Suhbat • 23 Maýsym, 2021

Áset Isekeshev: «Jańa ulttyq qaýipsizdik strategııasynyń maqsaty – ulttyq múddelerimizdi qorǵaý»

173 ret kórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵa deıingi jańa Ulttyq qaýipsizdik strategııasyn bekitti. Bizdiń ótinishimiz boıynsha onyń maqsaty men negizgi basymdyqtary týraly Prezıdenttiń kómekshisi – Qaýipsizdik Keńesiniń Hatshysy Áset Isekeshev aıtyp berdi.

– Áset О́rentaıuly, eń bastysynan bastasaq, qujattyń negizgi maqsaty qandaı? Ol memleket pen barlyq qazaqstandyq úshin qaı jaǵynan mańyzdy?

– Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda Strategııa jobasyn qarap, onyń maqsaty ulttyq múddelerimizdi qorǵaý bolýy tıis ekenin aıqyndap berdi. Kez kelgen syn-tegeýrinder jaǵdaıynda Qazaqstannyń táýelsizdigi men aýmaqtyq tutastyǵyn, qoǵamnyń birligi men saıası turaqtylyǵyn, azamattardyń amandyǵyn jáne áleýmettik ádildikti saqtaý qajettigin tapsyrdy.

Qujat dál osyndaı oımen daıyndaldy, Qaýipsizdik Keńesiniń Apparaty Úkimetpen birlese jyl boıy jumys istedi, túrli ssenarıılerdi pysyqtady.

– Strategııany jańartýǵa qandaı jaǵdaılar ıtermeledi, ol qandaı syn-tegeýrinderge jaýap beredi?

– Jańa qujatty ázirleý aldyńǵy Strategııanyń 2020 jyly aıaqtalýymen ǵana baılanysty emes. Ol bizdiń elimiz betpe-bet kezdesip otyrǵan jańa syn-tegeýrinderge baılanysty. Jańa kúrdeli shyndyqtardy Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev óz Joldaýynda erekshe atap ótti. Bulardy ulttyq qaýipsizdikti nyǵaıtý sharalaryn aıqyndaý kezinde eskerý qajet.

Bir jaǵynan dástúrli qaýipter de ýshyǵyp tur. Halyqaralyq terrorızm men ekstremızm álsiremeı, jańasha sıpat alyp, ozyq aqparattyq tehnologııalardy jumyldyrý ústinde. Negizgi resýrstardyń jahandyq tapshylyǵy, eń aldymen sý men azyq-túliktiń tapshylyǵy qaıshylyqtardy kúsheıtýde.

Ekinshi jaǵynan kún tártibine jańa, dástúrli emes faktorlar enip jatyr. Bizdiń kóz aldymyzda koronavırýs ınfeksııasy aǵymdaǵy tótenshe jaǵdaıdan júıeli de uzaq merzimdi qaýipke aınaldy. Ol ekonomıka men áleýmettik-eńbek salasynda qaýipter «tizbegin» týyndatty.

Indet jyldar boıy qalyptasyp, pisip turǵan problemalardyń betin ashty. Jahandyq energetıkalyq ózgerister men tehnologııalyq revolıýsııa jyldamdady, olar múmkindiktermen qatar qaýipter de týdyrady.

Jalpy, qaýip-qaterler qatty qarqyndady, olar ózara tyǵyz baılanysty jáne ulttyq shekaralarǵa qaramaıdy. Jahandyq ekonomıkada sheshimder qabyldaý qaýipsizdik turǵysynan alda tur jáne ony barlyq ulttyq ekonomıka men azamattar sezinýde.

Bunyń barlyǵy memlekettiń ǵana emes, qoǵam men barlyq azamattyń kúsh jumyldyrýyn talap etedi. Sondyqtan el basshylyǵy Strategııany tek qujat retinde emes, ulttyq qaýipsizdik táýekelderin basqarýdyń tıimdi modeliniń negizi retinde, daǵdarys faktorlaryna shuǵyl den qoıyp, joıýǵa qabiletti bolatyndaı etip ázirleý mindetin qoıdy.

– Onyń basymdyqtary qanshalyqty ózgerdi?

– Strategııa Ulttyq qaýipsizdik týraly zańnamada bekitilgen barlyq «klassıkalyq» baǵyttardy qamtıdy. Sondaı-aq qurylymy shynaıy problemalardy kórsete otyryp, aıtarlyqtaı ózgerdi.

Mysaly, bıologııalyq qaýipsizdik kádimgi salalyq baǵyttan keshendi blokqa aınaldy jáne bul bir jylǵa ǵana emes.

Aqparattyq qaýipsizdikti basymdyq retinde ǵana emes, barlyq salany qamtıtyn «ekijaqty» biregeı baǵyt retinde qaraýǵa bolady.

Ekologııalyq qaýipsizdik qaterleriniń mánderi qaıta baǵalaný ústinde. Olar áleýmettik turaqtylyqpen tyǵyz baılanysty, óıtkeni qoǵamnyń qorshaǵan ortanyń sapasyna suranysy ósip otyr. Ekinshi jaǵynan klımattyń ózgerý problemasy kómirteksiz ekonomıka, ıaǵnı jahandyq trendke aýysýda, bul dástúrli salalardy tolyqtaı ózgertedi.

Quqyq qorǵaý men sot júıeleri jumysynyń tıimdiligin arttyrý kún tártibinde qalatynyn atap ótkim keledi. О́zderińizge málim, qazirgi tańda bul salaǵa reforma júrgizilip jatyr. Halyqty barynsha qaýipsiz ortamen qamtamasyz etý, túrli qylmystyq qastandyqtan qorǵaýymyz qajet. Osy rette azamattardyń quqyqtaryn buljytpaı qorǵaý, bıznesterine negizsiz aralaspaý mańyzdy.

Sybaılas jemqorlyqpen batyl kúresý de strategııalyq mańyzǵa ıe. Ulttyq qaýipsizdik strategııasy aldyn alý sharalaryna, memlekettik rásimderdiń ashyqtyǵyna, jemqorlyq belgileriniń jaǵdaılary men sebepterin joıýǵa, sonyń ishinde sıfrlandyrý quraldary esebinen joıýǵa, zań buzǵandardy jazasyz qaldyrmaýǵa basymdyq bere otyryp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylda jańa sharalardy tujyrymdaýǵa baǵyttaıdy.

Áskerı istegi jáne tehnologııalyq progrestegi túbegeıli jańashyldyqtar, zamanaýı syn-tegeýrinder jaǵdaıynda áskerı qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin Qarýly kúshterdi jańǵyrtý kózdelgen.

Bizdiń basymdyqtar halyqaralyq arenada saqtalady. Biraq biz álemdegi jahandyq jáne aımaqtyq qaýipsizdik máselesinde halyqaralyq senim daǵdarysyn, teketires pen proteksıonızmniń órshýin eskerýimizge de týra keledi.

– Sondaı-aq Strategııada adamı kapıtal salasyndaǵy qaýipsizdikke erekshe mán berilip otyr. Onyń sebebi nede?

–  Shyndyǵynda, bilim, ǵylym, ulttyń zııatkerlik áleýetin damytý máseleleri árdaıym basymdyqtar qatarynan tabylǵan. Alaıda búginde olar strategııalyq ımperatıvke aınalyp otyr. Ulttyq qaýipsizdiktiń qandaı da bir baǵytyn alyp qarasaq ta, barlyǵy adamı resýrstardyń sapasyna baılanysty. Bilim sapasy men qoljetimdiligi, daryndylardy qoldaý, jastarymyzdyń talanttaryn ashý, bilim jáne ǵylym ınstıtýttarynyń básekege qabilettiligi – qaýipsizdigimizdiń, memlekettigimizdiń myzǵymas tiregi.

Árıne, Strategııa bilim salasyndaǵy baǵdarlamalar men tujyrymdamalardyń mazmunyn qaıtalamaıdy. Biraq ol ulttyq qaýipsizdik turǵysynan óte mańyzdy ındıkatorlar boıynsha tómengi mándi belgileıdi.

Osyndaı ındıkatorlar basqa da salalyq baǵdarlamalar men ulttyq jobalarǵa engiziletin bolady. Osylaısha, ulttyq qaýipsizdiktiń teńdestirilgen áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası damýmen ajyramas baılanysy qamtamasyz etiledi.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken Káribaı MUSYRMAN,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Prezıdent Almaty ákimin qabyldady

Prezıdent • Búgin, 14:07

Iranda 6 baldyq jer silkinisi boldy

Álem • Búgin, 11:20

О́tken táýlikte 187 adam indet juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 10:40

Búgin aqyn Muhtar Shahanov 80 jasqa toldy

Qazaqstan • Búgin, 09:02

Dollar arzandady

Qarjy • Keshe

Uqsas jańalyqtar