Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi kıberqaýipsizdik basqarmasynyń málimdeýinshe, belsendi júrgizilgen is-qımyldar nátıjesinde 2 mlrd teńgeden astam qarajatty qoldy qylǵan «Karbanak/Kobalt» transulttyq kıberqylmystyq uıymynyń urlyǵy áshkerelendi.
– Biz jasalǵan qylmystyń sıfrlyq dálelderin jınaýǵa jáne taldaýǵa kómektestik. Hakerler urlyq jasap qana qoımaı, aqparattyq júıelerdiń jumysyna orasan zor zalal keltirgen. Qylmystyq uıym osy áreketterdi 2016-2017 jyldary ekinshi deńgeıli eki bankke qatysty iske asyrǵan. Hakerler onlaın rejimde bank qyzmetkerleriniń qupııa sózin urlaıtyn baǵdarlamany ornatyp, 200-den astam tólem kartasyn ashqan jáne bankterdiń prosessıng júıelerine ruqsatsyz ákimshilik qol jetkizýge ıe bolǵan. Odan soń tólem kartalaryna mıllıondaǵan nesıe lımıtterin ornatyp, aqshany bankomattan sheship alýdyń shekteýlerin joıǵan. Qarjy ártúrli elderdiń bankomaty arqyly sheship alynǵan, – deıdi kıberqaýipsizdik basqarmasynyń bólim basshysy Anatolıı Pýdel.
Atalǵan qylmystyq top taǵy da 8 mlrd teńge urlaýǵa árekettengen. Alaıda bul jolǵy talpynystary sátsiz aıaqtalǵan. Bank aqshasyna ıe bolý úshin hakerler bankke zııandy faıldary bar elektrondy hat jibergen. Bank ókilderi hatty ashý kezinde kompıýterleri zaqymdalyp, qylmystyq uıymnyń jumysyna jol ashyp bergen.
Aıdyń-kúnniń amanynda azamattardyń aqshasynan aıyrylyp qalý – tótenshe qaýip. Osyǵan oraı Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap kıberoqıǵalarǵa mán berý úshin arnaıy qyzmet qurýǵa mindettelgen. 2019 jyly qazaqstandyq bankterge 50 kıbershabýyl jasalsa, byltyr olardyń sany 134-ke jetken. «Sberbank» aqparatty qorǵaý jáne qaýipsizdik departamenti dırektorynyń orynbasary Musabek Sadyqovtyń aıtýynsha, apta saıyn klıentter shotynan aqsha alýǵa árekettengen 150-200 oqıǵa tirkeledi eken.
– Kıbershabýyldardan qorǵaý quraldary men júıeni jetildirip otyrý úzdiksiz proseske aınalýy tıis. Kıberqaýip jerine jete baǵalanbaı jatady. Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým deregi boıynsha, kıbershabýyl jahandyq táýekelderdiń bestigine kirgen. Iаǵnı bul qaýip taza sý men tamaq jetispeýshiligi jáne ǵalamdyq jylyný, mıgrasııa máselelerimen bir qatarda tur degen sóz. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, eger ahýal ózgermese onda 2022 jyly kıberqylmystyq uıymdardan kelgen shyǵyn jylyna 8 trln dollarǵa jetýi múmkin, – deıdi bank mamany.
Osyǵan oraı «Sberbank» kıberalaıaqtyqqa qarsy kúres ortalyǵyn ashqan. Ortalyq táýlik boıy barlyq bank tranzaksııalaryna taldaý jasap, kúmándi operasııalardy anyqtaıdy jáne qajet bolǵan jaǵdaıda kıberqaýipsizdikke qatysty oqıǵalardy zertteýdiń arnaıy mehanızmin iske qosady. Kıbershabýyldarǵa daıyndyǵyn kúsheıtken qarjy ınstıtýtynyń biri – Halyk Bank. Máselen, 2019 jyly bankte avtomatty túrde qaýiptiń aldyn alatyn DLP klasstaǵy aqparatty qorǵaý júıesi engizildi. Qazirgi kezde banktiń 9 mln-nan astam tólem kartasyn usynyp otyrǵanyn, bul kórsetkish eldegi búkil kartanyń 28 paıyzyn quraıtynyn eskersek, Halyk Bank-tyń elden buryn qaýipsizdigine alańdaýyna negiz bar.
Kıberqaýipsizdikti tarazylaıtyn Comparitech kompanııasynyń reıtınginde 2020 jyly Qazaqstan 76 eldiń ishinde 26-oryn alǵan. Kıberqaýipke daıarlyǵy turǵysynan álsiz memleketter kóshin Aljır (1), Tájikstan (2), Túrikmenstan (3), Sırııa (4), Iran (5) elderi bastaıdy. Qazaqstan turaqtaǵan 26-orynnyń da alǵashqy bes satydan sonshalyqty alys emes ekenin baǵamdaımyz. Kıbershabýyldarǵa tas-túıin daıyn Danııa, Germanııa, Shvesııa sekildi elder deńgeıine jetý úshin bizge áli biraz eńbek etý kerek sekildi.
«Laboratorıı Kasperskogo» halyqaralyq kompanııasynyń basqarýshy dırektory Evgenıı Pıtolınniń aıtýynsha, Qazaqstanda ásirese, óńirlik keńseler men fılıaldarǵa jasalatyn shabýyldar, DDoS-shabýyldar kóp tirkeledi. Al bank salasynda ınternet-bankıng jıi zardap shegedi. Onyń ishinde jalǵan nómirden qońyraý shalyp jáne zııandy faıldar jiberip klıent derekterin alý jıi taralǵan.
AT Consulting kompanııasy aqparattyq qaýipsizdik praktıkasynyń dırektory Temirbolat Sultanǵalıevtiń aıtýynsha, bankke shabýyl jasaǵan kıberqylmyskerler kóp jaǵdaıda «bir oqpen eki qoıan atyp jatady».
«Qashyqtan jumys isteý rejimine kóshý tipti IT-mamandar úshin de qıynǵa soǵady. Al úıden jumys isteıtin qarapaıym adamdardyń ınternet qoldaný tártibi qatań aqparattyq qaýipsizdik talaptaryna jaýap bermeıdi. Hakerler bankke shabýyldaý arqyly klıentterdiń jeke derekteri men shottaryna qatar qoljetimdilik alady. Ásirese, zańdy tulǵalardyń derekteri men aqshalaryna qol salady. Negizinen shabýyl áleýmettik ınjenerııa tásilimen jasalady. Qazir adamdar koronavırýs jáne áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyttaǵy, adam tartatyn habarlamalardy oılanbaı asha salady», deıdi T.Sultanǵalıev.
Kıberqylmys qanatyn keń jaıyp barady. Bul salada saýaty ortasha adamdardyń ózi-aq tólem kartalaryndaǵy derekterdi ashyq urlaý arqyly da saýda jasaýǵa kóshken. Mundaı mysaldardy kúnara estip te jatamyz. Demek, aınalamyzda qaýip bar. Onymen belsendi kúres júrgizý kerek degen sóz. Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev jýyrda Ulttyq bankke 2022 jyldyń 1 shildesine deıin qarjy salasyndaǵy kıberoqıǵalarǵa mán berý, monıtorıng jasaý jáne aqparat jınaý boıynsha biryńǵaı tehnologııalyq platformany engizýdi tapsyrdy.
Álemniń 40-tan astam elindegi 100-den astam qarjylyq uıymnyń qarjysyna qol salyp, jalpy somasy 1 mlrd dollardy erkin jymqyrǵan «Karbanak/Kobalt» sekildi halyqaralyq qylmystyq uıymnyń bizdiń naryqqa da erkin enýin – etek-jeńimizdi jınaýǵa, bankterdiń aqparattyq qorǵanys júıesin nyǵaıtýyna, sonymen qatar adamdardyń da óz-ózine muqııat bolýyna berilgen eskertý dabyly dep baǵalaý qajet.
