Otyrysta jer kadastry málimetteriniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin Qazaqstan azamattaryna jalǵa berilgen jer ýchaskeleri boıynsha kadastrlyq aqparatty, onyń ishinde zańdy tulǵanyń ataýy nemese jer paıdalanýshylar bolyp tabylatyn azamattardyń tegin kórýge múmkindik beretin normany ázirleý jáne Parlamentke engizý týraly usynys qoldaý tapty.
Sondaı-aq eldi mekenderdiń aınalasyndaǵy qoǵamdyq jaıylymdarǵa arnalǵan jerlerdi belgilengen radıýs sheginde rezervteýdi kózdeıtin normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirleý jáne qabyldaý jónindegi usynys bekitildi.
Osydan keıin qazaqstandyqtar úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jekemenshikke berý máselesi qyzý talqyǵa tústi. Atalǵan máselege qatysty alǵashqy bolyp sóz alǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov sońǵy jyldary sheteldikter úshin aýyl sharýashylyǵy jerlerin satý jáne jalǵa berý máselesi ótkir kóterilgenin, búgingi tańda bul másele túbegeıli sheshilgenin, ıaǵnı sheteldikter Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy jerlerin ıelene almaıtynyn basa aıtty.
«Bul rette bıznesin tıimdi damytqysy keletin qazaqstandyqtarǵa uzaq merzimdi jalǵa alýmen qatar, aýyl sharýashylyǵy jerlerin jekemenshikke satyp alýǵa ruqsat berý kerek. Sondyqtan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ustanymy: jerdi paıdalanýdyń eki ınstıtýtyn da – qazaqstandyqtar úshin uzaq merzimdi jaldaýdy da, jekemenshikke alýdy da saqtap qalý qajet. Qazaqstandyq jer paıdalanýshylardyń aýyl sharýashylyǵy alqaptaryna jekemenshik quqyǵy men jalǵa alý quqyǵynyń ekonomıkalyq nemese sharýashylyq turǵysynan qaısysy qolaıly bolsa, sony óz betinshe tańdaı alý quqyǵy bolýy tıis dep sanaımyz. Eger biz shyn máninde ashyq naryqtyq ekonomıka men tıimdi kásipkerlik qurýǵa umtylsaq, erte me, kesh pe Qazaqstanda aýyl sharýashylyǵy jerine tolyqqandy jekemenshikke jáne ony satyp alý-satý boıynsha erkin naryq paıda bolady», dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, ótken otyrysta bank kredıtterin tartý úshin jerdiń ótimdiligin kóterý máselesi birinshi ret kóterilgen.
«Ákimshilik jaǵynan ekinshi deńgeıli bankterdi jerdiń kepildik qunyn kóterýge májbúrleý múmkin emes. Ony bárimiz de túsinemiz. Demek, jerdiń naqty naryqtyq quny bolýǵa tıis. Al buǵan jekemenshik ınstıtýtyn engizý jáne aýyl sharýashylyǵy jerlerin satyp alý-satý naryǵy jaǵdaıynda ǵana qol jetkizýge bolady. Iá, Jer komıssııasyndaǵy talqylaý barysynda aýyl sharýashylyǵy jerleriniń barlyǵy birdeı jekemenshikke satylyp ketip, iri jer ıelenýshilerdiń qolyna shoǵyrlanady, sondaı-aq utymsyz paıdalanylady degen alańdaýshylyq aıtyldy. Osyndaı alańdaýshylyqtarǵa bola qazaqstandyqtar úshin jekemenshikke tolyq tyıym salýǵa bolmaıdy dep esepteımiz. Bul úshin zań túrinde baza qurý kerek. Mysaly, jekemenshikke tym úlken jer alqaptarynyń bir qolǵa shoǵyrlanýyna jol bermeý maqsatynda bir ákimshilik aýdan sheginde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń eń joǵary mólsherin belgileý qajet. Bul rette qazaqstandyqtar úshin jer ýchaskesine jekemenshik quqyǵyn alý úshin qajetti shart kásiptik daıarlyq, agrarlyq sektordaǵy jumys tájirıbesi jáne aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalanýǵa qajetti kapıtaly bolýy tıis. Jer ashyq saýda-sattyqta memlekettik júıe arqyly satylýy kerek», dedi Saparhan Omarov.
Mınıstrdiń atap ótýinshe, jalǵa berý jaǵdaıynda aýyl sharýashylyǵy jerleri belgili bir kezeń ishinde tıimdi jáne utymdy paıdalanylǵan jaǵdaıda odan ári olardy jekemenshikke berýge ruqsat etilýi tıis. Aýyl sharýashylyǵy jerlerin paıdalanbaıtyn nemese utymsyz paıdalanatyn tulǵalar joǵary salyqtar men aıyppuldar túrinde qarjylyq jazaǵa tartylýy kerek. Osylaısha, belgili bir ólshemsharttardy belgileý arqyly qazaqstandyqtar úshin jekemenshikke ruqsat berilýi qajet.
«Jekemenshiktiń óz artyqshylyqtary bar ekeni daýsyz. Ol aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa tartýǵa yntalandyrady. Málimet úshin aıta keter bolsaq, jalpy respýblıka boıynsha agroónerkásip kesheni ónimderi óndirisin ulǵaıtý maqsatynda 2025 jylǵa deıin 4,5 trln teńge somasyna 845 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Olardyń arasynda kapıtaldy kóp qajet etetin jáne ózin ózi aqtaý merzimi uzaq ónerkásiptik baqtar men jylyjaılar, sýarmaly eginshilik qurý jobalary bar», dedi sala basshysy.
Atalǵan máselege qatysty komıssııa músheleriniń pikiri jekemenshikti jaqtaýshylar, tyıym salýdy jaqtaýshylar jáne fermerlerge uzaq merzimge jalǵa bergen durys dep sanaıtyndar bolyp úshke bólindi.
Dala Fruit JShS dırektory Bolatbek Najmetdınuly aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi Qazaqstan azamattarynyń jekemenshigine berý qajet dep sanaıdy. «Qalanyń ishindegi zaýyt pen fabrıkalar ornalasqan birneshe ondaǵan gektar jerdi satyp alýǵa múmkindik berip, qoımanyń, baý-baqshanyń, jylyjaıdyń, et bordaqylaıtyn alańnyń, sút pen et fermalarynyń ornalasqan jerin jekemenshikke nege bere almaımyz? Sony túsinbeımin. Nege osyndaı alalaýshylyq bar?», dedi Bolatbek Najmetdınuly.
Al Jer reformasy jónindegi komıssııanyń múshesi Muhtar Taıjan aýyl sharýashylyǵy jerlerin Qazaqstan azamattaryna jekemenshikke berýge tolyqtaı kelispeıtinin ashyq bildirdi. «Sebebi aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jerler Qazaqstan aýmaǵynyń 80 paıyzyn quraıdy. Búginde 100 mln gektar aýyl sharýashylyǵyna jaramdy jer paıdalanylyp, taǵy 100 mln-nan astam gektar jer qorda tur. Ol – memleketimizdiń negizi. Aýyl sharýashylyǵyn jerdi jekemenshikke bermeı-aq damytýǵa bolady. Bul álemdik, tipti elimizdiń óz tájirıbesi deýge bolady. О́ıtkeni 2013-2016 jyldary aralyǵynda jer jekemenshikke satýǵa ashyq bolǵan kezde nebári 0,6 paıyz ǵana jer satyldy. Iаǵnı jerdi jekemenshikke bermeı-aq, aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa bolady degen sóz», dedi ol.
Osy oraıda Bazarbek&Partners zańgerlik kompanııasynyń dırektory Baqytjan Bazarbek Qazaqstan azamattary úshin aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerge jekemenshik quqyǵyn berý máselesine qatysty moratorııdi taǵy da 5 ne 7 jylǵa sozýdy usynyp, oǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Aıdos Sarym qoldaý bildirdi.
Qazaqstan Halyq partııasynyń tóraǵasy Aıqyn Qońyrov bolsa, jer memlekettiń menshigi bolyp qalýy tıistigin basa aıtty. «О́kinishke qaraı, qazirgi tańda aýyldaǵy aǵaıyndardyń jer satyp alatyn múmkindigi joq. Al satyp alatyndar – múldem basqa salanyń adamdary. Olar jerdi qaıta satyp nemese jalǵa berip paıda tabýdy oılaıdy. Jer máselesin birjola sheshý kerek», dedi ol.
Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov komıssııa músheleriniń arasynda aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi Qazaqstan azamattarynyń jekemenshigine berý máselesine qatysty biryńǵaı pikir qalyptaspaǵandyqtan, ony egjeı-tegjeıli pysyqtaýdy usyndy. «О́zderińiz kórip otyrǵandaı, jekemenshikke baılanysty búgin komıssııa músheleriniń biryńǵaı pikiri qalyptasqan joq. Jumys toptarynyń jetekshileri de oılaryn ortaǵa saldy. Olar da sheshim qabyldaǵan joq. Nege deseńizder, másele kúrdeli. Másele maǵynasy jaǵynan da, máni jaǵynan da óte mańyzdy, tereń bolǵannan keıin jumys toptarynyń basshylary osyndaı sheshimge keldi ǵoı dep oılaımyn. Birge talqyladyq. Ashyǵyn aıtqanda, túpkilikti sheshim qabyldaý úshin biraz ýaqyt kerek ekeni anyq», dedi Eraly Toǵjanov.
Úkimet basshysy orynbasarynyń atap ótýinshe, aýyl sharýashylyǵy jerlerine tolyq túgendeý júrgizý qajet. «Ol bir kúnniń sharýasy emes, ony búkil el biledi. Ony ózderińiz osy jerde talqylap, usynys engizdińizder. Bul jumys barysynda elimizdiń barlyq jeriniń topyraǵynyń qunarlylyǵy naqtylanýy tıis. Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kadastrlyq qunyn qaıta qarastyrý kerek dep oılaımyn. Mamandardyń aıtýynsha, bul 10 jyldan beri qaralmaǵan másele. Ol jóninde bir kúnniń ishinde, bir otyrysta sheshim qabyldaımyz dep te aıta almaımyz. Jerdiń qunaryn, naryqtyń qunyn eskere otyryp, jan-jaqty taldaý júrgizilýi tıis. Halqymyz ár ýaqytta jerdi qazynaǵa, baılyqqa teńegen. Osy jerde azamattardyń birazy máseleniń saıası astary bar ekenin de aıtyp jatyr. Ol da joq emes. Ony da eskerýimiz kerek. Qazaqta sýdyń da suraýy bar degen sóz bar. Sondyqtan osynyń bárin eskereıik», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary. Osyǵan oraı ol jerdi menshikke berýge baılanysty «bolady, ne bolmaıdy» dep sheshim qabyldamaı, ony bolashaqqa qaldyrý kerek degen oıyn bildirdi.
«Aýyl halqy bolashaqta osy máselege qatysty tikeleı sheshim qabyldaýy kerek shyǵar. Parlamentte biraz másele kóteriletini aıtyldy. Sonyń bárin bolashaqta eskere otyryp, osy iske az degende 3 jyldan 5 jylǵa deıin ýaqyt kerek degen oıdamyn. Asyǵystyq jasaýǵa bolmaıdy. Olaı bolsa, jer ıeligine qatysty normalarǵa jyl sońyna deıin belgilengen moratorıı merzimin 5 jylǵa uzartýdy usynamyz. Bir ǵana sheshim bolýy kerek qoı dep oılaımyn. Qazir birneshe sheshim qabyldaýǵa, eldi jan-jaqqa tartýǵa esh qaqymyz joq. Osy jerdegi árbir azamat jaýapkershilikti moınyna alyp otyr dep oılaımyn. Sondyqtan komıssııa músheleri osyndaı ortaq pikirge toqtalsaq degen usynysty ortaǵa salamyn», dedi Eraly Toǵjanov.
Osydan keıin komıssııa músheleriniń basym bóligi qazaqstandyqtardyń jer ıeligine qatysty normalarǵa jyl sońyna deıin belgilengen moratorıı merzimin
5 jylǵa uzartýdy qoldap daýys berdi.
