Qazaqstan • 15 Sáýir, 2021

Benzın baǵasy ketti sharyqtap...

76 ret kórsetildi

Ishki naryqta benzın baǵasy taǵy da qymbattaı bastady. Janar-jaǵarmaı qunynyń sharyqtaýy elimizdiń barlyq óńirinde baıqalǵan. Qazaqstan 2015 jyldan beri munaı ónimderiniń baǵasyna qadaǵalaý júrgizbeıdi. Ol naryq zańymen rettelip otyrýy tıis. Baǵa sharyqtaýyna áser etip otyrǵan basty faktor ne? Jyl sońyna deıin benzın baǵasynyń ósýi rekordtyq mejege jete me? Endigi qadam qandaı bolmaq? 

Mınıstrliktiń ýáji

Májilis depýtaty Albert Raý janar-jaǵarmaı naryǵynda baǵa kelisimi jáne karteldik ke­li­simder boıynsha tergeý júr­gizilýi kerek dep sanaıdy.

– Jyl basynan beri AI-92 markasy Almatyda – 160, Nur-Sul­tanda – 170, Aqtaýda – 172, Aty­raýda 200 teńgege jet­ti. Bu­ryn vedomstvo baǵa qym­­bat­taýyn ımportqa táýel­di­lik­pen, munaı óńdeý zaýytyn­da­ǵy (MО́Z) jóndeý jumys­ta­ry­­men túsindiretin. Bul joly Aty­raý MО́Z-indegi tehnolo­gııa­lyq qon­dyrǵylardyń apatty jaǵ­daı­­da toqtaýymen baılanys­ty­­ra­dy. «Obektıvti sebep­ti» ár­qa­shan tabýǵa bolady. Bi­raq budan qara­paıym kólik júr­gizý­shi­leri zar­dap shekpeýi kerek. Ben­zın baǵa­sy­nyń ósýi taýar, tarıf jáne qyzmetter baǵasynyń ósýi­ne de áser etip, aqyrynda bul qa­ra­paıym tutynýshynyń qalta­sy­na salmaq túsiredi, – deıdi depýtat.

Energetıka mınıstrligi mu­naı ónimderiniń baǵasy naryq­taǵy usynys pen suranysqa baı­lanys­ty retteletinin aıtady. Úki­met nelikten benzın baǵasyn qol­dan arzandatýǵa qaýqarsyz? Mun­daı ádis nelikten tıimsiz? Vedomstvo bylaı jaýap beredi: «Eger baǵa tómen bolsa, otandyq ónim kórshi naryqtarǵa ketip, óz naryǵymyzda tapshylyq týyn­daıdy. Al eger baǵa joǵary bol­sa, profısıt týyndap, qoıma­larǵa benzın tolyp, bul munaı óń­deý zaýyttaryndaǵy qaıta óń­deý kóleminiń azaıýyna alyp ke­ledi. Janar-jaǵarmaıǵa tómen ba­ǵa­lar dálizi jer qoınaýyn paı­da­lanýshylardyń qaıta óń­del­gen shıkizatqa tómen baǵa usynýy arqyly sýbsıdııalanyp kel­di. Qazir Atyraý munaı óńdeý zaýytyna jetkiziletin mu­naı ba­ǵasy tonnasyna 20-45 myń teń­ge ara­lyǵynda qubylyp tur. Qaı­ta eseptegende barreline 6,5-15,2 dollardy quraıdy. Bul rette munaı baǵasy barreline 60 dollardan asyp ketti» delinedi mınıstrlik habarlamasynda.

Vedomstvonyń habarlaýyn­sha, eger baǵa qoldan tómen­de­til­se, onda munyń ıgiligin qa­zaq­stan­dyqtar ǵana emes, shekaralas oblystardaǵy kórshi elder azamattary da kórip ketedi. Ekinshiden, munaı ónimderi «kóleńkeli» jolmen eksporttala bastaıdy. Úshinshiden, mu­naı-gaz salasynyń turaqty damýy­na úlken qaýip tónedi. Al­bert Raý bolsa, mınıstrlik ja­nar-jaǵarmaı naryǵyndaǵy jaǵ­daıdy turaqtandyrý úshin shu­ǵyl sharalar qabyldap, benzın baǵasyn retteýdiń tıimdi tetik­terin ázirleýi jáne engizýi kerek dep esepteıdi.

 

Baǵa nege basyndy?

Halyqaralyq reıtıngtik GlobalPetrolPrices.com saıtynda 12 sáýirdegi jaǵdaı boıyn­sha Qazaqstandaǵy benzın baǵasy 171,6 teńge, dızel baǵasy 183,4 teńge dep kórsetilgen. Ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, benzın baǵasy qaıta kesh ósip otyr. Ol 2020 jyly-aq kóterilýi kerek edi dedi:

– Elimizde benzın bir jyl boıy ózin­dik qunynan tómen satylyp kelgen. Mysaly, bizdiń mu­naı óńdeý zaýyttaryna munaı baǵa­sy barreline shamamen 30 dol­lardan, ıaǵnı álemdik baǵadan eki ese tómen jetkiziledi. Eger shıki munaı bar­relin lıtrge aýys­tyrsaq, qazaq­standyq mu­naı­dyń bir lıtri álemdik naryq­ta shamamen 170 teńge turady, al benzın qazir lıtrine osy baǵa­ǵa jaqyndap qaldy. Iаǵnı da­ıyn ónim men shıkizattyń baǵa­sy shamalas. Munaı, kez kelgen ta­ýar sııaqty ózindik qunǵa ıe já­ne ol jyl saıyn valıýta baǵamy­na, ınf­lıasııaǵa, sonyń ishinde jal­aqy­nyń ósýine baılanysty ósip otyrýy qajet.

2019 jyl­dyń sońynda benzındi kóterme jáne bólshek saýdada satýǵa aksız salyǵy kóterilip, 2020 jyldyń 1 qań­tarynan bas­tap, joǵary aksızder qol­da­nys­qa endi. Benzın quny segiz teńgeni quraıtyn aksız 18 teńgege deıin ósýi tıis edi. Biraq jańa jyldan bastap janar-jaǵarmaı quıý beketterinde baǵa kórsetkishi 10 teń­gege ósken joq. Muny «eski» qorlar­dyń jappaı satylýymen nemese naryq qa­tysýshylary mar­jasynyń tómen­deýimen tú­sin­dirýge bolady, deıdi sarapshy.

– Negizgi faktor – naryq pen naryqtyq qatynastar. Sońǵy 9 jylda úkimet pen janarmaı naryǵynyń oıynshylary munaı ónimderi saýdasyn bır­jaǵa shyǵarýǵa daıyndyq júr­gizip keldi. Bıyl 31 naýryzda Qazaqstan tarıhynda alǵash ret AI-92 jáne AI-95 benzınderi bırjalyq alańda satyldy. Sáýir aıynda Atyraý munaı óńdeý zaýyty, Pavlodar munaı-hımııa zaýyty, «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» óndirgen AI-92 jáne AI-95 benzınderin satý úshin 6 saýda ses­sııasy ótkizildi. Qazaqstannyń munaı óń­deý zaýyttaryna iri kólemde munaı jet­kizý­shiler satýshy retinde qatysty. Búgin­ge deıin kóterme baǵanyń ósýin tejep kelgen osy kásiporyndar bolatyn. Bır­ja­daǵy saýda qandaı ózgeris ákeldi? 6 saýda sessııasynda AI-92 benzın­niń kóterme baǵasy 30 paıyzǵa ósti. Eshqan­daı alypsatarlyq áreket bolǵan joq. Na­ryq­tyń barlyq oıynshylaryna múmkin­dik teńdeı usynyldy. Satýshy satyp alýshyny kórmeıdi, satyp alýshy kimnen satyp alatynyn bilmeıdi, – deıdi M.Halyq.

 

Aldaǵy boljam qandaı?

Telegramdaǵy FINANCE.kz ka­na­ly­nyń bas redaktory And­reı Chebotarıov ázirge bizdiń benzın baǵasynyń Reseıdegi baǵa­men teńese qoıýy ekitalaı dep tujy­rymdaıdy. Degenmen jazǵa deıin lıtri 200 teńgege jetýi ábden múmkin.

– Bizdiń EAEO aıasynda ener­getıkalyq resýrstardyń ortaq naryǵyna birigip jatqanymyzdy umytpaý kerek. Jospar boıyn­sha naryq óz jumysyn 2025 jyl­­dyń 1 qańtarynda bastaıdy. Bırja da sol kelisim aıasyn­da iske qosylyp otyr. Or­taq naryqty qurý jobasy bırja­lyq saýdany damytý jáne na­ryq­tyń barlyq qatysýshysy úshin saýda-sattyqqa teń qoljetim­dilikti qamtamasyz etý ıdeıa­sy­na negizdelgen. Bul olar úshin bá­s­e­kelestik ortany qalyp­tas­ty­rady, baǵalardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi, – deıdi.

Onyń aıtýynsha, uzaq ýaqyt boıy Qazaq­standaǵy benzın baǵasy qoldan teje­lip keldi. Sonyń ózinde ishki naryq­taǵy suranysty tolyǵymen jaýyp qana qoımaı, janarmaı eksportyn ulǵaıtýǵa da múmkindik berdi. Tipti byltyr aksız­diń ósýi de baǵany ósirgen joq. Al endi ja­nar-jaǵarmaı bırjasynda ashyq saý­da bastalyp edi, tejelip turǵan faktor­lardyń «tynysy ashylyp», baǵa erkin óse bastady. Muny tabıǵı zańdylyq ári paıda dep qaraý kerek, deıdi sarapshy. Iаǵnı baǵa ósýiniń ar­qasynda sala mo­der­­nızasııa shy­ǵyn­daryn jaýyp, eks­port­tyq po­ten­sıaldy arttyrýǵa kúsh salyp, otandyq munaı eksportyn árta­rap­tandyrýǵa múmkindik alady.

– Baǵa turǵysynan báseke­lestik ar­qa­synda biz Reseıge kim, qansha tonna ben­zın alyp bara jatyr dep shekarada kúze­tip turmaı, ony órkenıetti jáne ashyq túrde saýdalap, sonyń arqasynda ón­di­riste jumys ornyn quryp, jo­ǵary jalaqymen qamtamasyz etý­ge múmkindik alýy­myz kerek, – deıdi A.Chebotarıov.

«Baıdıldınov. Neft» av­tor­lyq baǵ­dar­lamasynyń júr­gizýshisi Oljas Baı­dil­dınov «munaı óndiretin elde benzın ar­zan bolý kerek degen – qate túsinik» deıdi.

– Taýar ózindik qunynan arzanǵa satylmaıdy. Bul týraly aıtqanda adam­dar Parsy shyǵanaǵyn, Arab elderin my­sal­ǵa keltirýge qumar. Máselen, BAÁ-de AI-95 baǵasy – 255 teńge. Reseıde 250-270 teńge shamasynda. Qazaqstan munaıy óz sa­pasyna baılanysty barreline 60 dollardan satylady. Bir barrelde 159-160 lıtr munaı bar. Iаǵnı 1 lıtr shıki munaı – 170 teńge. Qazir otandyq beket­terde AI-92 baǵasy shamamen osy baǵaǵa jetti. Odan bólek mu­naı­dy zaýytqa jet­kizip, qaıta óńdep, odan taǵy 2-3 myń shaqy­rym jol júrip janarmaı beketine aparý, eńbekaqy, salyq, aksız tóleý kerek. Qaımaq pen maı baǵasy sútten qymbat­tap ketse eshkim tańǵalmaıdy. Al ón­dirý­shiler janar-jaǵarmaı otynyn qymbattatsa, narazy bolady. Olar únemi mınýsqa jumys isteı almaıdy ǵoı, – deıdi sarapshy.

Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Janat Musabaevtyń aıtýynsha, bırja baǵa ósimine tikeleı áser etti dep sa­naý­ǵa bolmaıdy. О́ıtkeni bırjada búkil benzınniń 10 paıyzy ǵana satyldy. Qal­ǵan 90 paıyzy áli dástúrli jetkizý jáne kelisimshart jolymen saý­dalanýda.

Sarapshylardyń aıtqanynan uq­qany­myz, óndirýshiler onsyz da jyldan astam ýaqyt ónim­di naryqtaǵy quny­nan tómen baǵa­ǵa jetkizdi. Shyǵyndy eks­port­tyq túsim esebinen japty. Endi olaı jalǵastyra berý múm­kin emes. О́ıtkeni álemdik mu­naı baǵasynyń arzandaýy eks­port­tyq túsimniń tómendeýi­ne áser etti. Byltyr qańtarda munaı­­dy qaıta óńdeý aksızi lıtri­ne 5-7 teńge­ge kóterildi. Al bıyl «Qazaqstan temir joly» temir jol tasymaly baǵasyn 13 pa­ıyzǵa ósirgen. Osyndaı qysym­dardyń ózine tótep berip, kesh qymbattap jatqan benzın úshin de táýba aıtý kerek degenge saıady sarapshylar pikiri.

Vedomstvo dereginshe, elde AI-92 benzıniniń qory jetki­likti. Jyl basynan beri qor 60 myń­nan 270 myń tonnaǵa deıin kóbeıgen. 15 sáýirdegi derek boıynsha Royal Petrol janarmaı beketteri jelisiniń resmı saıtynda AI-92 baǵasy – 168, AI-95 – 188, AI-98 – 212 teńge dep kórsetilgen. Al Sinooil kompanııasynyń bizge usynǵan málimeti boıynsha 15 sáýirde Nur-Sultan qalasynda AI-92 – 166, AI-95 – 188 teńgeden, Almatyda AI-92 – 164, AI-95 – 186 teńgeden satylǵan.

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar