Qoǵam • 18 Mamyr, 2021

Ǵalymdar shylym shegýdiń ókpe aýrýlary bar naýqastarǵa áseri týraly zertteý júrgizdi

783 ret kórsetildi

Italııadan kelgen ǵalymdar toby ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (О́COA) bar naýqastar arasynda qyzdyrylatyn temekiniń densaýlyqqa áseri týraly uzaq merzimdi zertteý júrgizdi, dep habarlaıdy Egemen.kz.

Bul zertteý álemde birinshi bolyp О́SOA bar  pasıentterdiń densaýlyǵy úshin qyzdyrylatyn temeki ónimderin kúndelikti qoldanýdyń uzaq merzimdi áserin sıpattaıdy.

О́SOA - álemdik densaýlyq saqtaýdaǵy basty máselelerdiń biri bolyp tabylady. Jaqynda bul aýrý ólim sebepteriniń arasynda álemde tórtinshi orynǵa ıe bolǵan, alaıda DDU málimetteri boıynsha 2019 jyly júrektiń ıshemııalyq aýrýy jáne ınsýlt sııaqty aýrýlardan keıin úshinshi orynǵa ıe boldy. Aýrýdyń negizgi sebepteri aýanyń lastanýy jáne temeki shegý bolyp tabylady. Italıandyq ǵalymdardyń zertteýi aýrýdyń damýynyń negizgi sebepteriniń biri - temeki shegý men aýrýdyń damýyn báseńdetýge kómektesetin ádisterdi zertteýdi qamtydy.

3 jyl ishinde Katanııa ýnıversıtetiniń tynys alý aýrýlary jáne klınıkalyq ımmýnologııa mamany, professor Rıkkardo Polozo bastaǵan ǵalymdar О́SOA pasıentteriniń densaýlyq kórsetkishterin baıqady, olar temeki tutynýdy edáýir qysqartty nemese tolyǵymen toqtatty jáne qyzdyrylatyn temekige kóshti. Zertteý kórsetkendeı, temeki qyzdyrý júıesine tolyǵymen nemese derlik tolyqtaı kóshken О́SOA-men aýyratyn naýqastarda ókpeniń nasharlaýy baıqalmady, órshý az boldy jáne SAT (COPD Assessment Test - О́SOA baǵalaý testi) jáne fızıkalyq belsendilik testi jaqsardy. О́SOA-men aýyratyn naýqastar dástúrli temekiden temeki qyzdyrý júıelerine aýysqannan keıin tynys alý belgileriniń jaqsarǵany týraly habarlady.

Zertteý barysynda pasıentter eki topqa bólindi - olardyń biri temeki shegýdi jalǵastyrdy, ekinshisi qyzdyrylatyn temeki ónimderin paıdalanýǵa kóshti. О́z kezeginde, qyzdyrylatyn temekige ótkender temekiden jáne «aralas» tutynýshylardan tolyǵymen bas tartqandarǵa bólindi. Ǵalymdar zertteýdiń basynda jáne 12, 24 jáne 36 aıdan keıin naýqastardyń jaǵdaıyn salystyrdy. Olar spırometrııalyq kórsetkishterdi (tynys alý kólemi men jyldamdyǵy) ólshep, О́SOA (CAT) baǵalaý testin qoldandy. Sonymen qatar, fızıkalyq belsendilik pen kúnine shegiletin temekiler sany eskerildi.

Temekini qyzdyrý júıesine tolyǵymen nemese derlik tolyqtaı kóshkenderde ókpeniń nasharlaýy baıqalmady, órshý az boldy, CAT kórsetkishteri jáne fızıkalyq belsendilik testi jaqsardy. Temeki shegýden bas tartý jáne qyzdyrylatyn temeki ónimderin paıdalanýǵa kóshý kóptegen pasıentterge aýrý aǵymynyń aýyrlyǵyn GOLD klassıfıkasııasyna sáıkes aýyrdan jeńilge ózgertýge múmkindik berdi. Bul rette, tipti «aralas» topta da kún saıyn shegiletin temeki kólemi kem degende 70%-ǵa qysqardy. Mundaı naýqastarda tynys alý parametrleriniń dáıekti jaqsarýy jáne ómir súrý sapasynyń joǵarylaýy baıqaldy.

Mańyzdy qorytyndy zertteý barysynda О́SOA-nyń órshýi shamamen 40% - ǵa birtindep tómendedi, olar qyzdyrylatyn temekige aýysqannan keıin temeki shegýdi toqtatty nemese aıtarlyqtaı azaıtty. Bul pasıentterde О́SOA-nyń aldyn ala órshýiniń úlesi klınıkalyq mánge ıe jáne standartty dárilik preparattardy qoldaný kezinde baıqalatynǵa uqsas.

Qyzdyrylatyn temekige tolyǵymen ótken nemese janbaıtyn balamamen almastyrý arqyly temeki tutynýdy edáýir qysqartqan О́SOA bar pasıentterdiń jalpy densaýlyǵy men fızıkalyq belsendiliginde dáıekti jaqsarýlar baıqaldy. Osy zertteýde baıqalǵan SAT testiniń jáne fızıkalyq mátinniń ózgeristeri О́SOA-men aýyratyn naýqastarda qarqyndy qalpyna keltirý baǵdarlamalarynan ótetinderge uqsas.

«Osy zertteý barysynda iriktemeniń salystyrmaly túrde shaǵyn mólsherine qaramastan, onyń nátıjeleri temekini qyzdyrý júıelerin uzaq merzimdi qoldaný О́SOA-men aýyratyn pasıentterdiń densaýlyǵyna eleýli máseleler týǵyzbaıtyndyǵyn aldyn ala kýálandyrady. Mundaı zertteý alǵash ret júrgizilgenimen, onyń nátıjeleri kútpegendeı boldy. Qorytyndy temeki tútininiń hımııalyq quramy jáne sońǵy 30-40 jyldaǵy О́SOA patogenezi týraly biletinimizge sáıkes keledi. Biz dástúrli temekilerdi nıkotınniń janbaıtyn kózderimen, atap aıtqanda temeki qyzdyrý júıelerimen jáne veıptermen almastyrý aıtarlyqtaı jaqsartýǵa ákeletinine senimdimiz», - dep atap ótti professor Rıkkardo Polozo.

Italıandyq ǵalymdardyń zertteýine túsinikteme bere otyryp, «Aman-Saýlyq» Qoǵamdyq qorynyń basshysy Baqyt Túmenova shylym shegýden bas tartý О́SOA-nyń órshýiniń aldyn alýda basym bolyp tabylatynyn atap ótti. Biraq barlyǵy temeki shegýdi jalǵastyrýdyń qaýipti saldaryn bile tura, zııandy ádetten bas tartýǵa daıyn emes ekendigin eskerý qajet. Sondyqtan temekini temeki qyzdyrý júıesine aýystyrý týraly osy zertteý temeki shegýshiler arasynda aýrýdyń órshýiniń aldyn alýda perspektıvaly jáne mańyzdy baǵyt ashady.

«Temekiniń janý ónimderi birqatar aýrýlardyń, sonyń ishinde ókpe qaterli isigi, О́SOA sııaqty qaýipti aýrýlardyń týyndaýyna sebep bola otyryp, densaýlyqqa orasan zor zııan keltiredi. Dástúrli temekini qoldanǵan kezde temeki shegýshi nıkotındi ǵana emes, temekini jaǵý kezinde paıda bolatyn shamamen 6-8 myń túrli hımııalyq qosylystardy, onyń ishinde densaýlyqqa óte qaýipti qosylystardyń 100-den astam túrin jutady. Bul zertteý adamnyń ókpesine zııan keltiretin negizgi faktor janý kezinde paıda bolatyn temeki tútini ekenin taǵy bir ret rastady. Ol qyzdyrylatyn temekisi bar júıelerge ótken pasıentter nıkotın alýdy jalǵastyrsa da, aýrý aǵymynda aıtarlyqtaı jaqsarǵanyn kórsetti», - dep túsindirdi Baqyt Túmenova.

Qazaqstanda О́SOA aýrýy resmı statıstıkaǵa sáıkes 100 myń eresek adamǵa shaqqanda 360-500 jaǵdaıdy quraıdy. Biraq 2013-2015 jyldary TMD elderinde CORE (Chronic Obstructive Respiratory diseases) táýelsiz epıdemıologııalyq zertteýi júrgizildi, onyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda О́SOA aýrýy resmı derekterden 17 ese artyq. Iаǵnı Qazaqstanda О́SOA–men aýyratyn naýqastardyń sany 1,3-1,5 mln.adamǵa jetýi múmkin.

Sońǵy jańalyqtar

Qyrǵyzdyń óńindeı...

О́ner • Búgin, 08:35

Áleýmettik jobalardyń áleýeti

Úkimet • Búgin, 00:01

Abyroıly Aǵzam aqsaqal

Aýyl • Keshe

Taǵy da tarıf týraly

Aımaqtar • Keshe

Qoldan shapqan qobyz

Rýhanııat • Keshe

Kúlánda apa

Eń qysqa áńgime • Keshe

Alash at tarıhy

Qoǵam • Keshe

Bir óleńniń tarıhy

Ádebıet • Keshe

Sultanmahmut jeńisi

Ádebıet • Keshe

Dala men daryn

Tarıh • Keshe

Uqsas jańalyqtar