Jemshóp daıyndaý – jaýapty mindet

Sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaı turaqtanyp keledi

Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soıdyń aıtýynsha, álemdegi jaǵdaı shıelenisken kú­ıinde qalyp otyr. Jalpy alǵan­da, búginde álemde 208 mln jýyq KVI aýrýy tirkeldi, kúnine
480 myńnan asa jaǵdaı tir­ke­lýde. 4,3 mln asa adam qaı­tys boldy. DDU-nyń alty aıma­ǵy­nyń tórteýinde shilde aıy­nyń ekinshi onkúndiginen syrqattanýshylyqtyń ósý tendensııasy baıqaldy. Jańa jaǵdaılardyń eń úlken proporsıonaldy ósýi Amerıka men Tynyq muhıtynyń batys aımaqtarynda tirkeldi. DDU-ǵa múshe memleketterdiń 228 eliniń 38-inde jańa jaǵdaılardyń 50%-dan astamǵa óskeni baıqaldy.

О́tken aptada aýrýdyń eń kóp ósýi Ázerbaıjanda baıqaldy, onda bir apta ishinde syrqattaný 121%, Izraılde 63%, Japonııada 21% ósti.

Qazaqstanda aptalyq ósim 2%-ǵa tómendedi. 18 tamyzdaǵy málimet boıynsha, respýblıkada COVID-19-dyń oń nátıjesi bar 708 379 naýqas jáne KVI- nátıjesi bar 66 381 naýqas tir­keldi. «Túrkistan oblysynan bas­­qa barlyq aımaq – «qyzyl aı­maq­ta». Sońǵy úsh aptada Qazaq­stan­da epıdemııalyq jaǵdaıdyń bir­tindep turaqtalýy baıqaldy, ortasha eseppen aptasyna 53 myń­ǵa jýyq jaǵdaı tirkeledi», dedi A.Soı.

Onyń aıtýynsha, 1 tamyzdan bastap Qazaqstanda koronavırýs ınfeksııasynyń taralý ındeksi 1,11-den 0,97-ge deıin 14%-ǵa tómendedi. Infeksııalyq oryndar 53%, reanımasııalyq oryndar 47% júktemelengen. Infeksııalyq oryndardyń kóp júktemelenýi Aqtóbe oblysynda – 69%, Qyzylorda oblysynda – 66%, Almaty oblysynda – 64%.

Sondaı-aq mınıstr eldiń medı­sınalyq uıymdarynyń turaqty jumysyn atap ótti. Búginde KVI-men aýyrǵan 120 myńnan asa naýqas emdelýde. Sonymen qatar birinshi kúni reanımasııaǵa jatqyzylǵan pasıentterdiń úlesi 40%-dan asty jáne bul agressıvti «Delta» shtamynyń áserimen, naýqastardyń ózin ózi emdeýimen jáne olardyń medısınalyq kómekke kesh júginýimen baılanysty. «Osyǵan baılanys­ty jergilikti atqarýshy organdar aýrýdyń aldyn alý, halyq ara­synda ózin ózi emdeýge jol ber­meý jáne medısınalyq kómek­ke ýaqytynda júginý boıyn­sha aqparattyq-túsindirý jumys­taryn kúsheıtýi qajet», dedi A.Soı.

Mınıstr qazaqstandyqtardan KVI alǵashqy belgileri bilingen kezde ózin ózi emdeýge emes, medı-
sınalyq kómekke júginýdi su­ra­dy. «Qarapaıym erejelerdi saq­taý júzdegen adamnyń ómirin saq­tap qalatynyn este saqtaý kerek», dedi A.Soı.

Vaksınalaý prosesine keletin bolsaq, búginge deıin respýblıkada birinshi komponentin 6,1 mln adam aldy, tıisti halyqtyń qam­ty­lýy 62%-dy qurady, ekinshi kom­ponentin 4,8 mln-ǵa jýyq adam aldy, bul tıisti halyqtyń 48%-yn qamtıdy. Mınıstrdiń aıtýynsha, eń kóp qamtý 6 aımaq­ta baıqalady: Shymkent, Alma­ty qalalarynda, Túrkistan, Sol­tús­tik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qyzylorda oblystarynda.

Birinshi dozamen vaksı­na­laý­dyń eń tómengi paıyzy Mańǵystaý oblysynda baıqalady. «О́ńirler vaksınanyń jetkilikti mól­sherimen qamtamasyz etilgen. Vak­sınalar keste boıynsha jet­ki­zilýde. Qytaıdyń Sinopharm vaksına­sy­nyń birinshi partııasy barlyq aımaqqa jet­kizildi. Jetkizý jalǵasýda», dedi A.Soı.

Ashyq jobasynyń keńinen taralýy jalǵasýda. Mınıstr atap ótkendeı, jobaǵa qatysý­shy­lardyń sany 111 myń­nan asty, onyń ishinde 921 kóshbasshy, qoldanýshylardyń sany 4 mln-ǵa jetti. Kún saıyn 400 myń­nan asa qazaqstandyq onlaın rejiminde óz statýsyn tekse­redi. Baqylaý toptary karantın sharalarynyń saqtalýyn baqylaý­dy jalǵas­tyrýda. Taldaý kórset­kendeı, sońǵy eki aptada reıdtik qamtý 16%-ǵa, al buzý­shylyqtarǵa jol bergen nysandar sany 1,2 ese­ge ósti. Bul rette A.Soı Aqtó­be, Batys Qazaqstan, Qyzyl­orda, Qaraǵandy oblystaryn­da nysandardyń reıdtik qamty­lýynyń tómendegenin atap ótti.

Monıtorıng toptary Ashyq qatysatyn nysandarda da karantın sharalarynyń saqtalýyn baqylaıdy. Ashyq jobasy aıasyn­da monıtorıng toptary 60 473 nysandy qamtydy, 1 183 nysanda buzýshylyqtar anyqtaldy. So­nymen qatar mınıstr atap ót­ken­deı, Ashyq engizilgennen beri «qy­zyl» jáne «sary» statýsy bar 46 067 kelýshi anyqtaldy, onyń ishinde 29 930-nyń PTR tes­ti­siniń oń nátıjesi bar jáne
16 137-si aýrýdy juqtyrǵandarmen baı­lanysta bolǵandar. «Bul statıstıka, ókinishke qaraı, keıbir azamattardyń úıde oqshaýlaný rejimin saqtamaıtynyn, halyq jappaı jınalatyn jerlerge barýǵa tyrysatynyn, el ishinde kóp jol júretinin, osylaısha aýrýdy basqalarǵa juqtyrý qaýpin týdyratynyn kórsetedi. Basqalarǵa qaýip tóndiretin azamattardan azamattyq jaýapkershilik tanytyp, vırýstyń taralýyna yqpal etpeýin suraımyn», dedi A.Soı.

Onyń aıtýynsha, qazirgi karantın sharalaryna qaramastan, kóptegen aımaqta kóp adamdardyń qatysýymen merekelik sharalardy (úılený toılary, eske alý asy jáne basqalary) ótkizý jalǵasýda jáne karantındi óreskel buzý faktileri anyqtaldy. Mınıstr Premer-Mınıstrge jergilikti atqarýshy organdarǵa monıtorıng toptarynyń jumysyn kúsheıtýdi tapsyrýdy surap ótinish bildirdi.

Máseleni qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın Mańǵystaý, Atyraý, Qostanaı jáne Batys Qazaqstan oblystarynda vaksınalaý qarqynyn edáýir kúsheıtýdi tapsyrdy. Pre­mer-Mınıstr jańa oqý jylyna daıyndyq aıasynda 25 tamyzǵa deıin muǵalimderdi vaksınalaý­dy aıaqtap, oqý oryndarynyń daıyndyǵyna baqylaýdy kúsheıtý qajet ekenin atap ótti. A.Mamın ha­lyqtyń shekteý sharalaryn saq­taýyn odan ári baqylaýdy jáne monıtorıngtik toptar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýdy, vaksınalaý qajettiligi týraly aqparattyq jumysty keńeıtýdi tapsyrdy.

«Qyzyl aımaqta» ornalasqan óńirlerde demalys kúnderine engizilgen lokdaýn saqtalady. Ashyq jobasyna qatysýshylar sanyn arttyrý jumysy jalǵasady. Búgingi tańda qosymshaǵa 4 mln-nan asa paıdalanýshy tirkelgen, jobaǵa 111 myń bıznes sýbektisi qatysady.

Mal azyǵynyń mańyzy artýda

Úkimet otyrysynda maldy jemshóppen qamtamasyz etý jáne egin jınaý naýqanyna daıyndyq máseleleri qaraldy. Mal azyǵyn daıyndaýdaǵy qazirgi jaǵdaı men qabyldanyp jatqan sharalar týraly Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń mindetin atqarýshy Erbol Qarashókeev, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov, óńirlerde jem-shóp daıyndaý barysy týraly Mańǵystaý oblysynyń ákimi Serikbaı Trumov, Qyzylorda obly­synyń ákimi Gúlshara Ábdi­qalyqova, egin jınaý jumys­taryna daıyndyq týraly Qos­tanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsa­qalov, Aqmola oblysy ákiminiń orynbasary Malǵajdar Tátkeev baıandady.

Bıylǵy jaz erekshe qur­ǵaq boldy, sonyń saldarynan elimizdiń batysy men ońtústiginde birqatar óńir zardap shekti. Qurǵaqshylyqtan zardap shekken óńirlerdi jemshóppen qam­tamasyz etý máseleleri jónindegi sheshimderdi Jergilikti jáne orta­lyq atqarýshy organdardyń qyz­metin úılestirý jónindegi res­pýblıkalyq jedel shtab qa­byldap jatyr.

Bıylǵy 16 tamyzdaǵy jaǵdaı bo­ıynsha Qazaqstanda 20,7 mln tonna iri azyq daıyndaldy, bul josparlanǵan jyldyq kólemniń 81,7%-yn quraıdy. Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblys­taryna jemshóp satyp alýǵa Úkimet rezervinen 3,6 mlrd teńge bólindi, jemshóp daıyndaýǵa qosymsha 43,1 myń tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi. Soltústik óńirlerden jemshóp jetkizildi.

Batys óńirlerdi jemshóppen qamtamasyz etý máselesine volonterler de kiristi. Osy jyl­ǵy 23 tamyzdan bastap iri azyq­ty respýblıkadan shyǵarýǵa ýa­qytsha tyıym salýdy engizý týraly sheshim kúshine enedi, bıylǵy 1 qyrkúıekten bastap mal jemin eksporttaýǵa kvotalaý engiziledi. «Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda jem-shóppen qamtamasyz etý máselesi jalpy turaqtandy», degen Úkimet basshysy A.Mamın Aýyl sharýa­shylyǵy mı­nıstrligi men ákim­dikterge osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyryp, jaǵdaıdy erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.

Úkimet basshysy egin jınaý naýqanyn qarjylyq jáne mate­rıaldyq-tehnıkalyq qam­tamasyz etý boıynsha barlyq sha­ralar qabyldanǵanyn atap ótti. Bıyl aýa raıynyń qolaı­syzdyǵyna baılanysty jetekshi astyq óndirýshi elderde bıdaı ónimdiliginiń tómendeýi boljanýda. Máselen, AQSh Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Halyqaralyq astyq keńesiniń boljamdary boıynsha, Qurama Shtattarda bıdaı túsiminiń 4,4%-ǵa – 49,7 mln tonnadan 47,5 mln tonnaǵa deıin, Kanadada 32%-ǵa – 35,1 mln tonnadan 24 mln tonnaǵa deıin, Reseıde 15%-ǵa – 85,3 mln tonnadan 72,5 mln tonnaǵa deıin tómendeýi kútilýde.

Boljam boıynsha, Qazaqstanda dándi daqyldardyń jetkilikti kó­lemi jınalady. Sonymen qatar 6,5-7 mln tonnaǵa jýyq eks­­port­tyq áleýet saqtalady. Úki­met basshysy egin jınaý naý­qanyn sapaly ótkizip, elevator­lardyń ónimdi qabyldaý men saq­taýǵa daıyndyǵyn qamta­masyz etý, astyq qabyldaý kásip­­oryn­darynyń ony saqtaý úshin ýaq­tyly qabyldaýy qajet ekenin atap ótti. Energetıka mınıstrligine egin jınaý kezinde JJM-di ýaq­tyly qamtamasyz etý máse­lesin turaqty baqylaýda ustaý tap­syryldy.

Aqtóbe oblysynyń keshendi damý jospary bekitildi

Úkimet otyrysynda Aqtó­be obly­synyń 2021-2025 jyl­darǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń keshendi jospary qaraldy. Bul jónin­de Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Er­ǵalıev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstriniń mindetin atqarýshy Qaıyrbek О́skenbaev, Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın baıandama jasady.

Úkimet basshysy Aqtóbe oblysy batys aglomerasııasynyń ortalyǵy, elimizdegi mańyzdy ındýstrııalyq-agrarlyq óńir ekenin atap ótti. Metallýrgııa, hımııa jáne munaı-gaz salalaryn damytý úshin oblystyń aıtarlyqtaı áleýeti bar. Keshendi jospardyń 36 is-sharasyn iske asyrý oblystyń damýyna jańa serpin beredi, bes jyl ishinde shamamen 5,8 trln teńge ınves­tısııa tartýǵa, onyń ishinde
1,7 trln teńge sheteldik ınvestısııa tar­týǵa múmkindik beredi. Aqtóbe oblysynyń eldi mekenderinde ınjenerlik-kommýnıkasııalyq, ındýs­trııalyq, kólik ınfra­qurylymyn damytý jobalary júzege asyrylady. О́ńirde 450 gektar aýmaqta túrik ınvestorlaryn tartýmen «Gebze» erekshe sharttary bar ındýstrııalyq aımaǵy qurylady. Joba 20 myńnan asa jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne 500 mlrd teńgeden asa jeke ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi.

Taý-ken metallýrgııasy óner­kásibiniń ekonomıkalyq tıim­diligin arttyrý maqsatynda jeke ınvestısııalar esebinen Áıteke bı aýdanynda katodty mys óndirý keshenin keńeıtý jáne Mártók aýdanynda tıtan-sırkonıı ken ornyn ıgerý boıynsha jumystar júrgiziledi. Derekterdi óńdeý ortalyǵyn paıdalanýǵa berý jáne gaz óńdeý zaýyty qurylysynyń ekinshi kezeńin iske asyrý josparlanýda.

Agroónerkásiptik keshendegi 5 jobany iske asyrý arqyly 2026 jylǵa qaraı oblysta sýarmaly jerlerdiń kólemin 40 myńnan 100 myń gektarǵa deıin, iri qara mal basyn 225%-ǵa, jylqy basyn 130%-ǵa ulǵaıtý josparlanǵan. Et óndirisi 140%-ǵa (220 myń tonnaǵa), sút óndirý 130%-ǵa (447 myń tonnaǵa) deıin arttyrylady.

Aqtóbe oblysynyń óńir­ara­lyq baılanysyn nyǵaıtý maq­satynda 525 shaqyrym res­pýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar avtomobıl joly jańartylady. «Aqtóbe-Orsk» jáne «Aqtóbe qalasynyń oń­tústik aınalma joly» sııaqty jobalardy iske asyrý Aqtóbe qalasynyń «ósý ortalyǵy» já­ne eldiń batysyndaǵy iri kólik toraby retindegi rólin kúsheı­tedi. «Aqtóbe – Hromtaý – Qara­butaq – Ulǵaısyn» jáne «Aq­tóbe – Atyraý – Astrahan» avto­mobıl joldaryn odan ári qaıta jańartý jaqsy jáne qana­ǵattanarlyq jaǵdaıda avtomobıl joldarynyń úlesin 61%-dan 95%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Jolaýshylar aǵyny men kórshi oblystarmen júk tasymalynyń ulǵaıýy nátıjesinde Aqtóbe oblysynyń taýar aınalymy 5 jyl ishinde 1,5 ese artyp, 2,3 trln teńgege deıin ósedi dep kútilýde.

Densaýlyq saqtaý men bilim berý júıesinde kórsetiletin qyzmet­ter­diń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsartý úshin zamanaýı ınfraqu­rylym qurylady. Oblystyq kópbeıindi aýrýhanany paıdalanýǵa berýmen qatar, óńirde balalar gematologııa­synyń onkologııalyq ortalyǵy saly­nady, sondaı-aq keminde 25 densaýlyq saqtaý obektisi kúr­deli jóndeýden ótip, joǵary tehno­­logııalyq medısınalyq jabdyq­­tarmen jabdyqtalady. Oblys boıynsha 49 mektep pen Aqtó­be qalasyndaǵy kolledj­der­diń stýdentterine arnalǵan 3 ja­taqhana salý josparlanýda.

Jalpy, Keshendi jospardy iske asyrý óńir turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn, tabysy men ál-aýqatyn jaqsartýǵa jol ashady. Aldyn ala baǵalaý boıynsha, 114 myń jańa jumys orny ashylady, óńdeý ónerkásibiniń kólemi 21,6%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy ónimderi 37%-ǵa, turǵyn úıdi paı­dalanýǵa berý 21%-ǵa, qury­lys jumystarynyń kólemi 60,7%-ǵa ósedi. JО́О́ naqty ósimi 27,4%-dy quraıdy.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr bekitilgen Aqtóbe oblysynyń 2025 jylǵa deıingi áleýmettik-ekono­mıkalyq damýynyń Keshendi jospa­rynyń sharalaryn ýaqtyly jáne sapaly oryndaýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.