Elektrmobıl dástúrli kólikti almastyra ala ma?

Bul týraly PwC konsaltıngtik kompanııa­sy­­nyń atalǵan naryqqa júrgiz­gen zert­teýinde kórsetilgen. Al Ener­gyprom monıtorıngtik agentti­giniń aqparatyna sáıkes, Qazaq­standa bir jyldyń ishinde elektr­mo­bılderdiń sany 10%-ǵa azaıǵan.

Elektrmobıldiń sany myńǵa da jetpeıdi

Atalǵan agenttiktiń málimetine súıensek, bıyl maýsymdaǵy esepke sáıkes elimizde 4 mln-ǵa taqaý jeńil avtokólik tirkelse, sonyń 0,14%-yn elektr jetegi bar kólikter quraǵan. Keltirilgen derek boıynsha bir jylda atalǵan kólik túriniń sany birden 10,1%-ǵa nemese 528 kólikke deıin azaıǵan. Al Qazaqstannyń avtokólik bıznesi qaýymdastyǵynyń deregine sensek, mamyrdaǵy esep boıynsha res­pýblıka aýmaǵynda 422 elektrmobıl tirkelipti. Eki uıymnyń málimetteri eki túrli bolǵanymen bir anyǵy, elimizde tirkelgen zamanaýı jyljymaly tehnıkanyń sany myńǵa da jetpeıdi. Byltyrdyń ózinde mundaı kóliktiń sany 580-590-nyń aınalasynda bolǵan. Tirkelgen 528 kóliktiń 78,4%-y nemese 414 elektrmobıldiń qaı óńirden ekeni kórsetilmegen.

Tek 49 kólik Almaty qalasyna, 38-i elordaǵa jáne 11-i Qostanaı oblystaryna tıesili ekeni anyq­talyp otyr. Osy rette kólik­tiń tyń túrine álem elderi tekten-tek kóship jatpaǵanyn aıta ketý kerek. Budan 6 jyl buryn BUU Bas Assambleıasy Ornyqty damý kórsetkishteriniń maqsattaryn aıqyndap, jahandyq jylynýdan saqtanýmen birge energııa resýrstaryn tıimdi paıdalaný úshin adamzatqa ekologııalyq taza ónim túrlerin paıdalanýdyń baǵyt-baǵdaryn kórsetip berdi. Zamanaýı úrdisten Qazaqstanda da qalys qalmaýǵa tyrysyp, bul baǵytta ózindik izdenisterimen qamdanyp-aq keledi. Bul oraıda elektrmobılderdiń óndirisiniń damytý strategııasy jaıly 2017 jyly Elbasy Nursultan Nazar­baev «Qazaqstannyń úshinshi jań­ǵyrýy: jahandyq básekege qabi­lettilik» atty Joldaýynda aıtyp, osyǵan qatysty Úkimetke naqty tapsyrmalar júktelgen edi.

Eksporttyq baǵytty damytý kózdelgen

Indýstrııa jáne ınfra­qu­­­ry­lymdyq damý mınıstr­ligi­­­niń aqparaty boıynsha qa­zir Qostanaı óńirindegi «Sa­ryarqa AvtoProm» kásiporny JAC iEv7S elektrmobıliniń se­rııa­­lyq óndirisin iske qosýǵa ja­qyn qaldy. Bul tehnologııalyq ónim Reseıde synaqtan ótip, Keden odaǵynyń kólik túrlerin ras­­taıtyn sertıfıkatyna ıe bol­dy. Osy qujat atalǵan kólikti EAEO-nyń barlyq aýmaǵynda aı­na­lymǵa shyǵarýǵa múmkindik bere­di. Buǵan qosa teriskeıdegi zaýyt­ta Yutong, Ankai syndy elektr avtobýstarynyń óndirisi jol­ǵa qoıylyp, olar Pavlodarda, Aqtaý­da jáne elimizdiń astanasynda jo­laý­shylardyń qyz­metine usynylǵan.

Bıyl elimizde elektr qýaty­men júretin túrli úlgidegi 1 200 kólikti qurastyrý josparlanýda. Keler jyly bul kórsetkishti 2 myńǵa jetkizý mejelenip otyr. Bul ónim túrleri ishki naryqtan bólek, eksportqa da shyǵarylady.

Infraqurylymdy damytpaı, naryq qalyptaspaıdy

Salaǵa jaýapty Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi osy baǵytta óndi­ris­ti damytý jáne qajetti ın­f­raqurylymdy qurý jónin­degi Jol kartasy bekitilip, elek­tr­mobıldiń qunynyń bir bóli­gin sýbsıdııalaý, olarǵa qo­ǵam­dyq avtobýstyń joldary­men qozǵalýǵa múmkindik qarastyrý, sondaı-aq turaq oryndarymen qamtamasyz etý sekildi máseleler jan-jaqty pysyqtalyp jat­qanyn jetkizdi.

Resmı málimetke sáıkes, bú­ginde bas shaharda elektr­mo­bıl­di qýattaıtyn 50-den asa ar­naıy stansa jumys istep tur. Sol sekildi Ulttyq pavılon aýma­­ǵyn­daǵy arnaıy aımaqta bir mez­gilde 25 elektrmobılge qýat alýǵa jaǵdaı jasalsa, Aqtaý qalasynda 80 kılovattyq jyl­dam qýattaıtyn 4 mobıldi stan­sa ornatylǵan. Nur-Sultan – Býrabaı baǵytyndaǵy kúre jol­dyń boıynda da osyndaı stansalar kólik júrgizýshilerine qyz­met kórsetýge daıyn.

Sóz oraıy kelgende aıta kete­ıik, 2022 jyldan bastap EAEO aýmaǵynda mundaı kólik túr­lerin ákelýge baj salyǵy15%-ǵa deıin óspek. Sonymen qatar 4 maýsymnan bastap Qazaqstanda elektr qýatymen júretin barlyq kólik quralyna salynatyn kádege jaratý alymy alynyp tastaldy. Jaýap­ty organ ókilderiniń aıtýynsha, bul amal osy baǵyttaǵy otandyq óndiriske oń áserin tıgizýi tıis.

Qytaı kósh bastap tur

Osy jyldyń ekinshi toq­sanynda elektrmobılder seg­mentindegi germanııalyq kompa­nııalardyń úlesi 17%-ǵa, sonymen qatar plagın-gıbrıdti kólikter naryǵynda (elektrjelisinen qýat alý múmkindigi qarastyrylǵan gıbrıdtik avtokólik) 50%-ǵa de­ıin ulǵaıǵan. Tutastaı alǵanda, Volkswagen AG, BMW jáne Mercedes-Benz konserni bıyl alǵashqy toqsanda elektr jetegi bar 246 myń kólikti jáne 370 myń plagın-gıbrıdti satqan. Dese de PwC kompanııasynyń málimeti boıynsha qazir bul ındýstrııada qytaılyq jáne amerıkalyq óndirýshilerdiń upaıy basym bolyp tur. Aıtalyq, birinshi jar­tyjyldyqta Qytaıda 980 myń elektrmobıl jáne gıbrıdti qozǵaltqyshy bar 212 myń kólik tirkeldi. Al ekinshi toqsanda aspanasty elinde zamanaýı kólik túrlerine degen suranys 11%-ǵa artqan. Eýropanyń negizgi naryq­tarynda bul kórsetkish 8%-dyq mejede turaqtaǵan.

Germanııada tirkeýden ótken elektrmobıl (84 myń elektr­mobıl) men gıbrıdti kóliktiń (85 myń plagın-gıbrıdti kólik) kórsetkishi teńesken.

«Eger de álem boıynsha elekt­r­­­mobılderdiń satylymyn baǵalasaq, onyń 58%-y Qytaı­dyń naryǵyna tıesili ekenin baıqaý qıyn emes», dedi PwC kompanııasynyń sarapshylary.

Jaǵymdy óndiristik ındıka­torlarǵa qaramastan, AQSh-taǵy elektrmobılder men gıbrıdti kólikterdiń naryqtaǵy úlesi qazir 3%-dan aspaıdy. Áıtse de sarapshylardyń aıtýynsha, bul kórsetkishti Aq úıdiń ákimshiligi daıyndap jatqan elektrmobıl ıelerine arnalǵan yntalandyrý júıesi men amerıkalyqtardyń qorshaǵan ortany qorǵaýǵa degen kózqarasyn ózgertýi múmkin.

Álem tehnologııalyq revolıýsııaǵa daıyn emes

Biraq ta kóptegen sarapshy­nyń pikirine qulaq túrsek, dúnıe­júzi elektrmobıldi jappaı qoldanysqa engizýge áli daıyn emes. Birinshiden, álem elderinde tipti keıbir damyǵan memleketterde ábden tozyǵy jetken elektr jelileriniń saldarynan energııaǵa degen suranys tolyq ótelmeı jatyr. Shyndyǵyna kelgende, bul sheshilmeıtindeı kúrdeli másele dep aıtýǵa kelmeıdi. Muny energııany tıimdi paıdalanyp, ónimdi óndiristiń nátıjesinde retteýge bolady deıdi mamandar.

Ekinshiden, jasyratyny joq elektr­mobılge arnalǵan batareıa­lardy óndirýge baılanysty bi­raz qıyndyq bar. Nege deseńiz, mun­daı akkýmýlıatorlar qymbat ári sı­rek kezdesetin metaldar men mıneraldardan turady. Atap aıt­qanda, kobalt pen lıtıı qýat bata­reıa­larynyń óndirisindegi mańyzdy komponent sanalady. Alaıda bul elementterdi ken ornynan qazyp alý qorshaǵan orta­ǵa aıtarlyqtaı jaǵymsyz áser beretini belgili.

Sırek metaldarǵa degen táýel­dilik keıbir baǵaly resýrs­tardyń 90%-yn ýysynda ustap turǵan Qytaıdyń jeke-dara ústem­dik qurýyna jol ashyp otyr. Alyp memlekettiń bul ba­sym­dylyǵy aldaǵy ýaqytta paıdaly resýrstar úshin talastyń órshýine alyp kelýi de ǵajap emes.

Bank of America Global Research júrgizgen zertteýge sáı­kes, 2025 jyldan keıin dúnıe jú­­zin­de elektrmobılderge ar­nal­­ǵan akkýmýlıatorlardyń tap­shy­­ly­ǵy baıqalýy múmkin. Qýat bata­reıalaryna naryqtaǵy sura­nys­tyń kúrt ósýi adamzattyń elektr­mobılderdi jappaı engizýge qan­shalyqty daıyn ekenin anyq kór­setedi dedi mamandar.