Qazaqstan • 26 Qyrkúıek, 2021

Shekarashylar elıtalyq ásker bolsa...

230 ret kórsetildi

Shekara – eldiń shebi. Ol ıt tumsyǵyn batyrmaq túgil, ata-babalarymyz aq naı­zanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen qor­ǵap qalǵan qasıetti jerimizge kóz alart­qan dushpan buzyp óte almaıtyndaı, bo­lat­taı berik bolýǵa tıisti. Áıgili saıası je­­tekshi Vasılıı Klochkovtyń sózin sál ózger­tip aıtsaq, Qazaqstan – keń-baıtaq, bi­raq shekaradan sheginetin jer joq, artta – týǵan el.

Biz 1969 jyly burynǵy Keńes Odaǵy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy memlekettik shekaraǵa baılanysty daý-damaı týyp, Reseıge qarasty Daman araly men Qazaqstandaǵy Jalańashkól kóli mańynda qarýly qaqtyǵys bolyp, eki jaqtan da kóp adam qaza tapqanyn umytqan joqpyz. Allaǵa shúkir, kezinde qudireti kúshti ımperııa sa­nalǵan Keńes Odaǵy kórshiles Qytaımen beıbit jolmen kelisimge kele almaı, ózara qyrqysyp, qyrǵı-qabaq bolǵan memlekettik shekara máselesin elimiz táýelsizdik alǵannan keıin Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen túpkilikti sheship, shegendep aldy. Sonyń nátıjesinde Táýelsizdiktiń 30 jyly ishinde kórshi elderdiń bárimen tatý-tátti qarym-qatynas ornatyp, tynysh ómir súrip kelemiz. Al shekara máselesin durys sheshe almaǵan keıbir burynǵy keńestik elderdiń arasynda qazirgi kezde ne bolyp jatqanyn buqaralyq aqparat quraldarynan kórip-bilip júrmiz. Ondaı daý-damaıda aldymen shekarashylar zardap shegip, oqqa ushyp, qurban bolyp jatatyndyǵy da málim.

Sondyqtan da shekara áskeriniń orny bólek. Eldiń shetinde, jeldiń ótinde Otan aldyndaǵy áskerı mindetin atqaryp júrgen shekarashylardyń ózge ásker túrlerinen bas­ty aıyrmashylyǵy – udaıy jaýyngerlik qyzmette júretindigi. О́zge ásker sarbazdary áskerı jattyǵýlarmen aınalysyp, «yqtımal jaýmen» shaıqasqa teorııa júzinde ázirlenip júrse, shekarashylar árdaıym qoldaryna oqtaýly qarý alyp, memlekettik shekarany kúzetýmen, árili-berili ótken adamdardyń qujattaryn tekserýmen jáne zańsyz kóshi-qonmen, kontrabandamen kúrespen aınalysady. Demek, shekara kúzetinde júrgen sarbazdar men sardarlarǵa birinshi kezekte laıyqty áleýmettik-turmystyq jaǵdaılar jasalǵany jón. Alaıda...

Osydan birer jyl buryn Qytaıda tura­tyn eki qazaq jigiti memlekettik sheka­ranyń Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zaı­san aýdanyndaǵy tusynan zańsyz ótip, eki myń shaqyrymdaı jerdegi Almaty qalasyna kelip, sonda buqaralyq aqparat quraldarymen kezdespekshi bolǵanda ǵana ustalǵandyǵyn estip, qaıran qalǵanymyz bar. «Sonda bizdiń shekaramyzdyń beriktigi, shekarashylarymyzdyń qyraǵylyǵy qandaı bolǵany?» degen suraq týyndaǵan. Parlament Májilisiniń depýtattary da osy saýal tóńi­reginde oılanyp, áýeli shekara kúzetinde kelisimshart boıynsha áskerı qyzmet atqaryp júrgen sarbazdardyń jáne shekarashy sardarlardyń jalaqysy qandaı ekendigin surastyryp bilipti. Olardyń jaǵdaılary máz emes eken. Máselen, kelisimshart bo­ıynsha qyzmet atqaryp júrgen shekarashy sarbazdyń jalaqysy 78 myń teńge ǵana bolyp shyqqan. Sol sebepti shekara áskerinde kadrlardyń turaqtamaýshylyǵy beleń alyp, kelisimshartpen qyzmet atqarýshy sarbazdar jetispegendikten, shekara kúzetine merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrylǵan tájirıbesiz jas jigitterdi de tartýǵa týra keledi eken...

Májilismender osy máselege Úkimettiń nazaryn aýdarýǵa kúsh salǵanymen, ondaǵy sheneýnikter: «Tek shekarashylardyń jalaqy­syn kóterý máselesin qaraý ádiletsizdik bolady. Olardyń jalaqysy aldaǵy ýaqytta ózge áskerlermen birge kóteriletin bolady», degen turǵydaǵy «syrǵytpa» jaýap bergen. Degenmen depýtattardyń sózi jer­de qalmaı, bıylǵy jyldan bastap shekara­shylardyń jalaqylary edáýir ósirilip, kóńilderi kóterilip qalǵan kórinedi. Endi shekara áskeriniń bedeli artyp, ondaǵy kadr turaqtamaýshylyǵy azaıyp, munyń ózi shekarashylardyń qyraǵylyǵyn arttyrýǵa septigin tıgizedi dep úmittenemiz.

Shyn máninde, Ulttyq qaýipsizdik komıte­tine qarasty shekara áskeri – Qorǵanys mınıstrligine qarasty kóp ásker túrleriniń biri emes, biregeıi, hám elıtalyq ásker bolsa, quba-qup.

...Biz balalyq shaǵymyz tuspa-tus kelgen keshegi keńes zamanynda jasyl fýraj­ka kıgen shekarashy jigitterge qyzyǵa qaraı­tynbyz. Biraq shekara qyzmetine tań­daý­lylar ǵana alynatyn. Olardyń kóbi keıin áskerı qyzmetin memlekettik qaýipsizdik qyzmetinde jalǵastyrýshy edi.

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar