Qoǵam • 04 Sáýir, 2021

Áp-ádemi isti ákimqaralar qor qylmasyn...

199 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Táýelsizdik bárinen qymbat» baǵdarlamalyq maqalasynda: «Biz eńbek kúshi kóp ońtústik óńir turǵyndarynyń soltústik jáne shyǵys aımaqtarǵa qonystanýyna qolaıly jaǵdaı jasap, osy jumysty nazarda ustaımyz. Bul – óte ózekti ári elimizdiń qaýipsizdigine qatysty másele. Buǵan qosa sońǵy jyldarda túrli sebepterge baılanysty báseńdep qalǵan qandastar kóshin barynsha qoldap, olardy joǵaryda aıtylǵan óńirlerge ornalastyrýdy jandandyramyz.

Bul eki máseleniń de strategııalyq mańyzy bar. Oǵan kezekti naýqan retinde qaraýǵa bolmaıdy. Jergilikti bılik mundaı jumystardy joǵaryǵa kópirgen aqpar berý úshin emes, memlekettik múdde jáne aǵaıynǵa shynaıy janashyrlyq turǵysynan jasaýǵa tıis», dep jazyp, elimizdegi ishki-syrtqy kóshi-qon máselesine aıryqsha nazar aýdardy.

Bul Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan shetelderden atajurtqa oralǵan qandastardy qabyldaý jáne jumys kúshi artyq óńirlerdiń turǵyndaryn jumys kúshi tapshy óńirlerge erikti qonys aýdarý isiniń barysyn búgingi almaǵaıyp zaman talaby turǵysynan jan-jaqty ári tereń taldaý nátıjesinde jasalǵan syndarly da óte mańyzdy tujyrym ekendigi anyq. О́ıtkeni osy baǵytta el táýelsizdigi jyldarynda qyrýar jumys tyndyrylǵanymen, kórshiles Reseımen jáne Qytaımen shekaralas soltústik jáne shyǵys óńirlerdegi demografııalyq ahýal áli de máz emes. Ásirese, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda turǵyndar sanynyń azaıý úrdisi toqtatylmaı, kóship kelýshilerden kóship ketýshiler kóp bolyp otyr.

Munyń sebebine úńilsek, Prezıdentimiz aıtqandaı, jergilikti bılik basyndaǵy sheneýnikter shekaralas aımaqtardaǵy turǵyndar sanyn kóbeıtýdiń strategııalyq mańyzyna jete mán bermeı, buǵan kezekti naýqan retinde qarap, qonys aýdarýshylar men qandastardy múmkindiginshe kóbirek qabyldaýǵa asa qulshynys tanytpaıtyndyǵy, tipti olardyń tarapynan kóship kelgen aǵaıyndarǵa shynaıy janashyrlyq jetispeı jatatyndyǵy kóge urady.

 Máselen, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2021 jylǵy 13 aqpandaǵy buıryǵymen bekitilgen bıylǵa arnalǵan óńirlik kvota boıynsha nebári 1426 qandas pen 6039 qonys aýdarýshyny qabyldaý josparlanǵan eken. Al osy kvota jumysqa ornalastyrý, turǵyn úımen qamtamasyz etý múmkindikterin jáne qoldanystaǵy zańnama aıasynda memlekettik qoldaýdyń basqa da sharalaryn usynýdy eskere otyryp, jergilikti atqarýshy organdardyń usynystary negizinde qalyptastyrylatyndyǵyn aıtqan jón. О́tken jyly elimizge shetelderden 13 myńnan astam etnostyq qazaq kóship kelip, qandas mártebesin alǵan bolsa, olardyń 1378-i ǵana óńirlik qabyldaý kvotasyna engizilgen. Bul sonsha qandasymyz ǵana jumys kúshi jetispeıtin oblystarǵa ákimdikterdiń shaqyrýymen sol jaqtarǵa qonystanyp, memlekettik qoldaý sharalarymen qamtyldy, al alystan kelgen aǵaıyndardyń 12 myńǵa jýyǵy onsyz da halyq tyǵyz ornalasqan, jumys kúshi kóp ońtústik jáne batys óńirlerge, sondaı-aq úsh megapolıske at basyn tiredi degen sóz.

Osyǵan oraı, jýyrda májilismender elimizdiń soltústik jáne shyǵys óńirlerindegi demografııalyq ahýalǵa alańdaýshylyq bildire otyryp, kóshi-qon salasynda qalyptasqan praktıkany oryndy synap, qandastardy qabyldaýǵa bólinetin kvotanyń sanyn kóbeıtý qajettigi týraly Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Oǵan berilgen resmı jaýapta: Nur Otan partııasynyń 2025 jylǵa deıingi «О́zgerister joly: árbir azamatqa laıyqty ómir» saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi Jol kartasyna sáıkes 2025 jylǵa deıin 80 myń qandastyń, onyń ishinde 2021 jyly 12 myń qandastyń qaıta oralýyna járdemdesý josparlanýda. Osyǵan baılanysty, shetelden keletin qandastar sanynyń ulǵaıýyn eskere otyryp (jergilikti atqarýshy organdar ótinimderiniń negizinde), qandastardy qabyldaý kvotasy qaıta qaralatyn bolady», delinipti. Tek qandastardy turaqty jumys oryndarymen jáne baspanamen qamtamasyz etýdi qıynsynatyn ákimder bıylǵa berip qoıǵan ótinimderin qaıta qarap jaryta qoıar ma eken?

Basqa óńirdi aıtpaǵanda, demografııalyq jaǵdaıynyń kúrdeliligi eskerilip, respýblıkalyq bıýdjet qarjysy esebinen qonys aýdarýshylardy baspanamen qamtamasyz etý boıynsha qanatqaqty joba iske asyrylyp jatqan Soltústik Qazaqstan oblysynyń ózinde keıbir jergilikti basshylar kóship kelgen aǵaıyndarǵa janashyrlyq kórsetip jatqany shamaly. Atap aıtqanda, Aqqaıyń, Aıyrtaý jáne Qyzyljar aýdandarynyń ákimqaralary qonys aýdarýshylar úshin salynǵan turǵyn úılerdi kórgende kóńil buzylatyn kemshilikterine kózderin jumyp qaraǵandyqtary anyqtaldy. Tek olar kóshi-qon salasyndaǵy memlekettik saıasatty júzege asyrýǵa sabotaj jasaǵanmen para-par kózboıaýshylyqtary úshin «sógis», «qyzmetine tolyq saı emes» degen, ádette sheneýnikter shybyn shaqqan qurly kórmeıtin tártiptik jazalardy arqalap, ońaı qutylypty.

Al demografııalyq jaǵdaıy jaqsartýdy tileıtin Shyǵys Qazaqstan oblysynda Ekonomıkalyq tergeý departamentiniń qyzmetkerleri Glýbokoe jáne Ulan aýdandarynda jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterdiń dırektorlary qonys aýdarýshylardy kóshirip ákelip, jumysqa qabyldaǵandyqtary jóninde jalǵan qujat toltyryp, 20 mıllıon teńgeden astam bıýdjet qarajatyn jymqyrǵanyn áshkerelep, qylmystyq is qozǵaǵan. Alaıaqtyq jasady degen aıyp taǵylǵan basshylar usynǵan qaǵazda jazylǵannyń anyq-qanyǵyna kóz jetkizbeı, sonshama qarjyny bank arqyly aýdara salǵan jergilikti sheneýnikterdiń «senimpazdyǵyna» qalaı ılanarsyń?

 Jalpy, óńirlerdegi osy taqyletti bylyq-shylyqtardyń ashylmaǵany qansha ekenin bir Qudaı bilsin. Budan túıer oı: ishki jáne syrtqy kóshi-qon salasynyń strategııalyq mańyzy artyp otyrǵan qazirgi ýaqytta bir kezde Úkimet janynda bolǵan Kóshi-qon jáne demografııa agenttigin qaıtadan qurý kerek sııaqty. Sebebi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti óziniń ataýy aıtyp turǵandaı, «eki kemeniń quıryǵyn ustaǵandaı» jaǵdaıda bolǵandyqtan, kóshi-qon máselelerimen atústi aınalysady.

Osy oraıda taǵy bir eskeretin jaıt: jaqynda Májilis depýtattary Ońtústik Koreıada zańsyz jumys istep júrgen 10 myń qazaqstandyqtyń quqyqtaryn qorǵaý máselesin kóterdi. Ony sheshý úshin Qazaqstan Úkimeti men Koreıa Respýblıkasynyń Úkimeti arasynda ekijaqty kelisim jasalýy qajet. Kezinde Koreıa tarapy atalǵan kelisimdi jasaý úshin Qazaqstan Úkimetiniń janynda kóshi-qon máselelerimen aınalysatyn arnaıy ýákiletti organ bolýy jóninde shart qoıǵan bolatyn. Sol shart oryndalmaǵandyqtan, odan ári kelissóz júrgizýden bas tartqan. Al sol talapqa ýaqtyly qulaq asyp, kóshi-qon agenttikterin quryp, tıisti kelisimge qol qoıǵan kórshiles Qyrǵyzstan men О́zbekstannyń kóptegen azamaty qazir «Azııa jolbarysy» atanǵan ozyq elde zańdy negizde jumys istep júr. Osy turǵydan alǵanda da bizdiń elde de Kóshi-qon jáne demografııa agenttigin qurý qajettiligi bar.

«Áp-ádemi án edi, pushyq shirkin qor qyldy» deıdi halyq máteli. Sol sekildi, Elbasymyz bastaǵan, Prezıdentimiz qostaǵan áp-ádemi isti óńirlerdegi ákimqaralar qor qylmasa boldy, áıteýir...

 

Sońǵy jańalyqtar

Dollar qaıta kóterildi

Qarjy • Búgin, 16:35

BQO-da Astana kúni atap ótiledi

Elorda • Búgin, 15:59

Almaty qalasy «sary» aımaqta

Koronavırýs • Búgin, 10:28

Uqsas jańalyqtar