О́kinishke qaraı, onyń deńgeıi de nasharlap, damymaǵan elder deńgeıine deıin tómendep barady. Qazaqstan Halyq partııasy respýblıkamyz óziniń ǵylymı-tehnıkalyq áleýetin qalpyna keltirýi kerek dep esepteıdi.
– Qazaqstandyq ǵylym deńgeıiniń tómendeýi aıqyn kórinip tur, – dep atap ótti QHP fraksııasynyń múshesi Aıjan Sqaqova óziniń depýtattyq saýalynda. – Daǵdarys ǵylymnyń barlyq bazalyq faktorlaryna: ǵylymı kadrlarǵa, zertteý bazasyna, salany basqarý jáne qarjylandyrý modeline áser etti.
Depýtattar osy daǵdarystyń sebepterin taldady. Nátıjesi kóńil kónshiterlikteı emes. Memleket ǵylymı kadrlardy baǵalamaıdy jáne zertteýlerge aqy tólegisi kelmeıdi. Ǵylym salasyn basqarý jaıy da máz emes.
– Jas ǵalymdardyń ǵylymnan ketýiniń sebepteri kóp. Birinshi kezekte bul jalaqynyń tómendigi jáne zertteý qyzmetiniń qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaılary. Biz ultymyzǵa qajet synı oılaý qabileti bar zııaly qaýymyn joǵaltyp alamyz, – dedi depýtat.
2019 jyly Qazaqstanda ǵylymı-zertteý tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerge jumsalatyn shyǵyndar deńgeıi tarıhı mınımýmǵa – JIО́-ge shaqqanda 0,12%-ǵa jetti. Sondaı-aq sońǵy bazalyq ǵylymdy qarjylandyrý negizsiz qysqartyldy. Ǵylymı qyzmetkerlerdiń jalaqysy eldegi ortasha deńgeıden áldeqaıda tómen, al granttyq qarjylandyrýǵa qol jetkizý kóbinese múmkin emes. Máselen, Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligine 2018-2020 jyldarǵa kelip túsken 4488 «granttyq» ótinimniń tek 1096-y ǵana maquldandy. Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýǵa kelgen 406 ótinimniń tek 93-i ǵana qabyldanǵan.
– Osylaısha, búginde qazaqstandyq ǵalym erteńgi kúnge senimdi emes. Sebebi jalaqysy tómen, jaǵdaıdyń bári granttyń bolýyna baılanysty. Sonymen qatar ǵalymdarǵa qoıylatyn talaptar jyl saıyn artyp keledi, – dedi halyq qalaýlysy.
Ázirge qazaqstandyq ǵylym eski mekteptiń qaldyqtary men keńestik muraǵa súıenip otyr. Biraq onyń uzaqqa sozylmasy anyq. Qazaqstan Halyq partııasy ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetkerlerdiń eńbegine aqy tóleý júıesi men nysanyn qaıta qaraýdy, daryndy jastardy jáne shetelge qonys aýdarǵan qazaqstandyq ǵalymdardy ǵylymǵa tartý úshin sharalar qabyldaýdy usyndy. Budan bólek granttyq qarjylandyrý jáne ǵylymı mamandardy áleýmettik qorǵaý júıesin jaqsartý mańyzdy.
– Ǵylym adamdary sapaly ult qurýda úlken ról atqarady, – dedi QHP ókili.
