Mıkroqarjy uıymdaryn yntalandyrmaqqa shyndap yqylasy aýǵan Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qajet bolsa olarǵa shaǵyn bank mártebesin berýge nıetti ekenin tanytty. Bıylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha mıkroqarjy naryǵynyń 883 sýbektisi, sonyń ishinde 178 mıkroqarjy uıymy (MQU), 542 lombard jáne 163 nesıelik seriktestik Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginen mıkroqarjy qyzmetin júzege asyrýǵa lısenzııa aldy. 2021 jyldyń 1 naýryzyndaǵy jaǵdaı boıynsha 1024 kompanııa mıkroqarjy qyzmetin júzege asyrý lısenzııasyn alýǵa ótinish bergen. Búginde 25 ótinish qaralyp jatsa, 99-y qabyldanbaǵan. Biraq ótinishi keri qaıtqandar qujattaryn retke keltirip, lısenzııa alýǵa qaıtadan úmittenýge múmkindigi bar. Synaqtan ótkender ortaq talapqa baǵyna bastady.
Agenttik tóraǵasy Madına Ábilqasymova jýrnalıstermen ótken kezdesýde Qazaqstan aımaqtarynda mıkroqarjy uıymdaryn damytý tujyrymdamasy ázirlenip jatqanyn, aımaqtaǵy mıkroqarjy uıymdary «Eńbek» baǵdarlamasy sheńberinde ShOB-ty nesıelendirýge qatysýy múmkin ekenin aıtty.
Biraq ázirge olardyń qandaı paıyzben nesıe beretini týraly kelisim ázirshe jasala qoıǵan joq. Alaıda olardyń nesıelendirý paıyzy ekinshi deńgeıli bankterden áldeqaıda tómen bolýy ábden múmkin. Sonyń nátıjesinde shaǵyn jáne orta bıznestiń áleýeti kóteriledi degen úmit bar. Al eger mıkroqarjy uıymdarynyń belgilegen nesıe paıyzy bankterden joǵary bolsa, ashyq báseke týraly aıtýdyń ózi artyq, deıdi sarapshylar. Mundaı jaǵdaıda MQU bankterdiń kóleńkesinde qalyp qoıady. Jalpy, ekinshi deńgeıli bankter men shaǵyn qarjy uıymdarynyń jarǵylyq kapıtaly týraly málimetterdi ashyq derek kózderden kezdestirý qıyn. Degenmen de bir MQU-nyń birjyldyq aınalymy 200 mlrd teńgeden asyp ketedi degen málimet bar el ishinde.
Sarapshylar MQU-nyń shaǵyn bıznesti qarjylandyrýy budan erterek bastalǵanyn aıtady. 2019 jyldyń kórsetkishi boıynsha ekinshi deńgeıli bankterdiń shaǵyn bıznesti nesıeleýi 71,3%-ǵa qysqarǵan. «Al 2020 jyldyń ekinshi toqsanynda MQU-nyń qaryz portfeli 10,7%-ǵa ósip, 258,1 mlrd teńgeni qurady. Al jyl basynan beri bul kórsetkishter 37,6%-ǵa joǵarylaǵan», dep habarlaıdy Ranking.kz.
Jalpy alǵanda, elimizde mıkronesıeler 2016 jyldan beri toqsanyna orta eseppen 10,5%-ǵa ósýde. Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev mamyr aıynyń basynda mıkroqarjy uıymdary (MQU) memlekettik nesıeler beretinin, ekinshi jartyjyldyqta jumyspen qamtýdyń jol kartasy baǵdarlamasy boıynsha shaǵyn nesıeleý de bastalatynyn málimdedi.
Ulttyq bank te, Úkimet te bul sheshimdi ábden oılanyp baryp qabyldaǵan syńaıly. Sarapshylar byltyr pandemııa eki ókpeden qysyp turǵan kezde postkeńestik elderde mıkroqarjy uıymdaryna qatysty kóptegen derek tirkelgenin aıtady. Mysaly, 2020 jyldyń naýryzy men qyrkúıek aıy aralyǵynda Qazaqstanda jáne Reseıde resmı túrde tirkelgen MQU sany eselep ósken. Ulttyq banktiń málimetteri boıynsha, 2020 jyldyń alǵashqy jartysynda Qazaqstanda mıkroqarjy uıymdarynyń sany 23 kompanııaǵa artqan. Naqtyraq aıtqanda, ár eki apta saıyn bir MQU paıda bolyp, halyqtyń nesıelik táýeldiligine shyndap qaýip tóndirgen eken.
Qarjyger Beısenbek Zııabekov MQU «tábetiniń» shekten asyp ketkeni de, olardyń jumysyna shekteý qoıylmaı kelgeni de trend taqyryp bolǵanyn eske aldy. Jaǵdaı ýshyǵyp ketkeni sonsha, halyqtyń qaryz júktemesin azaıtý týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasynan keıin Ulttyq bank jyl sońyna deıin nesıe berýge baqylaýdy kúsheıtti. Ekonomıst-qarjygerdiń aıtýynsha, Úkimet pen Ulttyq bank ishki naryqtyń talabyna saı kelmeıtin MQU jumysyn shekteý arqyly «áleýmettik apattyń» aldyn alǵan. Endi Ulttyq bank bul máseleni zań jolymen rettep, onyń múmkindigin aýylǵa qaraı beıimdeıtin zań jobalaryn qarastyrýy kerek, ózge jol joq. Sebebi ishki naryq kishigirim bankterden «beli qaıysyp» turǵan kezde de agrosektordyń kúre tamyryna qan júgire qoıǵan joq. Ekinshi deńgeıli bankter de, MQU da osy salany damytýǵa da, qarjylandyrýǵa da qulyqty bolmady. Bankterdiń sany qysqaryp, bir-birine jutylyp jatqan qazirgi kezde aýyldaǵy ShOB-ty qarjylandyrý máselesi de ýshyǵyp ketetini daýsyz.
Naryqtaǵy úlesi men reıtıngisine qaramastan, Qazaqstanǵa kez kelgen bank kerek ekenin sarapshylardyń bári quptaıdy. Biraq oǵan qalaı qol jetkizýge bolatyny ázirge belgisiz. «Mysaly, Reseıdiń Ortalyq banktiń sheshimi boıynsha, bankter kapıtalynyń mólsherine qaramastan, eki sanatqa bólinedi. Kapıtaly 1 mlrd rýblden asqandary Ortalyq bankten bazalyq lısenzııa alady, al qalǵandary ámbebap jaǵdaıda jumys isteıdi. Bazalyq lısenzııa alǵan bankter Reseıdiń barlyq aımaǵynda jumys isteıdi jáne jergilikti ári sheteldik klıentterge standartty ónim túrlerin usyna alady. Bizge de MQU-lardyń jumysyna qatysty osyndaı aıqyndylyq kerek», deıdi Beısenbek Zııabekov.
Bankterdiń jumysyn zańdastyryp bergen zań jobasy Reseıde 2018 jyldyń sáýir aıynda qabyldanǵan. Ol 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine endi. Qazir kórshi elde MQU men EDB bankterdiń tandeminde qupııalylyq joq. Sarapshylar mundaı zań bizdiń elge de kerek ekenin jáne bul zańdy mıkroqarjy uıymdaryn shaǵyn bankterge aınaldyrý týraly sheshim shyǵarǵanǵa deıin qabyldaý qajettigin aıtyp otyr.
Ulttyq bank pen joǵaryda atalǵan agenttik bul usynysty halyqaralyq uıymdardyń tájirıbesin eskerip, qabyldaǵanyn aıtyp otyr. Batys elderiniń tájirıbesine den qoısaq, MQU-nyń negizgi baǵyty azamattardyń qarjylyq resýrstarǵa qoljetimdiligin keńeıtý, sol arqyly kedeılik deńgeıin tómendetý eken. Al elimizdegi MQU nesıesi olardyń qapıtalyna qaraı ózgerip otyrady. Biraq keıbir qarjy uıymdary 4 paıyzben de nesıe berýge múmkindigi bar.
Beısenbek Zııabekovtiń pikirinshe, ishki naryqta júzdegen bank jumys istegen tusta da ShOB áleýeti kóterile qoıǵan joq. Demek, aldaǵy ýaqytta jańa MQU naryǵyn transformasııalaý kezinde qarjylandyrý tetikterin barynsha jetildirý qajet. «Qazir qarjy naryǵynda nesıe beretin uıymdar kóp. Tipti aýdan, oblys ákimdikteri janynan qurylǵan áleýmettik kásipkerlik korporasııalar da ShOB-ty nesıelendirýmen aınalysady. Biraq onyń nátıjesi týraly oılanyp jatqandar az. Ekonomıkany qarjylandyrý osylaı baǵdarsyz jalǵasa beretin bolsa, kúnderdiń kúninde oblys ákimderi janynan problemaly nesıe máselesimen aınalysatyn departament ashýǵa májbúr bolamyz», deıdi B.Zııabekov. Sarapshy MQU-nyń jańa mártebesi týraly Úkimet te, Ulttyq bank te naqty tujyrymǵa kelmegenin de qaperge salyp ótti. Tıisti oryndardyń súzgisinen ótkenderdiń bárine birdeı bankke aınalý múmkindigi buıyra bermeıdi.
Sarapshylardyń aıtýynsha, mıkroqarjy uıymdarynyń múmkindigin ShOB pen aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrýǵa bura almasaq, eshteńe ózgermeıdi. Bankke aınalýdan úmiti bar qarjy uıymdarynda ishki naryqtyń salalyq segmentteriniń tilin biletin mamandar otyrýy kerek.
Ekinshiden, naryqtyń osy segmentiniń qansha paıyzy Qazaqstanǵa tıesili ekeni týraly málimetter árqıly. «Qazirdiń ózinde MQU-nyń basym kópshiligi «kóleńkege» ketip qaldy degendi estı bastadyq. Olardy álemniń qaı buryshynan jáne kimderdiń basqaryp otyrǵanyn anyqtaý qıyn. Olardyń jumysyn shekteý quzyretin saqtap qalmasaq, ishki naryq qosarlanǵan MQU-nyń qyspaǵynda qalady. Qazaqstanda mıkrokredıtter naryǵy óse beredi. Oıynshylar sany artyp, nesıe alý sharttary ıkemdi bolady. Meniń oıymsha, jaqyn arada ǵalamtor arqyly shaǵyn nesıe beretin sýbektilerge de qıyn tıdi. Olar qaryz alýshyǵa ózin beıneformatta kórsetýi kerek degen fýnksııa engizýi múmkin. Biz osyndaı júıe arqyly ǵana MQU-nyń reıtıngisin saqtap qala alamyz», leıdi B.Zııabekov.
EXANTE halyqaralyq ınvestısııalyq kompanııasynyń sarapshysy Andreı Chebotarev shaǵyn bankterge aınalýdan úmiti bar MQU eń aldymen talapqa baǵynýy tıis ekenin aıtady. Sebebi Qarjy naryǵyn retteý agenttigi de, Ulttyq bank te dál qazir ishki naryqta jumys istep jatqan bankterdiń kóbeıýine múddeli bolyp otyr. DSU sharttary boıynsha elge sheteldik bankter keledi degen úmit ázirge aqtalmady. Endi ashyq naryqta óz múmkindigimizge ǵana senýden ózge amal qalmaǵanyn Ulttyq bank túsinip otyr. Sebebi sońǵy jyldary jumys istep jatqan bankter sany qysqaryp ketti.
«Bul jerde MQU-nyń shaǵyn bankterge aınalýyna kimniń múddeli bolyp otyrǵany mańyzdy. Dál qazir Agentttik múddeli. Sebebi Qazaqstanda jumys istep jatqan mıkroqarjy uıymdarynyń bári birdeı azýly oıynshy emes. Al qazir olardyń sany kóbeıgeni oń jambasqa dóp túsken usynys bolyp tur. Olardyń klıenttermen jumys isteý tájirıbesi jetedi. Bıznesti qarjylandyrýda da tájirıbesi bar. Ishki naryqta retteletin, tutynýshy úshin qyzmet kórsetýdiń joǵary deńgeıimen jáne táýekeldiń tómen deńgeıimen erekshelenetin jańa MQU naryǵy qalyptasady. MQU-lar ekonomıkany nesıelendirýge nıetti bolsa, qarjylyq saıasatyn Ulttyq bank pen Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRDA) talaptaryna qaraı beıimdeýden basqa jol joq. MQU osy kúnge deıin jumysyn jóndemdi júrgize almaǵan EDB-den erekshelene almasa, bul taqyrypty qozǵaı berýdiń qajeti joq», deıdi Andreı Chebotarev.
Sarapshylardyń pikirlerinen uqqanymyz, MQU-nyń bankterge transformasııalanýy birer jylda aıaqtalmaıdy. Kúni keshe ǵana elimizde banktik, mıkroqarjylyq jáne kollektorlyq qyzmetti retteıtin zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. MQU men bankter týraly qabyldanatyn sheshimder osy ózgerister boıynsha júıelenbek. Demek, «jańa MQU naryǵy» osyǵan deıingilerden erekshe bolatyn shyǵar degen úmit bar.
ALMATY
