О́ńirlik saıasatty jetildirý isi – elimizdi damytýdyń, halyqtyń atqarýshy bılikke degen senimin arttyrýdyń, azamattyq qoǵamnyń áleýetin tıimdi paıdalanýdyń tıimdi joly. Atalǵan baǵytta qolǵa alynǵan aýqymdy sharalardyń oń nátıjesi qoǵamda anyq baıqalyp otyr. Oǵan jergilikti jerlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq qordalanǵan máselelerdiń sheshile bastaǵany, turǵyndardyń óz óńirlerindegi, aýyldaryndaǵy túıtkilderge baılanysty sheshimder qabyldaýǵa qatysýynyń deńgeıi óse túskeni, tórtinshi bıýdjetti qalyptastyrý baǵytynda naqty ári júıeli sharalardyń qolǵa alynýy jáne basqa ıgi qadamdar aıǵaq.
Jalpy, óńirlik saıasatty jetildirý jumysy elimizde udaıy júrgizilip keledi. Máselen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev 2012 jylǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda basqarýdy ortalyqsyzdandyrý, óńirlik saıasatty jetildirý isin saýatty júrgizý qajet ekenine basa nazar aýdaryp: «Ortalyqsyzdandyrý ıdeıasynyń máni – sheshim qabyldaý úshin quqyqtar men qajetti resýrstardy ortalyqtan óńirlik bılik organdaryna berý», degen bolatyn.
Elbasynyń salıqaly saıasatyn búgingi syn-qaterlerdi, jańa talaptardy eskerip, sabaqtastyra júrgizip kele jatqan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óńirlik saıasatty jetildirý salasynyń bir bóligi – jergilikti ózin ózi basqarýdy ilgeriletý, ákimderdiń jaýapkershiligin arttyrý, azamattyq qoǵamdy damytý máselesine basa mán berip otyr.
Búginde jergilikti bılik organdarynyń jumysyn jandandyrý maqsatynda olardy qarjylyq jáne kadrlyq resýrstarmen qamtamasyz etý kún tártibinde turǵan ótkir másele retinde qarastyrylýda. Azamattarǵa óńirlik, aýyldyq mańyzy bar túrli máselelerdi ózderiniń aralasýymen jáne tyńǵylyqty sheshýine naqty múmkindik berý – qordalanǵan túıtkilderdiń túıinderin tarqatý úshin azamattyq qoǵamnyń áleýetin tıimdi paıdalanýǵa jasalǵan senimdi qadam.
Prezıdent osy oraıda qoǵamdyq baqylaýdy, jergilikti jerlerdegi jaǵdaılarǵa azamattyq qoǵamnyń yqpal etýin kúsheıtý úshin aýyl ákimderin saılaýǵa erekshe mańyz bergenin, aldaǵy ýaqytta aýdan ákimderin de saılaýdy júzege asyrýǵa nıet bildirip otyrǵanyn atap aıtqan jón. Osylaısha, halyqpen túsinisip tikeleı jumys isteıtin jáne máseleni jergilikti jerlerde sheshýge qabiletti ákimderdi ashyq básekelestik negizinde iriktep, solar arqyly ákim ınstıtýtynyń deńgeıin kóterý jumysy jalǵasatyn bolady.
Álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, azamattardy jergilikti jerlerdegi barlyq máselelerdi sheshýge keńinen qatystyrý, olardy jergilikti bıliktiń jumysyn baqylaýǵa belsene aralastyrý – ózin ózi aqtaǵan úrdis. Qazirgi zaman betalysy da osyny talap etip otyr. Sondyqtan Prezıdent bul baǵyttaǵy jumystardy jandandyrýdy óz Joldaýyndaǵy negizgi mindetterdiń biri retinde atady. Bul – túsingen janǵa órkenıetti damý joly, qoǵamdy tolyqqandy demokratııalandyrýdyń naqty qadamy.
Memleket basshysy óz Joldaýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń basty qaǵıdaty – memlekettik apparat azamattar múddesi úshin jumys isteýge tıis ekenin aıta kelip, munyń birinshi kezekte jergilikti bılikke qatystylyǵyn atap ótti.
«...Turǵyndarmen tikeleı qarym-qatynas jasap, olardyń problemalaryn shuǵyl sheshýmen dál osy ákimdikter aınalysady. Biraq árdaıym osylaı bolyp jatqan joq. Joǵary basshylyqtyń óńirlerde qabyldanǵan sheshimderdi túzetýine, tipti keıde solardyń ornyna sheshim qabyldaýyna týra keledi. Túrli deńgeıdegi ákimderdiń batyl ári derbes qadam jasaýǵa qabileti jetpeı jatady. Olar ortalyqqa jaltaqtap jumys isteıdi.
Bul, negizinen, ákimderdiń halyq aldyndaǵy qazirgi jaýaptylyq deńgeıi jetkiliksizdigine baılanysty ekenin moıyndaǵan jón. Olardyń qyzmetine baǵa bergende óńir turǵyndarynyń pikiri eskerile bermeıdi», dedi Prezıdent. Memleket basshysy osy sózderi arqyly óńirlik saıasatty jetildirý isine jańa kózqaras, tıimdi is-qımyl kerektigin, jumysty shıratý qajettigin meńzep otyr.
Bul rette Memleket basshysy barlyq deńgeıdegi ákimderdiń jumysyn baǵalaý tásilin ońtaılandyrý kerektigin qadap aıtty.
«Osyǵan oraı táýelsiz áleýmettik saýaldama júrgizýdiń mańyzy zor. Bul tásil arqyly bılik organdary jumysynyń sapasyna turǵyndardyń kózqarasy týraly shynaıy málimet alýǵa bolady. Formaldy esepterden góri saýaldamadan halyqtyń kóńil kúıi anyq ańǵarylady. Prezıdent Ákimshiligi osy máselege baılanysty usynystar toptamasyn ázirleýi kerek», dedi Prezıdent.
Taǵy bir mańyzdy jaıt, Memleket basshysy óńirlik saıasatty iske asyrýda áleýmettik-ekonomıkalyq damý salasyndaǵy teńsizdikti azaıtýǵa aıryqsha mán berdi.
«Ár aımaqqa tán mindetterdi jalpyulttyq basymdyqtarmen durys ushtastyra bilý qajet. Ulttyq damý jospary aıasynda azamattardyń turmys sapasyn arttyrý úshin naqty 25 mindet aıqyndaldy. Jumysymyzdyń basym baǵyttary – osy. Sondyqtan Úkimet pen ákimder О́ńirlerdi damytý josparlaryn bekitilgen jalpyulttyq mindetterge sáıkes jańartýy qajet. Árıne, teńsizdikti azaıtýdyń basty tásiliniń biri – bıýdjet qarjysyn basymdyqqa saı jumsaý. Respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólý ákimderdiń pysyqtyǵyna, qandaı da bir jeke kózqarasqa jáne basqa da sýbektıvti faktorlarǵa baılanysty bolmaýy kerek. Bıýdjet úderisin «qaıta júkteý» úshin jan basyna qaraı qarjylandyrý tetigin neǵurlym keńirek qoldanyp, bıýdjet lımıtterin bólýdiń obektıvti ádistemesin engizý qajet. Bıýdjet úderisterin jeńildetip, bıýrokratııany barynsha azaıtqan jón. Sondaı-aq bıýdjetti josparlaý men oryndaý kezinde sıfrly tásilderdi qoldanýdy keńeıtý kerek», degen Qasym-Jomart Kemeluly bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jaýapkershiligin arttyra otyryp, bólshektengen bıýdjetti engizý qajettigine nazar aýdardy.
Sondaı-aq Prezıdent Úkimetke bıýdjet zańnamasy men zańǵa táýeldi aktilerge engiziletin tıisti ózgerister toptamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, jobalardyń smetalyq qunyn únemi artyq kórsetý – asa ótkir problema. Bul balabaqsha jáne mektep sııaqty shaǵyn jobalarǵa da, iri ınfraqurylymdyq jobalarǵa da qatysty. Qoldanystaǵy normatıvtik baza men tájirıbeni óte qysqa merzim ishinde túbegeıli qaıta qaraý kerek. Osyǵan oraı Prezıdent Úkimet pen Esep komıtetine bıylǵy 1 jeltoqsanǵa deıin usynystar engizýdi mindettedi.
Erekshe toqtalatyn máselelerdiń biri – óńirlerdiń qarjylyq derbestigin arttyrý. Bul – óńirlik saıasatty jetildirýdiń, jergilikti bıliktiń atqarýshylyq qabiletin arttyrýdyń tetigi. Atalǵan másele boıynsha birshama jumys atqaryldy. Máselen, 2020 jyldan bastap shaǵyn jáne orta bıznesten túsetin korporatıvti tabys salyǵy jergilikti bıýdjetke berildi. Sodan beri túrli qıyndyqtarǵa qaramastan, jergilikti bıýdjetterdiń túsimi jospardaǵydan 25 paıyzǵa artyq bolǵan. Bul ákimderdiń jergilikti bıznesti damytyp, ınvestısııalar men salyqtyq bazany kóbeıtýge qyzyǵýshylyǵy artqanyn bildiredi. Prezıdent osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrýdy tapsyra otyryp, Úkimetke jyl sońyna deıin tıisti usynystar toptamasyn ázirleýdi mindettedi.
Prezıdent sondaı-aq óńirlik saıasatty jetildirý aıasynda «Adamdar – ınfraqurylymǵa» qaǵıdatynyń saqtalýyna aıryqsha den qoıyp otyr.
«Bolashaǵy bar aýyldardy damytýǵa basa nazar aýdarý kerek. Basty maqsat – olardyń О́ńirlik standarttar júıesine saı bolýyn qamtamasyz etý. Bul ustanymdar Aýmaqtyq damý josparynda bekitilýge tıis. Jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý – basym baǵyttyń biri. «Halyq qatysatyn bıýdjet» ortalyqqa baǵynatyn qalalar men oblys ortalyqtarynda tabysty engizildi. Azamattardyń naqty suranysyna sáıkes ondaǵan abattandyrý jobasy júzege asyryldy. Bul – jaqsy tájirıbe. Endi abattandyrý jáne turǵyn úı- kommýnaldyq sharýashylyǵynyń bıýdjetindegi «halyq qatysatyn» úlesti 10 ese arttyrý kerek», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Túıindeı aıtqanda, óńirlik saıasatty jetildirýdegi ortaq maqsatymyz aıqyndalyp, ortaq mindetimiz de naqty belgilendi. Prezıdent Joldaýynan jurttyń kútkeni de osy. Árıne, onyń jaýapkershiligi de barshamyzǵa ortaq bolýǵa tıis. О́ńirler órkendese, tutas el de kórkeıe túseri sózsiz.
