MUǴALIMNIŃ RО́LI MEN MAQSATY AIRYQShA MAŃYZDY
TMD-ǵa múshe memleketterdiń muǵalimderi men bilim qyzmetkerleriniń I sezine qatysýshylarǵa
TMD-ǵa múshe memleketterdiń muǵalimderi men bilim qyzmetkerleri I seziniń delegattary men meımandaryn shyn júrekten quttyqtaımyn!
Sizderdiń ókiletti forýmdaryńyz postkeńestik keńistiktiń úzdik pedagogtary men bilim uıytqylaryn, belgili oqymystylary men ádiskerlerin jınap otyr.
Birinshi sezdiń bizde Qazaqstanda ótip jatýynyń nyshandyq máni bar. Jýyrda Býdapeshte bolǵan Eýropa elderi bilim mınıstrleriniń II forýmynda Ortalyq Azııa meleketterinen birinshi bolyp Qazaqstan Bolon deklarasııasyna qosyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy jylynda alynǵan bul sheshimdi Ortalyq Azııa óńirinde turaqtylyq aımaǵyn qalyptastyrý jáne adam kapıtalyn damytý jónindegi bizdiń kúsh-jigerimizge kórsetilgen qoldaý dep qabyldadyq.
Qazaqstan Respýblıkasy TMD elderi arasynda tek saýda-ekonomıkalyq salada ǵana emes, sonymen birge bilim berý salasyndaǵy, ǵylymı-aǵartý degdarlarynyń baılanystaryn nyǵaıtýdaǵy barynsha keń yntymaqtastyqty jaqtaıdy.
Álemdik daǵdarys jaǵdaıynda bizdiń elderimizdiń aldynda túbegeıli áleýmettik-ekonomıkalyq jańarý mindetteri tur, sondyqtan da osynaý uzaq merzimdi maqsattarǵa qol jetkizýde bilimniń róli qaı kezdegiden de joǵary. Bizdiń elderimizde muǵalimniń jáne sapaly bilimniń róli men maqsatynyń zor mańyzdylyǵyn túsinýshilik bar ekenin men qanaǵat sezimimen atap ótemin, onyń dáleli osy sezdiń ótkizilýi bolyp tabylady.
Sizderdiń forýmdaryńyzdyń jumysynda Dostastyqtyń birtutas bilim keńistiginiń qalyptasýyna, onyń tıimdi qyzmet etýiniń naqty tetikteriniń jasalýyna aıryqsha kóńil bólinýi tıis dep esepteımin.
Árbir mektep, joo nemese ǵylymı-zertteý ınstıtýty, búkil bilim berý júıesi men tutastaı ǵylym bizdiń memleketterimizdiń ıntellektýaldyq jáne kásibı áleýeti turaqty ósýine jaǵdaı jasaýy úshin bizge ár muǵalimniń, oqytýshy men ǵalymnyń jumysynda barynsha tıimdilik pen jaýapkershilikke qol jetkizý qajet. Osy zamanǵy mektep oqýshysy men stýdenttiń tolyqmándi jáne jaýapkershilikpen oqýǵa degen jeke umtylysyn týyndatý mindetiniń mańyzy budan esh kem emes.
Qolǵa alynyp jatqan sharalar Dostastyq elderindegi bilim sapasynyń jáne bizdiń oqý oryndary túlekteriniń halyqaralyq deńgeıdegi básekege qabilettiliginiń artýyna mindetti túrde áser etedi degen senimdemin. Bul oraıda bilim berý jáne ǵylym salalaryn belsendi damytyp otyrǵan Qazaqstannyń tájirıbesi TMD boıynsha barlyq bizdiń áriptesterimizge paıdaly bolady.
Dostastyqqa qatysýshy memleketterdiń muǵalimderi men bilim qyzmetkerleriniń sezi bilim berýdi damytýdyń sheshýshi máseleleri boıynsha bedeldi pikirtalas alańdarynyń biri bola alady. Sizderdiń forýmnyń jumysy barysynda syndarly pikir almasý ótedi, sonyń negizinde praktıkada qajet usynystar ázirlenetin bolady dep úmittenemin.
Sezdiń barlyq qatysýshylaryna jemisti pikirtalas jáne tabysty shyǵarmashylyq jumys tileımin!
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan NAZARBAEV.
El táýelsizdigin alǵannan keıin “Oqýsyz halyq qansha baı bolsa da, biraz jyldardan keıin onyń baılyǵy ónerli halyqtardyń qolyna kóshpekshi”, dep ult ustazy Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, bilim jarysynsyz Otanymyzdy órkendetý áste múmkin emestigin aıqyn ańǵarǵan. Elbasy Nursultan Nazarbaev HHI ǵasyr bilim jáne ǵylym ǵasyry bolady dep, jastardyń jan-jaqty oqýyna barlyq múmkindikti jasaýda. Jalpy, bilim berý men ǵylymdy órkendetýde oqshaýlanýdyń nátıje bermeıtini anyq. Ár memleket óziniń ulttyq mentalıtetine qaraı álemdik órkenıettiń ozyǵyn alyp, tozyǵyn ysyryp tastap otyrsa, utylmaıdy. Jetpis jyldan asa bılik qurǵan keńestik dáýir kúıregennen keıin táýelsiz memleketter biraz ýaqytqa deıin ózderimen ózderi bolyp, Otan irgesin bekitý isimen aınalyssa, endi álemdik úrdistegi jetistikterdi ortaq paıdalana otyryp, jetildirý jaıy, ásirese TMD memleketteriniń aýqymynda sońǵy jyldary qolǵa alyna bastady. Sonyń biri TMD memleketteri bilim qyzmetkerleri men muǵalimderiniń alqaly jıynyn ótkizý edi. Bul forým týraly ıdeıa tuńǵysh ret 2008 jyly TMD elderi bilim mınıstrleriniń basqosýynda qozǵalyp, eki jyldan keıin Qazaq eliniń elordasynda ótkizýdi biraýyzdan maquldaǵan bolatyn. Sol ıgilikti is, ıaǵnı TMD elderi muǵalimderi men bilim qyzmetkerleriniń birinshi sezi keshe elordamyzda zaman talabyna saı boı kótergen Kórme zalynda óz jumysyn bastady. Bul quryltaıǵa bizdiń Otanymyzdyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, TMD-ǵa qatysýshy elderdiń gýmanıtarlyq yntymaqtastyq jónindegi keńesi, memleketaralyq qor uıytqy bolǵanyn aıta ketsek deımiz. Alqaly májilistiń aldynda sezd delegattary men shaqyrylǵan qonaqtar osy kúngi bilim berý júıesindegi qol jetken jetistikterdi dáıekteıtin kórmeni aralady. Kórmege elimizdiń iri qalalary men oblystary, ǵylymı mekemeler, oqý ortalyqtary, kitap shyǵaratyn baspalar, ár alýan basylymdar ózderiniń zaman talabyna saı jınaqtaǵan tahnıkalyq qural-jabdyqtaryn, oqýlyqtar men ádistemelerin qoıǵan eken. Bul kórme birinshiden, kelýshilerdi qyzyqtyrsa, ekinshiden, tájirıbe almasýǵa, oı bólisip, pikir ushtastyrýǵa mol múmkindik jasaǵanyn aıta ketkenimiz jón. Sezde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń arnaıy quttyqtaýy oqyldy. (Quttyqtaý gazette jarııalanyp otyr). Sol sekildi sezge arnaıy joldaǵan Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkonyń, Tájikstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Emomalı Rahmonnyń quttyqtaý jedelhattary sezd delegattaryna tanystyryldy. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev sezde alǵashqy sóz kezegin alyp, bul jıynnyń bizdiń elimizdiń bastamasy boıynsha ótip otyrǵanyn, sezd dostastyq aıasyndaǵy bilim berý mekemeleriniń yntymaqtastyǵyna serpin beretinin atap ótti. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń árkez TMD memleketteriniń arasynda ıntegrasııany damytý, ásirese ekonomıka, gýmanıtarlyq salalar, mádenı, jańa ǵylymı baılanystardy da ózara túsinistik pen dostyq negizde odan ári nyǵaıtýdy alǵa tartyp kele jatqanyn aıtyp, tóraǵa jarastylystaný ǵylymdary boıynsha biryńǵaı úlgidegi oqýlyqtar shyǵarý, sondaı-aq oqý úderisterin bir deńgeılendirý jónindegi birlesken jumystardyń ózektiligine toqtaldy. Ol sonymen birge jastardy otanshyldyq rýhta tárbıeleý týraly oı órbite kele, quryltaıda urpaqqa bilim berip, tárbıe úıretýge arqaý bolatyn parasatty oılar qozǵalyp, ol birte-birte júzege asatynyna senim bildirdi. Budan keıin sóz alǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaev: Qytaı elinde “Bir jyldyq jospar qurǵan –kúrish eger, on jyldyq jospar qurǵan – aǵash otyrǵyzar, ómirlik jospar qurǵan – urpaǵyn bilimmen sýsyndatar” – degen mátel bar. Shynynda da bul máteldiń shynaıy maǵynasy elorda tórinde eki kún boıy ótetin osy sezde naqty aıshyqtala túsetini aqıqat, dedi. Ol sonymen birge, búgin men erteńgi kúnniń bilim kókjıegi, kemel bolashaǵy bıotehnologııa, ınformatıka, nanotehnologııa jáne ǵylymnyń basqa da salalaryna negizdelgen jańa aqparattyq tolqynnan turatyn básekeli bilim júıesi bolyp tabylatynyn, bul memleketter arasyndaǵy ózara yqpaldastyq pen qarym-qatynastyń qanat jaıyp damýyna, turaqty ekonomıkalyq áleýetke de zor yqpal jasaıtynyn, ortaq maqsatqa umtylý – qazirgi jáne bolashaqtyń berik negizi – ekenin eske saldy. Halyqaralyq ekonomıka rynoginde básekelestikke tótep berý, ony jetildirý úshin jańa aqparattyq tehnologııanyń berer kómegi ushan-teńiz. Sol sebepti de birlesken bilim berý júıesin qalyptastyrýda osy salaǵa óte muqııattylyqpen jáne zor úmitpen qaraǵan abzal, degen ol 2015 jyly álemniń ekonomıka júıesinde jańa tehnologııa bazasynyń myqtap shoǵyrlanýy tıimdi jobalardy iske asyrýǵa ózindik kómegin tıgizetindigin tilge tıek etti. Sonymen qatar, aldaǵy onjyldyqta adamzat kapıtalynyń da mańyzy arta túsetindigine arnaıy toqtaldy. Adamzat kapıtalyndaǵy bilimdi mamanǵa, kásibı tuǵyry joǵary qyzmetkerlerge jahandyq básekeniń joǵarylaıtynyn, bilim berý keńistigindegi tájirıbeler almasý men ózara seriktestik tek qana bilim salasyn ǵana emes, sondaı-aq ıntegrasııalyq úderisterdegi jańa serpilisterge múmkindik beretinin mektep pen joǵary oqý oryndarynda oqý úrdisin sapaly deńgeıge jetkizý kadr áleýetin arttyratyny týraly óz oıyn ortaǵa saldy. Bas prokýror Qaırat Mámı, Joǵarǵy Sottyń tóraǵasy Musabek Álimbekov bolsa, bilim qyzmetkerleriniń bul quryltaıy memleketter arasyndaǵy berik dostyqqa dáneker bolatynyn alǵa tartty. Joǵaryda aıtylǵan pikirlerge TMD-ǵa qatysýshy elderdiń bilim salasyndaǵy yntymaqtastyǵy jónindegi keńesiniń tóraǵasy Vasılıı Strajev ta tolyǵymen kelise otyryp, ózindik oılaryn da ortaǵa saldy. “Búgingi ótip jatqan TMD elderiniń bilim salasy qyzmetkerleriniń I sezi – bul tek qana osy sala qyzmetkerleriniń bas qosýy ǵana emes, jalpy TMD elderiniń asa mańyzdy oqıǵasy bolyp tarıhta qalmaq. Osy arqyly bilim salasyn joǵary ári sapaly deńgeıge kóterip, jańasha mazmunǵa, serpindi jetistikterge jetetinimiz anyq. Álemniń ekonomıkalyq-áleýmettik damýy úshin tereń bilim kerek degen oıdy eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Sol sebepti jahandaný úderisinde bilim deńgeıiniń órkendeýi, aqparattyq tehnologııalardyń damýy, bilim berý keńistiginiń modernızasııa quralyna aınalýy ulttyq bilim men ǵylym júıesin zor tabystarǵa, myqty básekege alyp keletinine senimimiz mol. О́zara tájirıbeler almasý barysynda biz tek qana kásibı turǵyda bilim beretin joǵary oqý oryndarymen ǵana shektelmeýimiz kerek. Sonymen qatar, TMD elderiniń mektep oqýshylary arasyndaǵy yqpaldastyqty túrli halyqaralyq deńgeıdegi is-sharalar, baıqaýlar, olımpıadalar arqyly júzege asyrǵanymyz tıimdi” – dedi Vasılıı Srajev. Forýmǵa Ázirbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı, Tájikstan elderinen kelgen 500-den astam delegat qatysty. Olardyń qatarynda Gýmanıtarlyq yntymaqtastyq jónindegi memleketaralyq qordyń atqarýshy dırektory Armen Smbatıan, Reseı Federasııasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstri Andreı Fýrsenko, Tájikstan Respýblıkasynyń Bilim mınıstri Abdýjabbor Rahmonov, Armenııa Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Manýk Mkrtchıan, Belorýssııa Respýblıkasynyń Bilim vıse-mınıstri Kazımır Farıno, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń stats-hatshysy Akýnjan Abdrashev, taǵy basqalar bar. Jıynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev “Qazaqstan bilim berý júıesin TMD-ǵa qatysýshy eldermen yntymaqtastyq jaǵdaıynda damytýdyń bolashaǵy: ósý jáne janasý múmkindikteri” degen taqyrypta baıandama jasady. TMD elderi sheńberindegi yntymaqtastyq tájirıbesi bilim salasyndaǵy teń quqyly jáne ózara tıimdi áriptestikti damytý úshin barlyq múmkindik bar ekenin kórsetip berdi. Tuńǵysh ret ótip otyrǵan dostastyq elderi muǵalimderiniń, pedagogtarynyń, jalpy bilim berý salasy qyzmetkerleriniń basyn qosyp otyrǵan jıyn bilim berýdi damytýdyń bolashaǵyn, ıntegrasııalyq prosesterdi talqylaýda mańyzdy ról atqarady. Bul turǵydan kelgende dostaqtyq elderi bilim qaýymdastyqtary arasyndaǵy qarym-qatynas joldary týraly mazmundy pikir almasý qajettiliginiń týǵanyn ýaqyt kórsetip berdi. Forýmǵa qatysýshylar muǵalim kásibiniń mártebesin arttyryp, ulttyq bilim jáne ǵylym júıesindegi yntymaqtastyqtyń jańa baǵytyn aıqyndaı otyryp, ony damytý joldaryn tilge tıek etti. Sonymen qatar, TMD-ǵa qatysýshy elder yntymaqtastyǵy aıasynda qazirgi zamanǵy bilim sapasyn arttyrý jolyndaǵy izdenisteri, ulttyq bilim júıesiniń erekshelikterin eskere otyryp, damytý máselesi jan-jaqty áńgime arqaýyna aınaldy. Bilim úderisindegi pedagogıkalyq ǵylymnyń normatıvtik, oqý-metodıkalyq súıemeldeýge qosar úlesi men problemalary talqylandy. Ýaqyt talabyna saı jańa oqýlyqtar ázirleý, onyń problemalary men bolashaǵy, mekteptik bilim berýdi qamtýdaǵy muǵalimniń róli, kásiptik oqytýdaǵy mekteptik jáne joǵary bilimniń ózara sabaqtastyǵy máseleleri de sóz boldy. Quryltaıdan keıin TMD memleketteri bilim salasynyń basshylary aqparat quraldarynyń ókilderimen júzdesip, suraqtarǵa jan-jaqty jaýap berdi. TMD-ǵa qatysýshy elderdiń bilim salasyndaǵy yntymaqtastyǵy jónindegi keńestiń tóraǵasy Vasılıı Strıajev stýdentter almasý jóninde qazir jeti memlekettiń ózara yntymaqtastyqqa peıildi ekenin aıtyp, bul sezde 20 jylǵa taıaý ýaqyt ishinde qol jetken jetistigimiz qaısy, kemshiligimiz nede degen suraqqa jaýap izdeıtin boldyq dese, gýmanıtarlyq yntymaqtastyq jónindegi memeleketaralyq qordyń atqarýshy dırektory Armen Smbatıan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bilim ekonomıkasy jónindegi ıdeıasyn qoldaıtynyn, bilim berýdegi sheberlikti arttyrý, ǵylym ınnovasııasyn jetildire berý jaıyn qozǵap, ómir boıǵy oqýdyń beretin paıdasy týraly dáleldi dáıekter keltirdi. Al, TMD memleketteri aýmaǵynda kún keship jatqan qandastarymyzdyń jaıy týraly qoıǵan suraqtarǵa elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstri J.Túımebaev jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, osy sezde kóteriletin bir másele – jaqyn shetelderde turyp jatqan baýyrlarymyzdyń ana tilin umytpaýǵa jaǵdaı jasaý, eń bastysy fakýltatıvtik sabaqtardy oqyta otyryp, mektepter ashý máselesi qozǵalmaq. Oqýlyqpen qamtamasyz etý jaǵy bizdiń elimizdiń qatysýymen sheshilgeni de oń bolmaq. Sol sekildi osy basqosýda ıgilikti isti úılestirip otyratyn ınnovasııalyq mektepter odaǵy, bolmasa birlestik qurý jaǵy da qarastyrylmaq eken. Tájikstannyń bilim mınıstri A.Rahmonov bolsa Qazaq elinde óz memleketinen kelip júzdegen stýdenttiń oqyp jatqanyn tilge tıek ete kelip, mektep oqýshylarynyń ulttyq biryńǵaı test tapsyratyn qazaqstandyq úlgige erekshe iltıpatpen qaraıtynyn alǵa tartty. Baspasóz máslıhatyna qatysýshy qonaqtar TMD memleketterin bilim salasy boıynsha yntymaqtastyqqa shaqyryp otyrǵan Qazaqstannyń Prezıdentine, ózge de azamattaryna shynaıy rızashylyǵyn bildirdi. Eki kúnge josparlanǵan quryltaı óz jumysyn búgin aıaqtaıdy. Súleımen MÁMET, Qarashash TOQSANBAI, Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
