Keńes azamattyq qoǵam men memlekettik basqarýdy damytýdyń ózekti máseleleri boıynsha usynystar ázirlenetin biregeı alań bolyp sanalady. Onyń mindetteri – partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasynyń iske asyrylýyna, Jol kartasy ındıkatorlarynyń oryndalýyna monıtorıng júrgizý jáne baqylaý, sondaı-aq saıası dıalog mádenıetin damytýǵa jáne azamattyq bastamalardy ilgeriletýge járdemdesý.
Aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn engizý qajettigin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń byltyrǵy Joldaýynda atap aıtqan bolatyn. Al aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldyq okrýgterdiń, kentter men aýyldardyń ákimderin saılaýdy Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaev 2012 jylǵy Joldaýynda alǵash ret usynǵany belgili.
Keńes tóraǵasy, Parlament Májilisiniń depýtaty Aıdos Sarymnyń aıtýynsha, búgingi tańda aýylda halyqtyń 41paıyzy turady, bul eldiń ishki jalpy óniminiń 4 paıyzyn ǵana qamtamasyz etedi.
«Aýyldyq jerlerde kóleńkeli ekonomıka basym. Aýyldyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn kótermeı, el ekonomıkasyn kóterý múmkin emes ekeni barshaǵa málim. Osynyń bárimen kúresýdiń bir joly – bılik tetikterin halyqtyń qolyna berý. Sonda ǵana turǵyndar óz aýyldarynyń tynys-tirshiligine aralasyp, máselelerdi sheshe alady», dep atap ótti ol.
Nur Otan partııasynyń hatshysy Álibek Áldeneı atap ótkendeı, 2025 jylǵa deıingi saılaýaldy baǵdarlamada jergilikti ózin ózi basqarýdy damytýdyń jańa tujyrymdamasyn ázirleý kózdelgen.
«Baǵdarlamany júzege asyrý jónindegi Jol kartasynda árbir tarmaq naqtylandy. Olardyń biri – demokratııalyq reformalardy tereńdetý, halyqpen keri baılanys quraldaryn jetildirý, bılikti odan ári ortalyqsyzdandyrý úshin mańyzdy túrtki bolatyn aýyl ákimderiniń aldaǵy saılaýy. Jyl sońyna deıin 1 mln 250 myń saılaýshynyń qatysýymen aýyldyq eldi mekenderdiń 800-ge jýyq ákimi saılanady dep kútilýde», dedi Álibek Áldeneı.
Senat depýtaty Lázzat Súleımen zań jobasynyń jańalyǵyn atap ótti. Máselen, kandıdattar 3 tásilmen: saıası partııalar músheleriniń qatarynan, ózin-ózi usyný tártibimen, budan basqa, eger usyný merziminiń sońyna deıin ekiden kem úmitker usynylsa, aýdan (oblystyq mańyzy bar qala) ákiminiń kandıdattary usynylady.
Otyrysta talqylanǵan máselelerdiń mańyzdylyǵy men ózektiligin eskere otyryp, basqa saıası partııalardyń ókilderi, saıasattanýshylar, qoǵam qaıratkerleri de sóz sóıledi. Máselen, «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Tóleýtaı Rahymbekov ákim jumysy tıimdiliginiń sandyq ındıkatoryn engizýdi usyndy.
Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııanyń tóraǵasy Ashat Rahymjanovtyń pikirinshe, ákim atqarýshy bıliktiń bel ortasynan shyǵyp, menedjer bolýy tıis. Sondaı-aq ol saılaý prosesiniń ashyqtyǵyn, aıqyndyǵyn jáne zańdylyǵyn qamtamasyz etý úshin saılaý kúni daýys berý kezinde onlaın translıasııa ótkizýdi usyndy.
Sonymen qatar Parlament Májilisindegi «Aq jol» QDP depýtattyq fraksııasy basshysynyń orynbasary, depýtat Berik Dúısembınov halqynyń sany keıbir aýdandar turǵyndarynyń sanynan asatyn iri aýyldardyń máselesin kóterdi. «Iri aýyldardyń ákimderi úshin qosymsha mehanızm qajet. О́ıtkeni abattandyrý, ınfraqurylym jáne áleýmettik máselelerdi eskersek, olardyń júktemeleri kóbirek», dedi ol.
Keńes múshesi Maıra Aısına osy qyzmetterde tıisti tájirıbesi joq jas úmitkerlerdi oqytý úshin tálimgerlik ınstıtýtyn engizý qajettiligi týraly pikir bildirdi. Keńes múshesi Rasýl Jumaly josparlanyp otyrǵan jańashyldyqtarǵa qatysty aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheıtýge shaqyrdy.
О́zin ózi basqarý salasyndaǵy reformalardy talqylaý aıasynda Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Álisher Ábdiqadyrov óńirlerdiń derbestigin arttyrý Qazaqstannyń sapaly aýmaqtyq damýyna yqpal etetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, jergilikti ózin ózi basqarýdy tıimdi damytý úshin memlekettik basqarý men jergilikti ózin ózi basqarý deńgeıleri arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratýdy qamtıtyn jeke zań shyǵarý qajet.
Qazirgi ýaqytta jergilikti ózin ózi basqarýdyń negizgi organdarynyń biri jergilikti qoǵamdastyq jınalysy bolyp tabylady. Aldaǵy 10 jylǵa arnalǵan jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý tujyrymdamasynyń jobasynda jergilikti qoǵamdastyq jınalysyn qaıta qurý jolymen aýyldyq deńgeıde ókildi organ – «Keńes» qurý kózdelgen.
О́z kezeginde saıasattanýshy, keńes múshesi Andreı Chebotarev tujyrymdamanyń álsiz jaqtarynyń biri retinde aýdandyq mańyzy bar qalalar men aýyldyq eldi mekender ákimderiniń saılaýyn ótkizý prosesiniń úndespeıtindigin atady. Máselen, bıyl osy deńgeıdegi ákimderdiń jalpy sanynyń úshten biri ǵana saılanady. Bul alshaqtyq jalpy saılaý prosesiniń uıymdastyrýshylyq, tehnıkalyq jáne qarjylyq aspektilerine teris áser etýi múmkin. Sonymen qatar A.Chebotarev joǵary bilimge qatysty shekteýdi alyp tastaýdy usyndy.
«Kandıdattarǵa qoıylatyn talaptardy biraz tómendetý qajet. Sebebi qarapaıym aýyl turǵyndarynyń ǵylymı dárejesi, qandaı da bir basqarýshy qurylymdarda, jeke nemese memlekettik qyzmette jumys tájirıbesi bolmaǵanymen, biraq olar aýyldyń deńgeıin qalaı kóterý kerektigin biletin saýatty adamdar bolýy múmkin», dep atap ótti ol.
Keńes otyrysynyń qorytyndysy boıynsha Jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý tujyrymdamasyn jetildirý boıynsha birqatar usynys ázirlendi. Sonyń ishinde tıisti jumys tájirıbesi joq, tikeleı saılanǵan aýyl ákimderin oqytý úshin tálimgerlik ınstıtýtyn engizý de bar.
Jıyndy qorytyndylaǵan keńes tóraǵasy Aıdos Sarym bıyl kúzde aýyl, kent, aýyldyq okrýg ákimderin tikeleı saılaýdyń birinshi kezeńi aıaqtalǵannan keıin osy másele boıynsha taǵy bir otyrys ótkizýdi usyndy.
