Jer shoqtyǵy – Kókshetaý

Oblystyq ákimdikte ótki­zilgen júz­desý barysynda oblys ákiminiń orynbasary Aına Mysyrálimova aqjarma tilegin bildirdi. Aıaýly atamekenniń qat­par-qatpar tylsym tarıhyn indete izdep, jalpaq jurtqa jarqyrata kórsetip, rýhanı nár berýmen birge, Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyrǵan baǵaly bastamanyń jer jannaty Kókshe baýraıynan bas­taý alýyn jaqsy yrym­ǵa sanady. О́z sózinde elimi­zdiń rýhanı jańǵyrýyna baıla­nysty atqarylyp jatqan qyrýar sharýaǵa toqtaldy. Bıyl­ǵy jyldyń alǵashqy jarty­jyl­dyǵynda oblys óńi­rinde uzyn-yrǵasy bes myńǵa jýyq ár­túrli formattaǵy is-shara ótkizilip, 700 myńnan astam adamdy qamtyǵan. Sonyń ishinde el nazaryn erekshe aýdarǵan arnaýly jobanyń biri – «Týǵan jer».

Alǵashqy jarty jyldyqta ár belesi, ár tóbesi el tarıhyn eksheıtin, ár adamnyń kókireginde týǵan jerge degen ystyq yqy­las pen shynaıy qurmet týǵyzatyn joba aıasynda 1238 is-shara ótkizilip, 210 038 adam qamtylǵan. Kókireginde týǵan jerge de­gen ǵajaıyp qurmeti bar 300-den astam me­senat jalpy kólemi 820 mln teńgege qaıy­rymdylyq ótkizgen. Osy is-sharalardyń barysynda 14 nysan sa­ly­nyp, 19 nysanǵa kúrdeli jóndeý jasaldy.

Keıingi urpaqqa óshpes ónege, jaqsy mysal bolarlyq izgi qadam ekendigi aıdan anyq. Osyndaı sharapaty mol mańyzdy shara «Uly dalanyń uly esimderi» jobasymen sabaqtalyp, halyqaralyq konferensııa da ótkizildi. Alǵashqy shara qazaqtyń bulshyq eti atanǵan, jahandaǵy kúsh atasy – Qajymuqannyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı uıymdastyryldy. Zamanynda qazaq atyn tórtkúl dúnıege tegis áıgilegen alyptyń telegeı-teńiz kúshi ǵana emes, jan-dúnıesiniń móldirligi, eli men jerin qulaı súıgen er kóńili, óneri pash etildi. Ilkidegi batyr men baǵlan, el birligin jarastyrýǵa qyzmet etken bıler zamanynan bastaý alatyn izgilik nury búgingi jas tolqynnyń da kókireginde kúmis sáýlesin sebezgilep tur. Urpaq sabaqtastyǵy qazaq tilinde jaryq kórgen júzden astam oqýlyqta oryn tapqan.

Oblys ákiminiń orynbasary osyndaı qadaý-qadaý sharýaǵa toqtala kele, «Atameken» ekspedısııasynyń da kóneniń kelisti murasyn búginginiń kemeldenýine qyzmet etetindigine toqtala kelip, saparǵa sáttilik tiledi.

«Egemen Qazaqstan» RG» AQ Bas­qar­­ma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Vladımır Kýrıatov respýblıkalyq ga­zettiń bul bastamasy el óńirindegi kıeli oryndardy zertteý jáne týrıstik áleýetin tanystyrý ekendigin atap ótti. Sonymen qatar búginde bir aksıonerlik qoǵam bolyp uıysa uıymdasyp otyrǵan basy­lymdardyń ustanymy týraly jan-jaqty tarqatyp aıtyp berdi. Eń bastysy, egemen elimizdiń eńsesin kóterýge septigin tıgizetin, jalpaq jurtty jaqsylyqqa bas­tar bir arnada toǵystyratyn sar­qylmas rýhanı nár. Búgingi bastama sol ulan-ǵaıyr sharýanyń bir bóligi.

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń jaýapty hatshysy Samat Musa bas basylym­nyń júz jyldyǵy qarsańynda ja­­ryq kórgen jı­naqtardy oblys ákiminiń oryn­­basa­ryna syılady. Kóz maıyn taýysyp ja­salǵan jyldar jylnamasy is­petti bes tomdyqtyń ishinde Alashtyń aqıyq perzent­teri Sáken Seıfýllın, Sábıt Muqa­nov, Ǵabıt Músirepov, Ábish Kekil­baev tárizdi avtorlardyń eń úzdik maqala­lary jınaqtalǵan. Oblys ákiminiń orynbasary ekspedısııaǵa qatysýshylar­ǵa óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy qamtylǵan kórkem sýretti fotoalbom usyndy.

Qasıetti Kóksheniń topyraǵynda tu­nyp turǵan tarıhpen tanysý sapary oblys ortalyǵyndaǵy Qopa kóline jıekteı ornalasqan kóne beıitten bastaldy. Bul jerde Kókshe óńirine asyl dinimizdiń shýaǵyn shashqan tarıhı tulǵanyń biri – Naýryzbaı Talasuly máńgilik tynym tapqan. Sóz arasynda Naýan hazirettiń rýhy bıik aǵartýshy, zamanynda jalpaq jurtynyń qamyn jep qyzmet etken adam ekendigin erekshe ekpin túsirip aıtýǵa bolady. Alash qozǵalysynyń kósemi Álı­han Bókeıhanovtyń 1910 jyly Sankt-Peterbýrgte jaryq kórgen «Kırgızy» dep atalatyn eńbegi bar. Álekeń bul eń­beginde Reseı patshalyǵy tarapynan otar­laýdyń ozbyr saıasaty júrgizilip otyrǵandyǵyn ashyq aıta kelip, qazaq dalasynda tipti Alash balasyn shoqyndy­rý áreketteri júrgizilip jatqandyǵyn áshkere etedi. Mine, osyndaı sumdyq­qa batyl toıtarys bergen, ózi jan-táni­men súıetin jurtynyń rýhanı áleminiń bylǵanbaýyn kóksegen Naýryzbaı Ta­las­uly bolatyn. Qolda bar derekter­ge qaraǵanda, oblys ortalyǵynyń irge­sindegi Barataı aýylynyń mańyn­daǵy Jylkeldi dep atalatyn nýly, sýly óńir­de Talas Bolatulynyń shańyraǵyn­da dú­nıege kelgen. Shyqqan tegi Qaraýyl rýy­nyń Shuńǵyrsha tarmaǵy. Aldymen aýyl mollasynan hat tanyǵan, keıin ákesi Qyzyljar medresesinde oqytqan. Medresede aıryqsha qabilet-qarymymen tanylǵan soń sol zamandaǵy dinı joǵary oqý orny bolyp esepteletin Buqar med­resesine joldama alǵan. Barataıǵa taıaý Besqaraǵaı degen jerde meshit salý isin uıymdastyryp, birer jyl ımam bol­ǵan. Áıtse de, asyl arman alǵa jetelep, Buqarǵa bet túzegen kerýenge ilesip sa­parǵa shyqqan. On bes jyl oqyp, Bu­qar medresesin úzdik bitirgen Naý­ryz­­baı­dyń erekshe daryn ıesi eken­digin tany­ǵan medrese ǵalymdary ısi mu­sylman dini­niń ortalyǵy bolǵan Baǵ­dat sha­ha­ry­na jóneltedi. Áıtse de kókshe­taý­lyq musylman qaýym Buqarǵa arnaıy adam jiberip, Naýryzbaıdy eline qaı­ta­­rý­dy ótinedi. 1886 jyly jamaǵattyń su­ra­ýy­men Naýan haziretti Kókshetaý me­­shi­tine ımam qylyp taǵaıyndaǵan. Med­­­re­sede dinı dárispen qatar zaıyrly bilim berý isi de uıymdastyrylǵan eken. Uly Abaıdyń óleńderin jattap, Birjan sal men Aqan seriniń ánderi shyrqalǵan. Shy­ǵys ádebıetin oqýǵa den qoıylǵan. Só­zi­­mizdi tiriltý úshin bir derek keltire ke­te­­lik. Sol zamandaǵy ýez bastyǵynyń buı­­­ryǵymen mektep-ınternatqa tintý júr­­­gizilgen kezde Shyǵys ǵulamalary Fır­­­daýsı, Naýaı, Nızamı kitaptary tabylǵan.

Ekspedısııa músheleri Alash úshin basyn qaterge tigip, eki márte jer aýda­rylǵan, áıtse de eliniń joǵyn joqtaýdan esh tanbaǵan haziret zıratynyń basynda minájat etip, quran baǵyshtady. Sapar Býrabaı baýraıyndaǵy Botaı-Býrabaı qonysynda jalǵasty. Ashyq aspan astyndaǵy etnografııalyq murajaı 2018 jyly «Býrabaı» ulttyq tabıǵı parkiniń aýmaǵynda ashylǵan bolatyn. Murajaıda ejelgi Botaı mádenıeti týraly baıandalady. Alty myń jyldyq tarıhy bar arheologııalyq jádigerler de osynda. Asylynda Botaı qonysy 1980 jyldardyń basynda belgili bolǵan. Qo­nystaǵy alǵashqy qazba jumystary otandyq ǵylymǵa qyryq myńnan astam artefakt berdi. Keıinnen Krasnoıar, Va­sılkovka, Roshınskoe, Balandıno, Sergeevka eldi mekenderiniń mańynan da osy tektes tarıhı jádigerler tabyldy. 1980 jyldyń jazynda búkilodaq­tyq dalalyq arheologııalyq semınar ótki­zilip, Uly dalanyń ulaǵatqa tunyp turǵan tylsym syry pash etildi. 1994 jyly professor V.Zaıbert birqatar brı­tandyq ýnıversıtetterde Botaı týraly dárister ótkizdi. Sol jyly Kem­brıdj arheologııalyq mu­rajaıynda Botaı mádenıeti týraly kórme jáne álem­­niń 16 elinen 80 ǵalym qatysqan «Eýra­zııanyń erte jylqy ósi­rýshileri» Halyq­aralyq sımpozıýmy uıym­das­ty­ryl­dy. 1996 jyly Botaı materıaldaryn qazaq­standyq-germanııalyq zertteý bastaldy.

2009 jyly Halyqaralyq Science jýrnalynda maqala jarııalandy. On­da Botaı eneolıttik qonysynda jyl­qyny qol­ǵa úıretýdiń alǵashqy jaǵdaı­lary jáne botaı­lyqtardyń qymyz daıyn­da­ǵan­dyǵy kórsetilgen. 2007-2011 jyldar ara­­lyǵynda arheologııalyq qazba jumys­tary toqtatyldy. Bul ýaqyt kezeńi Botaı mádenıetiniń tujyrymdamalyq aspek­tilerin uǵyný úshin paıdalanyldy. 2011 jyly V.Zaıberttiń «Botaı. Dala órke­nıe­tiniń qaınar kózderi» eńbegi jaryq kórdi.

2017 jyly Botaı arheologııalyq es­kert­kishi Qazaqstannyń kıeli jerleri­niń memlekettik tizimine engizildi. Botaı «Rý­hanı jańǵyrý» jańa memlekettik baǵ­darlamasy aıasynda arheologııalyq zert­teý nysany retinde engizildi. 2018 jylǵy 21 qarashada Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Na­zar­baevtyń «Uly Dalanyń 7 qy­ry» atty maqalasynda Botaı salt-dás­túr­ler mádenıetin qalyptastyrýdyń mańyz­dy konteksteriniń biri retinde qa­ras­tyrylady.

Birneshe bólme. Bir-birimen jalǵasyp jatyr. Ǵalymdardyń aıtýyna qaraǵan­da, sol kezdiń ózinde úsh júzge jýyq úı bir jerde shoǵyrlanǵan. Ǵalamat emes pe?! Ekspedısııaǵa qatysýshylardy es­te joq eski kezeńde kún keshken ata-babala­ry­myzdyń turmys-tirshiligi qaıran qal­­dyrdy. Paıdalanǵan qural-saıman, ár­túrli kerek-jaraq, áshekeı buıym­dar kóz tundyrady. Shoshala ispettes úılerdiń salynýy, arhıtektýralyq qurylysy bir-birine sonshalyqty uqsas. Jáne bir ǵajaby, ár úıdiń janynda tereń ura ispetti qazyp jasalǵan azyq-túlik qoımasy bar. Bir sózben túıin­deı aıtqanda, Botaı óner­kásibi da­myǵan, gúldengen qala bolǵan sy­ńaı­ly. Aqıqatynda Botaı mádenıeti qa­zaq jeriniń álemge áıgili Andron, Be­ǵazy-Dándibaı mádenıeti qatarynan oıyp turyp oryn alatyndyǵy shyndyq. IýNESKO-nyń eskertkishterdi qorǵaý kita­byna engizilgen.

Ekspedısııaǵa qatysýshylar Býrabaı baýraıyndaǵy ashyq aspan astyndaǵy murajaıdy tamashalady. Kóne tarıhtyń kómbesi aqtarylyp, Alash jurty­nyń arydaǵy tynys-tirshiligi móp-móldir qalpynda kóz aldymyzǵa kelgendeı. Sáti­men sabaqtalǵan sapar taý etegindegi tabıǵaty kóztartar kórkem Abylaı han alańynda jalǵasyn tapty. Meımandar Abylaı alańynan shyǵatyn jalǵyz aıaq jolmen ný ormannyń ishine súńgip ketti. Has sheber ádeıi quıyp, ıá bolmasa qashap jasaǵandaı bıik arqaly taq týra aldymyzdan shyǵa keldi. Kádimgi altyn taq. Qatal qys ótip, jadyrap kóktem týǵanda Abylaı han Qyzylaǵashtaǵy qystaýynan kóship, osy alańqaıda kókteýde otyrady eken. Tańǵy jupar aýamen tynystap, ymyrt úıirile ordasynan shyǵyp, osy taqqa kelip dem alyp, tylsym tabıǵattyń tynysyn tamashalaǵan. Tabıǵattyń óz qolymen jasalǵan taq keıin Han taǵy atalǵan.

Anaý kóz ushyndaǵy Tassyrǵanaq. Alań­nan taban aýdarmastan bıikke kóz sal­sańyz ǵalamat úlken Tassyrǵanaq jana­ryńyzǵa iligedi. Tabıǵattyń adamzat qolynan kelmes keremeti ispetti. Kók­tastyń eni shamamen 15-20 qadamdaı, tabany 150 qadam tóńireginde. Eki jaǵy tip-tik, tep-tegis. Jalpaq tabanynda barmaqtaı kedir-budyr joq. Aýzy dýaly áýlıe babalarymyz tabıǵattyń bul ǵajaıybyn Tassyrǵanaq dep ataǵan. Shyńǵa shókken pildi kórgińiz kelse, Býra­baıdyń baýra­ıyna kelińiz. Abylaı ala­ńynan júzińizdi Oqjetpeske qaraı bur­sańyz, álemniń esh jerinde joq ǵajaıyp menmundalaıdy. Shyńnyń ushar basynda tórt aıaǵyn ba­ýyryna basa shógip jatqan pil! Kádimgideı up-uzyn tumsyǵy, kózi, qulaǵy, quıryǵy, on eki múshesi túgel pil. Baǵzy zamandaǵy Oq­jetpes batyr minip jaýǵa shapqan pil osy. Bir ǵajaby arqasyndaǵy toqymy da alynbaǵan. Sol qalpynda. Úıdeı pildiń jotasyna órmelep bara jatqan tasbaqa she?! Oqjetpestiń tap túbinen kúmis kól jaqqa kóz salsańyz, pildiń oń qulaǵy alyp tasbaqa aınalyp shyǵa keledi. О́rme­lep baryp pildiń qara qusyna otyrmaq syńaıly.

Asylynda Abylaı han bılegen zamandy qazaq handyǵynyń altyn ǵasy­ry dep ataý tegin emes. Úsh júzdiń basyn qosyp, birtutas memleket qylýdy ar­man­daǵan Abylaı hannyń súıikti oryn­­darynyń biri osy jer. Qyrdyń qyr­myzy gúlindeı qulpyrǵan bıshi qyzdar Býra­baıdyń bıshi qaıyńdary ispetti myń bu­rala bı bılep, áýelete án shyrqap qarsy aldy. Dámi til úıiretin qymyz usynylyp, baýyrsaqtan aýyz tıdi. Mine, tylsym tarıh osy jerde. Kógildir taýlar men kúmis kesege quıylǵan káýsar kólder ólkesin sanalýan ań men qus mekendeıdi. Ańyz aıtady. Jaratylysy erekshe aq býra bolypty. Tulǵasy zor ári aıryqsha sulý eken. Shýdasy buıralana burqy­rap, appaq qardaı túsi kóz qaryqtyryp, jalǵyz ózi júredi eken. Ejelgi mekeni Kókshetaýdyń qaptalyndaǵy ıt tumsyǵy ótpeıtin qa­lyń orman. Aqbýra bir-aq kólden sý ishedi. Ol tústik irgesinde shalqyǵan kúmis kól. Býranyń erekshe qasıeti el shetine jasanǵan jaý kelerin, ıá bolmasa, aqsúıek jut bolaryn kúni buryn sezedi eken. Kún­deı kúrkirep shabynyp, tóńiregindegi elge maza bermegen. Mańaıdaǵy eldi aralap, júıtkı jortyp shyǵady. Aq býranyń habaryn estigen el etek-jeńin erte jıyp, saq­tyq sharasyn jasaǵan. Sondyqtan da týǵan jerdiń kıesi, eldiń qydyry dep eseptegen, qadir tutqan. Aq býra mekendegen aımaqty Býrabaı dep, shólirkegende shólin basqan kúmis kóldi Býrabaı kóli dep ataý sol kezeńnen qalǵan. Kúnderdiń bir kúninde qandybalaq qaraqshy paıda bolady. Ań men qusty qynadaı qyrady. Al Aq býra bolsa barlyǵyn saqtandyryp, bozdap júredi. Jolyn kesken jalǵyz Býrany qaraqshy óltirmekke bekinedi. Birde Aq býra ıt tumsyǵy ótpeıtin qa­lyń ormandy qaq jaryp qarsy aldynan shyǵady. Qaraqshy saýyt buzar sur jebemen atty deıdi. Ajal ańsap zýlaǵan sur jebe Aq býranyń keýde tusyn kókteı ótip, órkeshinen shyǵa toqtaıdy. Sol sát­te Aq býra qandyqol qaraqshyǵa umty­lady. Kegin qaıtarǵan soń ózi baýyr basqan ný ormanǵa sińip ketedi. Kıeli janýar sol kezde bıiktigi 700 metrge jýyq tasqa aınalyp, máńgilikke qatyp qalady. Qazir qaraǵan jurt órkeshine jetip, bir qarystaı shyǵyp turǵan jebeni kórer edi.

Este joq eski kezeńde Kókshetaý to­py­raǵyn mekendegen aıtýly batyr bo­lypty. Batyrdyń taǵdyry týraly esti estelikti kóz ushyndaǵy Jekebatyr taýy samal jelmen bar qazaqtyń dalasyna taratyp tur. Kónekóz qarııalardyń aıtýyna qaraǵanda, jaryqtyqtyń tulǵasy taýdaı bolǵan eken. Janyna serik ertpepti. Sondyqtan el ony Jekebatyr atap ketken. Jekebatyrdyń kózi tirisinde eshbir basqynshy jaýdyń bul jerge tabany tımegen. Orasan úlken sadaq jasap alǵan. Adyrnasyn qyryq batyr jabylyp áreń tartady-mys. Jebesiniń ózi qaıyńnyń dińindeı. Birde qapysyz qamdanǵan jaý qara qurttaı qaptamaı ma. Jekebatyr ejelgi ádeti boıynsha qasqaıyp qarsy shy­ǵady. Jalǵyz ózi. Qyrǵyn soǵys. О́ne boıyn jara basady, qaljyraıdy. Jaý eldiń ishine ótip ketse, qorǵansyz qalǵan el-jurtty qynadaı qyrmaq. Aqtyq kú­shin jınaıdy. Kúndeı kúrkirep aıǵaı salady: «О́tkizbeımin elime! Taý bop jatamyn jolyńa!». Eki taýdyń ańǵaryna kóldeneń jatyp, sulap túsedi. Sóıtip, qara qurttaı qaptaǵan jaýdy ótkizbeıdi. Taýǵa aınalǵan. Máńgilikke. Áne anaý dýlyǵasy. Etekte turyp qaraǵan adamǵa túk­sıgen qalyń qasy, qyr muryny, erini, qaba saqal japqan alapat tósi ala­qandaǵydaı aıqyn kórinedi. Ushar bıigi 836 metrge teń Jekebatyr ańyzy el qor­ǵaýdyń eren úlgisi.

Sol zaman ba eken, álde odan buryn ba, Býrabaı baýraıyn mekendeıtin el­de tańǵajaıyp er bala dúnıege kelgen. On jasqa tolǵanda jalpaq jurtqa tanylypty. El ony Oqjetpes dep atap, ańyz etedi. At kótere almaǵan soń pilge minip júripti. Qazaqtyń basynan qashan qasiret arylǵan? Jaýlar da kóp bolsa kerek. Oqjetpes kúnde el qorǵaǵan qyrǵyn urysqa qatysyp, týǵan jeriniń tósin qorǵaıdy. Kúmis kóldiń sýyna shomylyp, Kóksheniń etegindegi ný qaraǵaıdyń ortasynda damyldap jatady. Manaǵy qaýip-qater esten shyqqan. Dál osy ýaqytta zulym jaý aılasyn asyrǵan. Ábden uıqyǵa ketti-aý degen kezde bas salady. Baılap alyp qorlamaqshy. Qapyda qalǵan batyr qos qaptalyndaǵy qaraǵaı men qaıyńdy túbirimen qopara julyp, urys salady. Sóıtip, orman ishinde kádimgi bir aýyldyń qotanyndaı jer otalady. Aýmaǵy atshaptyrym alańǵa aınalady. Keıin han osy alańdy jaqsy kórip, mekendegen soń Abylaı alańy atanypty. Al Oqjetpes bolsa máńgilik beıne shyń keıpine engen. Ol pilin de zulym jaýdyń jolynda qaldyrmaý úshin tasqa aınaldyrǵan. Oqjetpes shyńynyń paıda bolýy týraly osyndaı bir ańyz bar.

Ekspedısııaǵa qatysýshylar Abylaı alańynyń irgesindegi el táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı ashylǵan mýltıme­dııalyq-ınteraktıvti parkke at basyn burdy. Bul arada parktiń jeti bólimi bar ekendigin, al jeti sanynyń ózi Alash jurty úshin kıeli san ekendigin aıta ketelik. Zamanaýı tehnologııanyń ala­pat qýatyn osy jerden ańǵarasyz. Attra­k-­
­sıonǵa minip, ekranda beınelen­gen qa­zaq eliniń aıryqsha kórkem jerlerin Samuryq qustyń qanatyna ilesip, vırtýaldy saıahat jasaýǵa bolady. Qos mu­rajaı jańa aqparattyq jabdyqtarmen qapysyz qam­tamasyz etilgen.

Jer jánnaty Býrabaı baýraıynda ja­ǵymdy jańalyq ta az emes. Úlken Sha­baqty men Teke kólderiniń jaǵasynda Aqbura Resort dep atalatyn jańa týrıstik qala­­shyq boı kóterýde. Keshenniń aýmaǵy 233 gektar. Tolyq qýatyna kóshken kezde úsh myń jumys orny ashylmaq. Ázirge 4 mlrd-qa jýyq ınvestısııa quıylǵan. Joba tórt kezeńnen turady. 2019 jyly jumysyn bastaǵan qurylystyń alǵashqy kezeńi sátti aıaqtalǵan.

Qoldyń salasyndaı qaraǵaıly ormandy qaq jaryp, bir kólik qana syıatyn jol ótedi. Bul jol Býrabaı baýraıyndaǵy qasıetti meken – Kenesary úńgirine apa­­rady. Kúmis kóldiń batys ıyǵynda kádim­gi qazaqtyń qara qosyndaı tóbesi sál sho­shaıǵan Kenesary úńgiri tap qasyna kel­genshe kózińe ilikpeıdi. Kirer aýzynyń al­dy ádeıi jasalǵandaı jalpaq kenere. Tas úńgirdiń aýqymy segiz qanat ordadan kem túse qoımas. Tas tóbede tútin shy­ǵatyn toqymdaı ǵana shańyraq. Dál astynda turyp qarasań, áridegi aspan kúmbezi bıiktep ketkendeı bolyp áser etedi eken.

Úńgirge jetkenimizde kún uıasyna qo­nyp bara jatty. Dál osy kezdegi sýretti sıpattaýǵa til jetpeıtin edi.

– Kóz aldyńa kıizdiń ústine qalyń kilem tósep, shyntaqtap jatqan Kene­sary babam elesteıdi eken, – dedi bas basy­lymnyń jaýapty hatshysy Samat Musa, – kıeli jerdiń ózge pushpaǵy bylaı tur­syn, aýasynyń ózi kókiregińdi tolty­ryp, óne boıyń áldebir ǵajaıyp sezimge bóleıdi.

Kónekóz qarııalardyń aıtýyna qara­ǵanda, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bas­ta­lardyń aldynda úńgirdiń aldynda «Qazaq hal­­qynyń ulttyq batyry Kene­sary han­nyń úńgiri» degen sóz qashalyp jazylsa ke­rek. Soǵystan keıin álgi jádiger jazý ush­ty-kúıli joǵalypty. Alashtan asyp tý­ǵan Kenekemniń arýa­ǵyna qarsy jarııa­­lan­ǵan joıqyn kúres­tiń saldary-aý. Biraq tas­taǵy jazýdy óshi­rýge qudire­ti jet­­­kenimen, el júre­ginde jazylǵan de­rek­ti esh­qashan óshire almas edi. Jalǵyz bul jer ǵana emes, Býrabaı baýraıyndaǵy bar bederli jazý, el tarıhyn tylsym ta­bı­ǵattyń kere­metimen uqtyratyn eń­seli eldiń máńgilik muratqa jeteler temir­qa­zyǵy ispetti rýhanı qazyna óshpek emes.

«Atameken» ekspedısııasy aldaǵy ýaqytta Alash dalasynyń qazynaly, quı­­­qaly óńirin tegis aralamaq. Atameken degen bir aýyz sózdiń ózinen kókiregińde kú­mis sáýle jarqyldap, tula boıyń rahat bir sezimge bólenip, ishiń ýyljyp ke­te­ri bar. О́ıtkeni bul bizdiń qasıetti ata-baba­­myzdyń urpaǵyna qaldyrǵan uly murasy!

Aqmola oblysy