. Sondaı-aq vaksına kóleminiń ósýin eskere otyryp, shprıster qajetti mólsherde satyp alynbaǵan degen málimet bar.
– Vaksınasııa isin sozbalańǵa salý – jáı ǵana problema salý emes, memlekettik mańyzy bar mindet. Áńgime elimizdiń ulttyq qaýipsizdigine qatysty bolyp otyr. Bul azamattarymyzdyń arasynda dertke shaldyǵýshylar men ólim jaǵdaıynyń kóbeıýi degen sóz. Bul – bıznes kirisiniń azaıýy, bıýdjetke salyqtyń tolyq túspeýi, jalpy ulttyq baılyǵymyzdyń tómendeýi. Sondyqtan bul jumys tóńiregindegi baqylaý óte qatal bolýy kerek. Alekseı Vladımırovıch, dál osy ýaqyt aralyǵynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Úkimettegi eń negizgi tulǵa ekenin buǵan deıin sizge aıtqan bolatynmyn. Sizdiń erekshe quzyretińiz bar. Jumysyńyzdy táp-táýir bastap edińiz. Biraq keıin qarqynyńyz aıtarlyqtaı báseńdep qaldy. Sáýir aıynda jaǵdaıdy kúrt ózgertýińiz kerek. О́ıtpegen jaǵdaıda kadrlyq sheshimder qabyldanady. Al oǵan siz qýana qoıasyz dep oılamaımyn. Bul tek Densaýlyq saqtaý mınıstrine ǵana emes, tutas Úkimetke qatysty másele, – dedi Memleket basshysy.
Turǵyndardyń indetke qarsy ımmýnıtetin kóterý jumysy tıimdi aqparattyq-túsindirý sharalarymen qatar júrýi kerek. Osy mańyzdy jumysqa kásibı mamandardy, jappaı ekpe salýdy qoldaıtyn belsendi azamattardy tartqan jón. Qasym-Jomart Toqaev bul baǵytta otandyq bıznestiń ustanymy óte mańyzdy dep sanaıdy. Qyzmetkerlermen jáne olardyń otbasy múshelerimen túsindirý jumysyn júrgizý qajet.
– Men barlyq azamattarymyzdy vaksına saldyrýǵa shaqyramyn. Bul ózińizdi, ata-analaryńyz ben jaqyndaryńyzdy qorǵaý úshin qajet. Ári-beriden soń, bul bizdiń azamattyq paryzymyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttiń pikirinshe, bir jyldyq pandemııa kezinde jınaǵan tájirıbe men qoldaǵy qural-jabdyqtardyń arqasynda qazirgi qalyptasqan jaǵdaıdan shekteý sharalaryn qatańdatpaı, ekonomıkaǵa asa kóp salmaq salmaı shyǵa alamyz. Alaıda negizgi jumys ártúrli sektorlardyń qyzmetin shektep, monıtorıngtik toptardyń reıdteri men aıyppul salýǵa baǵyttalyp otyr.
– Bir ǵana Almaty qalasynyń ózinde 250 myń adam jumys isteıtin 50 myń kásiporyn shekteý sharalarynyń sheńberinde qalyp qoıǵan. Shekteý sharalary men reıdter biz kútken nátıjege jetkizip otyrǵan joq. Qaıta áleýmettik narazylyqqa sebep bolyp tur. Monıtorıngtik toptyń jumysy bıznesmender tarapynan synǵa ushyrap jatyr. Tekserý toptary óz jumystaryn alalap, kúmándi jaǵdaıda atqaratyny aıtylady. Keı nysandar tekserýden kóz ashpasa, al keıbirinde tekserý múlde bolmaıdy eken. Júıeli túrde, qasaqana tártip buzatyn adamdardy ǵana jazalaý kerek, – dedi Prezıdent.
Prezıdenttiń pikirinshe, prokýratýranyń janynan reıdter barysynda oryn alatyn zań buzýshylyq faktileri boıynsha shaǵymdardy qabyldaıtyn koll-ortalyq ashý kerek. Vedomstvoaralyq komıssııa ákimdermen birlese otyryp, monıtorıng júrgizetin toptardyń jumysyn retteýi tıis.
О́tken jyly shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatynda daǵdarysqa qarsy birqatar buryn-sońdy bolmaǵan sharalar qabyldandy. Olardyń qatarynda salyq júktemesin azaıtý, jeńildikpen nesıe berý jáne qoldaýdyń basqa da túrleri bar. Sonymen qatar bıznestiń keıbir túrleri áli de karantınge baılanysty shekteýde qalyp otyr.
– Úkimet kelesi máselelerdi jedel pysyqtaýy kerek. Birinshi, zardap shekken salalardaǵy shaǵyn jáne orta bıznes nysandary úshin salyqtyń jekelegen túrlerin jáne tólemderdiń merzimin shegerý. Ekinshi, salyq jáne keden qaryzdaryn májbúrlep óteýdi ýaqytsha toqtatý. Atalǵan sharalar jappaı vaksına salý bastalǵanǵa jáne shekteýlerdiń basym bóligi toqtatylǵanǵa deıin jalǵasýy tıis. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine, Ulttyq bankke ekonomıkanyń zardap shekken sektoryndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń nesıeleri boıynsha tólemderdi shegerý múmkindigin qarastyrýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń paıymdaýynsha, Úkimet jappaı vaksına salý arqyly pandemııa jaǵdaıyn sáýir aıynda jaqsarta alsa, mamyrdyń basynan bastap shaǵyn jáne orta bıznes nysandarynyń jumysyna qoıylǵan shekteýlerdi birtindep alyp tastaýǵa bolady. Kóp nárse turǵyndarǵa, sonyń ishinde, shaǵyn jáne orta bıznes salasynda eńbek etetin azamattarǵa vaksına salýdyń qanshalyqty sátti ótetinine baılanysty bolmaq.
Sıfrlyq sheshimderdi jedel qoldaný karantın jaǵdaıyndaǵy shekteýler kezinde halyqtyń qarym-qatynasyn retteýge múmkindik beredi. Bul rette, ASHYQ jobasynyń aıasyn ulǵaıtý bıznestiń ǵana mindeti emes. Úkimetke júıeni keńeıtýdi jáne belsendi engizýdi qamtamasyz etý qajet. Sıfrlyq sheshimniń taǵy bir túri retinde bıznes obektilerdegi azamattardyń kóp shoǵyrlanýyn anyqtaýǵa múmkindik beretin, mobıldi operatorlardyń málimetteri negizinde qyzmet etetin «jylý kartalaryn» engizýdi pysyqtaý tapsyryldy.
– Men elimizge mýtasııalanǵan shtamdardyń kirmeýi úshin naqty sharalar qabyldaýdy tapsyrǵan edim. Elimizge keletin azamattardan PTR-testtiń teris nátıjesi qatań túrde talap etilýi tıis bolatyn. Alaıda bul tapsyrmalar oryndalǵan joq. Aqpan aıynan beri PTR zertteýleriniń qorytyndysyn almaǵan áýe jolaýshylarynyń sany eki esege kóbeıgen. 2020 jyldyń qarasha aıynda Qazaqstanǵa kelgen PTR anyqtamasy joq azamattardyń úlesi 7,3 paıyz bolsa, qazirgi ýaqytta bul kórsetkish 27 paıyzǵa jetti! Nátıjesinde elimizde juǵý qaýpi óte joǵary mýtasııaǵa ushyraǵan úsh birdeı shtam rastaldy, – dedi Prezıdent.
Qazirgi ýaqytta dertke shaldyqqan adamdardyń sany kún sanap ósip barady. Sondaı-aq aýyr jáne asa aýyr jaǵdaıdaǵy naýqastardyń sany da kóbeıgen. Budan bólek ólim jaǵdaılary da artqan. Sonymen qatar dári-dármekter jáne medısınalyq buıymdar men jabdyqtar jetispeıdi. Jan saqtaý bólimderi 64 paıyzǵa ǵana jabdyqtalǵan.
– Densaýlyq saqtaý salasyna shekten tys kúsh túsý qaýpi bar. Onyń alǵashqy áserin sezinip te úlgerdik. Úkimetke jáne óńir ákimderine jan saqtaý bólimshelerin jabdyqtaý boıynsha sharalardy qabyldaýdy jáne oǵan bas dárigerler men ákim orynbasarlaryn jaýapty retinde bekitýdi tapsyramyn. Byltyrǵydaı jabdyqtar men dári-dármekterdi basqa stasıonarlardan alý jaǵdaılaryna jol bermeý qajet, – dedi Memleket basshysy.
Juǵý qaýpi joǵary shtamdar anyqtalǵanynnan keıin jeke qorǵanysh zattarymen qamtamasyz etý máselesi de ózekti bola tústi. Eń birinshiden, medısına qyzmetkerleriniń ózderin qorǵaý qajet. Jekelegen aımaqtarda satyp alynatyn jeke qorǵanysh zattarynyń tapshylyǵy nemese sapasyzdyǵy baıqalady.
– Biz «SQ-Farmasııa» basshylyǵyn aýystyrdyq. Bul – jańa basshylyqtyń basqarýshylyq múmkindikteri kórinetin sát. Bolmasa, qyzmetinen bosatylady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine medısına qyzmetkerlerine arnalǵan jeke qorǵanysh zattarynyń sapaly bolýyn jáne jetkilikti kólemin qamtamasyz etýdi qatań baqylaýǵa alýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Jambyl oblysynyń ákiminen qazaqstandyq vaksına shyǵaratyn zaýyttyń paıdalanýǵa berilý merzimi týraly surap, kásiporynǵa ózi baratynyn aıtty.
– Vaksına quıý jelisi 2021 jyldyń tamyz-qyrkúıek aılarynda iske qosylady. Zaýyt osy kezden bastap vaksına shyǵara bastaıdy, – dedi Berdibek Saparbaev.
Prezıdent jıyn sońynda Qazaqstan halqyn vaksına salý máselesine jaýapkershilikpen qarap, túrli qaýesetterge senbeýge shaqyrdy. Barsha qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy jáne materıaldyq ıgiligi jappaı vaksına saldyrýdyń sátti ótýine baılanysty bolmaq.
Jıynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, «Atameken» UKP Basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev, Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev sóz sóıledi.
