Kezdesýde taraptar ósimdik sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy, agrarlyq ǵylym jáne AО́K ónimderiniń ózara saýdasy men ınvestısııa salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń ózekti máselelerin talqylady.
Saparhan Omarov áriptesin Qazaqstannyń qazirgi agrarlyq saıasatynyń basymdyqtary týraly habardar etip, Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń agroónerkásiptik keshenin damytý jónindegi Ulttyq jobanyń jańa tujyrymdamasynyń negizgi ustanymdary týraly aıtty.
Sonymen qatar, mınıstr búgingi tańda aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn qaıta óńdeý, sondaı-aq sapaly, qoljetimdi jáne básekege qabiletti azyq-túlik ónimderin óndirý Qazaqstannyń AО́K-niń birinshi kezektegi mindetteri ekenin atap ótti.
«Vengrııanyń osy máseleler boıynsha qandaı jetistikterge qol jetkizgenin zerdelep, saladaǵy yntymaqtastyǵymyzdyń odan ári damıtynyna úmit artyp otyrmyz. Sondaı-aq, AО́K ónimderi boıynsha ózara saýda kóleminiń ulǵaıǵany mańyzdy dep esepteımiz. Pandemııaǵa qaramastan, 2020 jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalym 33%-dan joǵary kórsetkishke jetti. Degenmen, eki el arasyndaǵy saýdany damytý áleýeti áli tolyq kólemde ashylǵan joq. Osyǵan baılanysty, mınıstrlikter men sharýashylyqpen aınalysatyn sýbektiler arasyndaǵy baılanysty jandandyrý qajet dep esepteımiz», dedi Saparhan Omarov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, ósimdik sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasynda Vengr seleksııasynyń júgeri tuqymyn óndirýdi damytýǵa óte múddeli.
«Júgeri – joǵary rentabeldi daqyldardyń biri. Suranys tek eksporttyq naryqtarda ǵana emes, Qazaqstannyń ózinde de bar. Bizde eki krahmal-sirne zaýyty jumys isteıdi. Olar odan ári óńdeý úshin júgerini úlken kólemde satyp alýǵa daıyn», dedi mınıstr.
Vengr seleksııasynyń júgeri tuqymdary joǵary sapalyq sıpattamalarǵa ıe. Sondyqtan, qazaqstandyq bıznesmender óndiriske, seleksııalyq jáne tuqym tazalaý tehnıkasyna ınvestısııa salýǵa daıyn. Al vengrlik tarap taza ári sapaly júgeri tuqymyn jetkizý retinde ınvestısııa salady dep kútilýde.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mundaı jobany sýbsıdııalaýǵa jáne qarjylandyrýǵa daıyn. Tuqym sharýashylyǵyndaǵy birlesken jobany iske asyrý – Qazaqstannyń naryǵyn ǵana emes, Orta Azııa elderin de sapaly tuqymmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Mal sharýashylyǵy salasynda Vengrııamen yntymaqtastyqtyń birden birneshe baǵytyn – sútti mal sharýashylyǵy men qus sharýashylyǵy salasyn jáne qarqyndy qoı sharýashylyǵyn damytýdy qarastyrýda.
Vengrııa osy baǵyttarda tabysty damyǵandyqtan, qazaqstandyq tarap vengrııalyq asyl tuqymdy maldy, tehnologııalyq jabdyqty, sút ónimderin qaıta óńdeý tehnologııalaryn jetkizý, qoı sharýashylyǵy salasynda birlesken ǵylymı jumystar júrgizý, sondaı-aq ınkýbasııalyq materıal jetkizý jáne elimizdiń mamandaryn oqytýda yntymaqtastyqtyń jemisti bolatynyna kóz jetkizip otyr.
Budan bólek, Qazaqstan baldy brendteý jáne syrtqy naryqtarǵa shyǵarý boıynsha Vengr tájirıbesin paıdalanýǵa múddeli.
Ishtvan Nad AО́K salasyndaǵy qatynastardy damytýǵa degen umtylysqa eki tarapta múddeli ekenin aıtty. Vengrııanyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi de tuqym sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń bolashaǵa bar ekenin baıqap otyr. О́ıtkeni, Qazaqstannyń egis alqaptarynyń múmkindigi zor. Azyq-túlikke degen álemdegi suranys qatty ósip kele jatqan jaǵdaıynda eki eldiń múmkindikterin biriktirý jemisti is bolary sózsiz.
Ol Qazaqstan-Vengrııa agrarlyq baılanystarynyń tarıhy baı ekenin, al dostyq qatynastardyń berik irgetasy men eki eldiń básekelestik artyqshylyqtary aýyl sharýashylyǵynyń barlyq baǵyttary boıynsha turaqty jáne ózara tıimdi ózara is-qımyldy josparlaýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
«Vengrııa álemdegi 6-shy iri tuqym eksporttaýshy el. Bizdiń mamandarymyzdyń kásibı deńgeıi jáne olardyń qol jetkizgen nátıjeleri halyqaralyq arenada moıyndalǵan jáne biz birlesken zertteýler, mamandar daıyndaý jáne tehnologııalar transferi arqyly Qazaqstanǵa paıdaly bola alamyz dep úmittenemiz», dedi I.Nad.
Onyń aıtýynsha, vengrııalyq kásipkerler de birlesken qyzmetke qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. О́ıtkeni, Qazaqstannyń geografııalyq ornalasýy Qytaıdyń úlken naryǵyna tikeleı shyǵýǵa múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde eksportyn damytýda negizgi ról atqara alady.
«Alaıda, bizdiń maqsatymyz eksporttyq múmkindikterdi arttyrý ǵana emes, ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń negizin qalaý. Osy kezdesýdiń arqasynda biz kýmano-qypshaq tarıhı tamyrlaryna negizdelgen tamasha baılanystarymyzdy nyǵaıtyp qana qoımaı, kásibı jáne iskerlik salalardy tarta otyryp, tıimdi yntymaqtastyqty júzege asyrýǵa yqpal etkenimizge senimdimin», dedi mártebeli qonaq.
Kezdesý sońynda Saparhan Omarov pen Ishtvan Nag Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi ózara túsinistik týraly Memorandýmǵa qol qoıdy. Bul memorandým sondaı-aq Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń bazasynda AО́K-te ınnovasııalardy damytý jónindegi halyqaralyq Qazaqstan-Vengrııa ortalyǵyn qurý máselesin de qamtıdy.
Ortalyqty qurý – joǵary oqý oryndarynyń jáne QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Ǵylymı-zertteý ınstıtýttary ǵalymdaryna AО́K-niń ózekti problemalary boıynsha birlesken ǵylymı zertteýler júrgizýge, kadr daıarlaýǵa, mamandardyń biliktiligin arttyrýǵa, sondaı-aq jańa tehnologııalar transfertin júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Mınıstrler AО́K salasyndaǵy Qazaqstan-Vengrııa yntymaqtastyǵyn damytý máselelerin talqylaýdy Aqmola oblysyndaǵy «Rodına «Agrofırmasy» JShS-ne baryp jalǵastyrdy.
Qazaqstanǵa úsh kúndik sapary barysynda Ishtvan Nag vengrııalyq seleksııanyń júgeri óndirisi boıynsha tuqym ósirý sharýashylyǵyn uıymdastyrý máselesi aıasynda QazUAÝ men «Antıgen» ǵylymı-óndiristik kásipornyna barady. Sonymen qatar, «KazFoodProducts» JShS basshylyǵymen de kezdesýi josparlanǵan.
Mınıstrdiń saparynda bıznes-qoǵamdastyq ókilderi – LAC Holding, Agrofeed Ltd, sondaı-aq Marton Genetics kompanııalarynyń basshylary ilesip júredi.
