Nursultan NAZARBAEV: HALYQTAR DOSTYǴYN KО́ZDIŃ QARAShYǴYNDAI SAQTAÝYMYZ KEREK.

Qazaqstan halqynyń birligi kúni merekesi búgingi tańda beıbit ómir men yntymaqta turmys keship otyrǵan el turǵyndary úshin ystyq yqylas pen dostyq nıettiń dástúri, asyǵa kúter meıramyna aınaldy. Bul kún árbir qazaqstandyq úshin Otanǵa degen súıis­penshilik pen patrıottyq sezimniń, azamattyq borysh pen jalpyulttyq kelisimniń merekesi. Halyq birligi merekesi kúni el azamattary ult pen ulystyń ótken kezeńdegi tarıhy men onyń sabaqtaryn dáriptep, álemdik qaýym­dastyq tarapynan joǵary baǵalanǵan qazaqstandyq tatýlyq pen kelisimdi pash etedi. BIZ — QAZAQSTANDYQTARMYZ! QAZAQSTAN HALQYNYŃ BIRLIGI  MEREKESI YRYS QAIDA  BARASYŃ? YNTYMAQQA  BARAMYN! Elimizde sanalýan etnos ókilderi qazaq halqymen bir qoldyń salasyndaı, bir úıdiń balasyndaı tatý-tátti ómir súrip jatyr. Qazaqstanda birlik pen kelisim, ózara túsinistik ózdiginen paıda bolǵan joq. Birlik pen kelisim at aýyzdyǵymen sý ishken, er jigit eti­gimen sý keshken qıyn-qystaý zamandardan bastaý alady. Atalǵan uǵym jıyrmasynshy ǵa­syrdyń basynda halyqty kúızeltken ashar­shylyq pen qýǵyn-súrgin kezeńindegi tarıhy­myz ben taǵdyrymyzǵa negizdeledi. Birlik surapyl soǵys maıdanynda óz Ota­ny, otbasy men bolashaq urpaǵy úshin aıanbaı aıqasqan áke men atanyń asqaq erligimen shyńdaldy. Elimizdegi ózara túsinistik pen ke­lisim tyń dalasyn ıgerý, Qazaqstandy óndiris oshaǵyna aınaldyrý kezeńderinde halyq jumyla kótergen júkpen birge nyǵaıa tústi. Qazaq eli qazirgi tańda qabyrǵasy qataı­ǵan, pikirine halyqaralyq qoǵamdastyq ókil­de­ri qulaq asatyn bedeldi elge aınaldy. Er­kin­dikti ańsaǵan ata-baba murasy júzege asyp, Alash­tyń eń asyl muraty – táýelsizdikke qol jetti. Qazaq jerinde atqan egemendik tańy eń aldymen, alyp ta darhan dalanyń tósin qany­men sýarǵan, terisi sógile qyzmet etken ata-babalarymyzdyń qasıetti kúresiniń zańdy da naqty nátıjesi. Qazirgi tańda, eńseli el bolýdyń dańǵyl jolyna tústik, áleýetimiz artty, dáýletimiz eselenip otyr. Qazaqstan egemendikke qatar ıe bolǵan TMD elderiniń arasynda kóptegen kórsetkishter boıynsha kósh bastady. Álemdik kúrdeli jaǵdaıdy bastan keshken, memlekettik júıeniń tepe-teńdigi buzylǵan, berekesi tógilgen elder sany kún sanap artýda. Ekonomıkalyq jaǵdaıy muhıt tolqyny qaq­pa­qyldaǵan aısbergke uqsap sendelgen, abdy­ra­ǵan, sharasyzdyq tanytyp, halyqaralyq qor­­ǵa telmirgen elder az emes. Qazaq eline tón­gen qarjylyq qaýip syndarly ishki saıasat, saýatty bılik arqasynda qalypqa tústi. Qa­zaq­stan álemdegi eń iri dep tanylǵan qar­jy­lyq daǵdarysty eńserdi. Kezinde oppozısııa ókilderi tarapynan kóp synalǵan Ulttyq qor óz tıimdiligin kórsetti. Bedeldi beles HH ǵa­syr­dyń basynda ULT kósemderi alǵa maqsat etip qoıǵan, egemen, qarymdy, alǵyr memlekettiń beınesi HHI ǵasyrda tarıh sahnasyna shyqty. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń salıqaly saıasatynyń ar­qasynda elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy bedeli artyp, órkendeý jolyna tústi, ishki turaqtylyqty saqtaý arqyly saıası júıe damýynyń demokratııalyq baǵyty ornyqty. Tarıh sahnasyna qadam basqan 2010 jyl – elimiz úshin jaýapkershilik salmaǵy basym jyl bolyp otyr. Qazaqstan, búkil Dostastyq el­deri, túrki tildes elder arasynan, búkil mu­sylman áleminde birinshi bolyp Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy syn­dy asa bedeldi uıymǵa tóraǵa bolyp saılandy. “Bir kisi qazǵan qudyqtan myń kisi sý ishedi”, deıdi qazaq dana­lyǵy. Álemdik turaq­tylyqty nyǵaıtý úshin kúsh-qýaty jet­ken­she áre­ket etip jatqan Qazaq eli­niń bastamasy ózge memleketterge paıdasyn tıgizetinine senim mol. EQYU-ǵa múshe elder etnos­aralyq keli­sim­niń qazaqstandyq úlgisine úlken qyzyǵý­shy­lyq ta­nytyp, tájirıbe almasýǵa qul­shy­nys bildirdi. Osy baǵytta, Assambleıa jáne EQYU janyn­daǵy Az ulttar jónindegi Bas ko­mıssar Knýt Vollebek arasynda tyǵyz qarym-qatynas ornap, áriptestik damýda. О́t­ken jyly Assambleıa delegasııasy Nıder­lan­dy Koroldigindegi Gaaga qalasyna sapar she­gip, tájirıbe almas­ty. Atalǵan kezdesýler Astana men Almaty qalalarynda jalǵasyn taý­yp, qazaq­stan­dyq tatýlyq úlgisi qyzý talqy­landy jáne joǵary baǵalandy. Qazaqstan etnosaralyq jáne konfes­sııa­aralyq kelisim tájirıbesiniń ózindik úl­gisine ıe bola otyryp, toleranttylyq jáne máde­nıet­aralyq dıalog máselelerin EQYU keńis­tiginde mańyzdy basymdyq retinde usynýdy josparlap otyr. Osy rette Qazaqstan halqy Assambleıasy mańyzdy ról atqaratyny daý­syz. Bıylǵy jyldyń 29-30 maýsymynda Asta­na qalasynda ótetin EQYU-nyń tole­rant­tylyq pen qýǵyn-súrginge ushyratpaýdyń joǵary deńgeıine arnalǵan konferensııasy Assambleıanyń mádenıetter men órkenıet­ter­diń halyq­aralyq tájirıbesine qosyp otyrǵan úlesin pash etedi degen úmittemiz. Bizdiń maq­sa­tymyz – etnosaralyq qatynastardy úıles­tirý baǵytynda elimiz jınaqtaǵan táji­rı­beni EQYU múshelerine taratý. Jaqynda resmı issaparmen Qazaqstanǵa kelgen BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn Elba­sy­men kezdesý barysynda 2010 jyldy Má­denıetterdi jaqyndastyrý jyly jáne 29 tamyzdy Búkilálemdik ıadrolyq sy­naq­tardan bas tartý kúni retinde jarııalaý tý­raly Prezıdent N.Na­zar­baevtyń usy­nys­taryna úlken baǵa berdi. 21 sáýir kúni BUU óziniń Nıý-Iork­tegi bas shtab-páterinde Qazaqstan Res­pýblıkasy delegasııasynyń qa­tysýymen Mádenıet­terdiń jaqyndasý jy­lyna arnalǵan aýqymdy sharasyn ótkizdi. Qazirgi tańda, EQYU tóraǵasy retinde Qa­zaq­stan aldynda aýqymdy mindetter tur. Eli­mizdiń Uıym tóraǵasy retindegi basty maq­saty – búkil álemde beıbitshilik pen saıa­sı turaq­tylyq ornatýǵa belsendi at­salysý, memleket­ter arasyndaǵy dıalogty jetildirý. Kıiz týyrlyqty aǵaıynymyz, aıyr qal­paq­ty kórshimiz qyrǵyz elinde oryn alǵan sáýir oqıǵalary búkil álemdi alań­da­typ otyr. Kór­shi eldegi qolaısyz jaǵdaı bizge de aýyr tıdi. Ejelden “tósekte basy, tós­keıde maly” qo­sylyp, tatý otyrǵan, ja­qyn aǵaıyn jurt­tyń tynyshtyǵy men saıa­sı turaqtylyǵy biz úshin mańyzdy. Oqı­ǵalardyń aldyn alýǵa kúsh salǵan Elbasy kórshi elde oryn alǵan túıindi máselelerdi she­shýge muryndyq boldy. Sheka­rany ashyp, jalpy jaǵdaıdy baqylap otyr. Bolashaqtan úmiti mol, urpaǵynyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etýge umtylǵan memleket shekara­syn dospen, tilektes elmen qorshaıdy. Qyrǵyz oqıǵasynyń, túbi kórinbeıtin aýǵan máselesiniń sheshimin tabýǵa umtylǵan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álem­dik qaýip-qaterlerdi birlese, nátıjeli sheshý maqsatynda 2010 jyly Astanada EQYU sammıtin ótkizý týraly bastama kóte­rip otyr. Búgingi kúni bul bastamaǵa kóp­tegen elder men uıymdar qoldaý kórsetýde. Saıası turaqtylyq, qoǵamdaǵy etnosara­lyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqty ornatý jóninen álemdik qoǵamdastyq tara­pynan oń baǵaǵa ıe bolǵan Qazaqstanǵa aımaqtyq turaq­tylyqty saqtaý baǵytynda úlken jaýapker­shilik júktelip otyr. Elbasy N.Nazarbaev táýelsizdiktiń al­ǵash­qy kúninen bastap, “Birinshi ekonomı­ka­ny rettep, odan keıin saıasatpen aınalysý qajet” degen qaǵıdany berik ustanyp, el­diń ekonomıkalyq ahýalyn kóterýge bel sheshe kiristi. El bıligi beıbitshilik pen ke­lisim saıasatyn basty ustanym retinde ja­rııalady. Qazaqstan halyqaralyq qaýym­das­tyqtyń senimine ıe boldy. Shetelden ınvestısııa tartyla bastady. Nátıje uzaq kúttirgen joq. BUU 2009 jylǵy Baıandama­synda Qazaqstan adam áleýetiniń joǵary deńgeıi bar elder sanatyna qosyldy. Bul – joǵary dárejege kóterilgen Qazaqstan ál-aýqatynyń dáleli. Elbasy bıylǵy Qazaqstan halqyna Jol­daý­ynda “Alda turǵan onjyldyqtyń asa ma­ńyzdy mindeti – Qazaqstannyń barlyq aza­mattarynyń ómir sapasy men deńgeıin jaq­sartý, áleýmettik turaqtylyq pen qorǵalýdy nyǵaıtý” dep naqty atady. Qazaqstan qazyǵy berik, memlekettigi bekem, tórt qubylasy saı, aıbyny asqan memleket ekendigin dáleldedi. Jumyla kótergen júk jeńil Kóktem basynda Almaty oblysy Qyzyl­aǵash aýylynda oryn alǵan tabıǵat apaty el azamattaryna aýyr tıdi. Qazaqstan halqy qaraly oqıǵa bary­synda birligi kúshti el ekendigin dáleldedi, uıym­shyl­dyq tanytty. El basyna túsken aýyr júkti jumyla kóterdi, barlyq aǵaıyn el bo­lyp egilip kómek qolyn sozýda. Qazaq halqy óz tarıhynda qashanda óziniń keń peıil­diligimen, baýyrmashyldyǵy men azamattyq jo­ǵary qasıetimen erekshelene bilgen. Hal­qy­myz ǵasyrlar boıy kóshpeli qoǵam, jaý­ger­shilik zamanda ómir súrgenine qaramastan, esh­qashan jetimi men jesirin dalaǵa tastama­ǵan. “El ishi – altyn besik” degen qanatty sózdi qaǵıdaǵa aınaldyrǵan ata-babamyz urpaǵyn shashaý shyǵarmaı, baǵyp-qaqqan. Sondyqtan, ata-baba dástúrine súıene oty­ryp, qaıǵyǵa ushyraǵan qandastary­myz­ǵa kó­mek kórsetý azamattyq ta, adamdyq ta pary­zymyz. Qazaqstan halqy Assambleıasy ult bo­lyp kirisken uly isten tys qalmaı, sý tas­qynynan zardap shekken azamattarǵa mate­rıaldyq kó­mek kórsete bastady. Elimizdegi barlyq res­pýb­lıkalyq jáne óńir­lik etnomádenı birles­tik­ter, oblystyq Dostyq úıleri jyly kıim­der, azyq-túlik, dári-dármek, ba­lalarǵa ar­nal­ǵan oqý quraldaryn jınap, oqı­ǵa oryn alǵan aýylǵa jetkizdi. Qazaqstan halqy Assambleıasy jáne Alma­ty, Astana qalalyq, oblystyq assam­bleıa mú­she­leri zardap shekken azamattarǵa arnalǵan ar­naıy qorǵa bir kúndik jalaqylaryn aýdardy. Naýryz merekesi kúnderi Assambleıa dele­ga­sııasy Qyzylaǵash aýylynda bolyp, qaza tapqan turǵyndarǵa as berdi, sý tasqynynan zar­dap shekken turǵyndarǵa Assambleıa múshe­leri atynan segiz mln. kóleminde qarjy aýdaryldy. Sonymen qatar, Assambleıa aýyl jas­ta­ryna arnalǵan sport zaly men turǵyn­darǵa monsha keshenin salyp berýdi minde­tine alyp, 96 mln. teńgelik smetalyq joba jasady. Jaqynda ótken Assambleıa Keńesinde sý tasqynynan zardap shegýshilerge kómek kór­setý shtaby arqyly Qyzylaǵash turǵyndaryna júıeli kómek kórsetýdi jalǵastyrý týraly sheshim qabyldandy. El Birligi doktrınasy – Táýelsizdik tuǵyry Egemendik jarııalanǵannan soń, Qazaq­stan halqy derbes el, táýelsiz memleketke aınal­dy. Atalǵan jyldar ishinde elimizde jańa etnodemografııalyq jaǵdaı men órkenıetti qaýym qalyptasty. Tuıyq keńestik shekpen­nen shyqqan qoǵamǵa Batys pen Shyǵys qundylyqtary belsendi túrde ene bastady. Biz qaptaǵan dinı birlestikter men mıgrasııaǵa toly álemdik keńistikke belsendi yqpaldasa bastadyq. Atalǵan máselelerdiń barlyǵy – elimizdiń sáıkestilik qorǵanynyń beriktigine jasalǵan qysym dep ataýǵa bolady. Táýelsiz eldiń endigi baǵytyn aıqyn­daı­tyn, búkil qazaqstandyqtardy ortaq maqsatqa uıystyratyn ıdeıa týdyratyn ýaqyt kelgeni barshaǵa belgili. Tolaıym tabystarǵa qol jetkizip, bıik belester men asqar asýlardy baǵyndyrý úshin azamattar rýhyn oıatatyn, qoǵamdy jarqyn maqsattarǵa jeteleıtin jańa baǵyttaǵy is-qımyl qajettiligi týyndady. Doktrınanyń dúnıege kelýi pisip-jetilgen másele ekendigine kúmánim joq. Doktrına qazaq memlekettiligi men dás­túriniń ǵasyrlar boıy jınaqtalǵan tájirı­besine negizdeledi. Atalǵan qujat árbir qazaqstandyqtyń júregine jaqyn halyq muraty, tereń áleýmettik-fılosofııalyq jáne patrıottyq maǵynadaǵy “El birligi” uǵymynan bastaý alady. Sonymen qatar, mádenıetter men órkenıetter toǵysynda ornalasqan halyqtyń qonaqjaılylyq pen syılastyq qasıetteri atalǵan uǵymnyń berik ornyǵýyna negiz boldy. Atalǵan uǵymnyń maǵynasy árbir Qazaq­stan azamatynyń janyna jaqyn jáne túsi­nikti bolyp tabylady. “El Birligi” baıyrǵy qazaq jeriniń dástúrli “El” ataýy men Qazaq­standa turatyn bar­lyq azamattardyń ózara ajy­ramas tarıhı baılanysynyń mánin asha­tyn “Birlik” sózderinen turady. Atalǵan sóz­derdi tir­kes­tire qoldanǵanda qazaq halqynyń ǵasyrlyq úmit-armany – Táýelsiz memleket qurý, birtutas halqyn qalyptastyrý ıdeıasyn ań­ǵartady. Sondyqtan, Doktrına etnos­ara­lyq tózimdiliktiń qazaqstandyq úlgisi negi­zinde qurastyrylǵan, ýaqytynda usynyl­ǵan mańyzdy qujat. Doktrına – bolashaq damýǵa baǵyttalǵan árekettiń jetekshilikke alynatyn teorııalyq jáne saıası ustynyn bildiretin memlekettik mańyzdy qujat. Doktrına Mem­le­kettik egemendik týraly deklarasııaǵa, mem­lekettik Táýelsizdik týraly konstıtýsııalyq zańǵa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstı­tý­sııasyna, sondaı-aq “Qazaqstan-2030” stra­tegııalyq damý baǵdarlamasynan bastaý alyp, 2020 jylǵa deıingi memlekettik ult saıasa­tynyń baǵyt-baǵdarlaryn aıqyndaıdy. Doktrına halyqaralyq tájirıbeni tereń taldaı otyryp, qazaqstandyq shynaıylyq negizinde dúnıege keldi. Japonııa qalaı tehno­lo­gııalyq derjavaǵa aınaldy, ıslam áleminde bedeli myǵym Túrkııa men halyqtyń ómir súrý deńgeıi boıynsha birinshi orynda turǵan Sýomı bul bıikterdi qalaı baǵyndyrdy? Biz­diń maqsatymyz Qazaqstannyń ózindik erek­she­likterin eskere otyryp, ózge elderdiń ozy­ǵy­nan ónege alý. Doktrınada elimizdiń strategııalyq tań­daýy naqtylanǵan. Eldiń, damýdyń jańa sa­tyǵa kóterilýine, ótpeli qoǵamnyń qubylys­taryna tótep beretin basty kúsh – ulttyq rýh ekendigin ózge memleketter tájirıbesi dálel­dedi. Endigi másele – Doktrınada kórsetilgen jaılardy elimizdiń mádenı-ıdeologııalyq órisinde, patrıottyq tárbıe isinde, azamattyq ustanymdy qalyptastyrý, memleketshildik sanany nyǵaıtýda qoldaný. Qoǵamdyq kelisim, ekonomıkanyń bá­se­kege qabilettiligi, ıntellektýaldyq jasam­paz qoǵam jáne búkil álemde qurmetteletin memleket qurýda El birligi doktrınasy elimizdiń irgetasy, Otanymyzdyń tabysty damýynyń negizi bolady degen senimdemin. Bolat qaınaý arqyly shynyǵady Doktrına qabyldaý týraly ıdeıany 2008 jylǵy 23 qazanda ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HIV sessııasynda Elbasy N. Nazarbaev usyndy. О́tken jyl basynan beri atalǵan qujatty ázirleý maqsatynda belsendi is-áreketter júrgizildi. Mamyr aıy­nan bastap, Doktrına jobasyna usy­nystardy talqylaýǵa arnalǵan birneshe iri sharalar ótkizilip, respýblıkalyq buqara­lyq aqparat quraldary arqyly jarııalan­dy. Bedeldi qoǵam qaıratkerleri men halyq qulaq asatyn zııaly qaýym ókilderi tartyldy. Halyqtyń birligi myǵym áleýmet retinde belgili bir deńgeıde pisip-jetilgenin baıqaǵan Memleket basshysy eldi órge súıreıtin qujat qabyldaý jóninde mańyzdy bastama kóterdi. Halyq Elbasyn qoldap-qýattap, qoǵam bolyp ashyq pikir almasý, taldaý-talqylaýǵa kiristi. Qujat jobasy buqaralyq aqparat qural­da­ry arqyly jarııalanǵannan soń ártúrli qo­ǵamdyq uıym ókilderi qujat jobasynyń keı­bir bólikterin jetildirý týraly usynys jasady. Biz qoǵam ókilderiniń el damýyn aıqyn­daı­tyn keleli qujat daıyndaýǵa qatysýǵa yqy­las bildirgenine úlken alǵysymyzdy bil­diremiz. Quramyna memlekettik organ, qo­ǵam­dyq uıymdar, zııaly qaýym jáne buqaralyq aqparat quraldary ókilderin tarta otyryp, osy jyldyń 20 qańtarynda Doktrına jo­ba­syn pysyqtaýmen aınaly­sa­tyn Qoǵamdyq komıssııa quryldy. Ko­mıssııa quramyna Qýa­nysh Sultanov, Tóle­gen Muhamedjanov, Roza­qul Halmuradov sııaqty Parlament depýtat­tary, Muhtar Shahanov, Murat Áýezov, Smaǵul Elýbaı sııaqty belgili qoǵam qaıratkerleri, Alek­sandr Dederer, Ahmed Mýradovtaı etnos­tyq birlestik basshylary jáne ózge de aza­mattar qatysyp, keleli sheshim qabyldady. Komıssııa janynan qurylǵan Arnaıy jumys toby respýblıkanyń túpkir-túpkirinen jınalǵan myńdaǵan usynystar, jobalar men usynymdar qarastyrdy. Dos Kóshim, Aıdos Sarym, Dos Nurahmet sııaqty qoǵamdyq uıym ókilderi, Baqytjan Ábdiraıymov, Georgıı Kan, Vladımır Kochenov, Eńlik Nurǵalıeva, Búrkitbaı Aıaǵan syndy elimizge tanymal ta­rıhshylar men zańgerler 3 aı kóleminde tyn­bastan eńbek etti. Ázirlenip jatqan Doktrına jobasynyń Konstıtýsııa men naqty zań­na­ma­lyq qujattarǵa sáıkestigi muqııat saraptaldy. Jalpy, Doktrına jobasyn talqylaý barysynda meniń baıqaǵanym el turǵyn­dary memleket múddesi, el bolashaǵyna alańdaýshy­lyq bildirip, naqty jumys atqarýǵa úlken ynta-yqylas tanytty. Sózi­me dálel keltire ket­sem, tek Assambleıa Hat­shylyǵyna óńirler­den, halyqaralyq sarapshylar tarapynan 500-den asa usynys kelip tústi. Qazaqta “On adam júr­gen jerde iz qalady, Júz adam júrgen jer­de – soqpaq, Myń adam júrgen jerde jol qa­la­dy” degen keremet sóz bar. Bizdiń maqsa­ty­myz – bar­lyq múddeli azamattardy qatystyra oty­ryp, eldiktiń, memlekettiliktiń jolyn salý. Doktrınada qazaq tiliniń memlekettik til retinde qoldanys aıasyn keńeıtý máselesine erekshe nazar aýdaryldy: “Memlekettik tildi meńgerý árkimniń paryzy men mindeti, jeke básekege qabilettiligi men qoǵamdyq ómirge atsalysýdaǵy belsendiligin aıqyndaıtyn umtylysy men yntalanýyna aınalýy qajet. Bul sheshýshi basymdyq – rýhanı jáne ulttyq birliktiń negizgi faktory” retinde naqtylandy. Memleket pen qoǵamda damý negizi el tur­ǵyn­darynyń saıası belsendiligi men azamattyq ustanymdarynyń aıqyndy­ǵynan quralatyny ǵylymı naqtylanǵan. Son­dyqtan, Doktrına jobasynyń tóńi­reginde órbigen oqıǵalar el damýy jo­lyndaǵy kelesi satyǵa umtylys dep baǵalaımyn. Elbasy alǵash Assambleıany qurý týraly Jarlyqqa qol qoıǵan kúnnen bastap, atalǵan uıym Qazaqstannyń qoǵamdyq-saıası ómiriniń bel ortasynan kórindi. Mańyzdy memlekettik sheshimder men Elbasy bastamalaryna qoldaý kórsetip, memlekettik múddeniń júzege asýyn qamtamasyz etti. Assambleıanyń tarıhı ma­ńyz­dy róline sarapshy ýaqyt áli óz baǵasyn beredi dep senemin. Assambleıany “memleket ishindegi mem­le­ket” degen aýqymy tar pikirden bas tar­typ, ony qoǵam azamattarynyń barlyǵyn kúrdeli má­seleni talqylaý úderisine qatystyrý múm­kindigin qamtamasyz etetin dıalog alańy dep túsingen jón. Sońǵy 3-4 aıdaǵy Doktrınaǵa qatysty jumys – osy oıdyń dáleli. Damyǵan elder tájirıbesi Doktrına sııaqty qujatty dúnıege ákelý qajettiligin ýaqyttyń ózi uǵyndyryp otyr. Bizdi qorshaǵan álemde jahandaný yqpaly art­ty. Qazaqstan álemdik qaýym­das­tyqtyń bel­sendi múshesi ǵana bolyp qalǵan joq, ol túrli geosaıası múddelerdiń ny­sanyna da aınaldy. Jańa ǵasyrdyń ekinshi onjyldyǵynda eldiń aldynda ınno­va­sııalyq-óndiristik damýǵa ótý jóninde jańa áleýmettik-ekonomıkalyq mindetter tur. Atalǵan máseleler jańarǵan qoǵamnan bir­lik pen qoǵamdyq kelisimge súıengen uıy­sý­dyń jańa túrin talap etip otyr. Sondyqtan, qa­zirgi ýaqytta eldiń barlyq azamattarynyń usynystaryn jınaqtaı otyryp, Qazaqstan­nyń Ult Birligi doktrınasyn qabyldaý asa qajet. Ult Birligi Doktrınasy – halyqqa ýaqyt talabyn uǵyndyrýdyń, qoǵamdyq birigý qajettiligin túsindirý quraly. Bul – bolashaq­qa birigip umtylýdyń serpini. Doktrınanyń qajettiligi ómirdiń ózinen, biz­diń jalpy taǵdyrymyzdan, tarıh logı­ka­sy­nan týyndap otyr. О́ıtkeni, birliksiz – Ult, Ultsyz – memleket, memleketsiz – bolashaq joq. Osy máselelerdi negizge ala otyryp, Qa­zaq­stannyń Ult Birligin qabyldaý týraly sheshim qabyldandy. Doktrınany qarastyrý barysynda shet memleketter tájirıbesi qandaı eken, qazirgi tańda túbiri myqty, ekonomıkalyq áleýeti zor elder qandaı qadamdarǵa bardy degen suraqtar týyndap, ózge elderdiń tarıhyn aqtardyq. Qazirgi ýaqytta, jedel damý kórset­ki­shi­men búkil álemdi tań qaldyryp otyrǵan Sın­gapýr, Malaızııa syndy “Azııa jol­ba­rystary” el tarıhynyń sheshýshi sátterinde búkil ultty alǵa umtyldyratyn mańyzdy qujattar qabyl­daǵan. Bizdiń de olardan alǵanymyz az bolǵan joq. Elimizdiń óz erekshelikteri de eskerildi. * * * Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HV sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaev el damýynyń jańa kezeńindegi strate­gııalyq basymdyq – ortaq qundylyqtar men qaǵıdattar júıesine negizdelgen El Birligine strategııalyq tańdaý jasaý dep naqty atady. Búgingi jahandyq daǵdarys, jahandaný úderisteriniń boı alyp turǵan kezeńinde ár azamattyń boıynda óz elim, óz Otanymnyń bolashaǵy úshin qandaı ıgilikti is qolymnan keledi degen suraq týyndaýy tıis. Biz Ult retinde oıanyp, ıntellektýaldyq serpilis jasaýymyz kerek! Bul – Ulttyń alǵa qaryshtap qadam basýynyń, serpilip jańa kókjıekterge umtylýynyń negizi men kepili. Tek jahandyq deńgeıdegi uly mindetter men maqsattarǵa umtylǵan ulttar ǵana je­ńis­ke jetedi. Sondyqtan básekege qabilet­tilikke bet túzeý Ult Rýhynyń eń mańyzdy bóligine aınalýy shart. Bul – Ulttyń alǵa qaryshtap qadam basýynyń, serpilip jańa kók­jıekterge umtylýynyń negizi men kepili. Qazaqstannyń árbir azamaty muny jaqsylyqqa, baılyqqa, aqyldylyqqa umtylys dep tanyp, týǵan eliniń gúldenýine qoldan kelgenniń bárin isteý qajet dep sezinýi kerek. Árbir adam óz boıyndaǵy osy qasıetterdi damytýy shart, olar jeńis Rý­hy­nyń óz ǵumyrynyń, qoǵam men memleket ómiriniń bir bólshegine aınalýyna bar kúsh-jigerin sarp etýi tıis. Doktrınanyń qaǵıdattary atalǵan má­se­lelerdi eskere otyryp, aldaǵy jyldarda elimizdiń qarqyndy damýyna negiz qalaıdy. Árbir urpaq ókilderi úshin keler urpaq aldynda azamattyq borysh, ulttyq paryz syn­dy maqsat-mindetter turady. Iаǵnı, bo­la­­shaq urpaqtyń ósip-órkendeýi, zańdy ta­rıhı ornynyń saqtalýy aldyńǵy býynnyń atalǵan mindetterdi qanshalyqty adal júzege asyra­tyn­dyǵyna tikeleı baıla­nysty. Sondyqtan, Qazaqstan azamattary el múddesi úshin janyn qurban etken Ahmet Baıtursynov, Maǵjan Jumabaev, Júsipbek Aımaýytov sııaqty adal azamattarǵa qarap boı túzep, memleket bola­shaǵy úshin aıanbaı eńbek etedi dep senemiz. Al osy maqsattardy iske asyrý úshin Dok­trına erejeleri Ulttyń patrıot azamattaryna baǵyt-baǵdar kórsetetin qural retinde qyzmet eterine kúmán joq. Eraly TOǴJANOV,  Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary, Prezıdent Ákimshiligi Qazaqstan halqy Assambleıasy Hatshylyǵynyń meńgerýshisi. Kollajdy jasaǵan Orynbaı BALMURAT. BIZDIŃ BASTY BAILYǴYMYZ – ÁRALÝAN­DYQTYŃ BIRLIGI Qurmetti otandastar! Sizderdi Qazaqstan tarıhyndaǵy erekshe mańyzdy mereke – 1 Mamyr, birlik kúni, dostyq meıramymen quttyqtaımyz! Qazaq halqynyń danalyǵy, keńdigi men syılastyǵy etnostyq tegine, áleýmettik, dinı jáne de shyǵý tegine qaramaı, jańa memleket­tiń barsha azamatynyń uıysýyna negiz boldy. Táýelsizdik ornyǵýynyń eń qıyn jyl­da­ryn­da halyqtyń kemeldigi men eldiń Tuńǵysh Prezıdenti – Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń qaıratkerligi nátıjesinde Qazaqstanda etnosaralyq syılastyq pen  qoǵamdyq ke­li­sim  turaqty túrde  saqtaldy. Sol jyldary, keńestik dáýirden qalǵan daǵdarystan ótý, jańa ekonomıkalyq jáne saıası qatynastardy qalyptastyrý jaǵdaıynda, qoǵamdy uıystyrý isi: ishki saıası turaqtylyq, azamattyq  tatýlyq jáne etnosaralyq kelisim qaǵıdalary negizinde júzege asqan edi. Sodan beri Qazaqstannyń jetistigine aınalǵan qoǵamdyq kelisimimiz eldiń nátıjeli áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası damýynyń kepili jáne negizi bolyp tabyldy. Sondyqtan biz, bárimiz, bir Otannyń ulda­ry men qyzdary ekendigimizdi, al bizdiń Táýel­sizdigimiz – san urpaqtyń oryndalǵan arma­ny, halqymyzdyń eren eńbeginiń, erliginiń jáne erik-jigeriniń  jemisi  ekendigin árqaı­sy­myz túsinýge jáne dáripteýge tıispiz. Táýel­sizdik pen baıyrǵy qazaq jerinde quryl­ǵan memlekettiligimizdi damytý – bizdiń basty qundylyǵymyz. Bizdiń basty baılyǵymyz – áralýan­dyqtyń birligi. Biz múmkindikter teńdigi qaǵıdatyn saqtaı otyryp kóp nársege qol jetkizdik, keleshekte budan da zor nátıjege qol jetkizemiz. Ol úshin azamattar, qoǵam jáne memleket jaýapkershilikti teń bólisýi  qajet. Ult birligin qamtamasyz etý – demo­kra­tııa­lyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket qurýdyń mańyzdy sharty. Mem­le­kettiń ekonomıkalyq ósýi, áleýmettik ilge­ri­leýi, demokratııalyq damýy qoǵam birligi uıys­qan jáne saqtalǵan jaǵdaıda ǵana júzege asady. Bul mindetti sheshý úshin táýelsiz, egemen, barlyq álem moıyndaǵan memleket retinde Qazaqstanda saıası erik jáne qajetti ekonomıkalyq, áleýmettik resýrstyń bári bar. El birligi merekesi kúni Qazaqstan tur­ǵyndary ótkenge salaýat aıtyp, tarıh sabaq­taryn dáriptep, álemdik qaýymdastyq tara­pynan joǵary baǵalanǵan qazaqstandyq dostyq pen kelisimdi pash etedi. Qazirgi tańda biz  eńseli el bolýdyń dań­ǵyl jolyna tústik, áleýetimiz artty, dáýletimiz eselenip otyr. Qazaqstan 2010 jylǵa búkil Dostastyq elderi, túrki tildes elder arasynan, búkil musylman áleminde birinshi bolyp Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy syndy asa bedeldi uıymǵa tóraǵa bolyp saılandy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasynda elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy bedeli artyp, órkendeý jolyna tústi. Qurmetti otandastar! Respýblıkanyń barlyq turǵynyn Qazaqstan halqynyń dostyǵy men birligi kúnimen quttyqtaımyz! Elimiz órken jaıyp, mereke árbir otbasyna yntymaq pen sáttilik alyp kelsin! Qazaqstan halqy  Assambleıasynyń Keńesi. BIRLIGIM TERBETILSE  TEK  BESIKTE Kógershin-kóńil kógimdi áli aınaldy, Kúndeı kórem keýdede araı bardy, Týǵannan teris peıildi tepken qazaq Tamyr dep tartty ózine talaılardy. Joǵary joq adamǵa ardan bálkim, Jan jarassa jalǵanda arzandar kim. Júzden astam ult syıǵan uıasyna Júregińnen aınaldym darhan halqym. Taýsylǵansha tirlikte bir kún demim, Taýdan, tastan, teńizden irkilmedim, Uly sharýa – uıyǵan tatýlyqta Uly bolyp qalmaqshy ultym meniń. Jáı tappan júrek sózin joldap almaı, Ońdy urpaǵym oz ylǵı, ońǵa barǵaı. Bári, bári shalqysa bir shańyraqta Basyn ızep qudaı da qoldaǵandaı. Yrysty týǵan jerim nárli, qutty, Yntymaq tamyryna qan júgirtti, Qazaqstan – qushaq, ashylǵan aq alaqan Baýyrynda balqytqan barlyq ultty. Eńseliler sapynda, el qatarda, Endeshe, eńkeıem be, men jatam ba, Birligim terbetilse tek besikte Tirligim úlgi máńgi jer-jahanǵa. Naǵashybaı MUQATOV. QOSTANAI.