Robottar jumysymyzdy tartyp ala ma?

Kúndelikti ómir men áreketimiz rasymen IT mamandar aıtqandaı, robotpen basqarylyp, tehnologııaǵa baılanyp qala ma? Bul suraq osydan otyz jyl buryn qoıylsa, jaýap, álbette, belgili bolar edi. Ol kezde adam tehnologııany emes, tehnologııa adamdy basqarady degenge kim sensin. Odan beri nebári birneshe onjyldyqta IT salasy qaryshtap damyp ketti, oǵan damyǵan memleketterdiń quıǵan qyrýar qarjysy men erekshe nazary yqpal etkeni anyq. Qazirdiń ózinde jasandy ıntellekt ómirimizdi jeńildetkenin ańǵarý ońaı. Kólik, óndiris, qarjy, densaýlyq saqtaý, bilim berý, qala qurylysy men aqparat salasy ilgerilep, tutynýshylarǵa jańa ári tıimdi ónimderdi usynyp keledi.

Osy sekildi áleýmettik jelidegi dybys­tyq habarlamalar da – jasandy ıntellektiniń jemisi. Odan bólek, Google, Face­book sekildi platformalarda shyǵa­tyn jańalyqtar da ár adamnyń talǵamy men qyzyǵýshylyǵyna qaraı usy­nylýy da tehnologııanyń damýymen baı­lanysty. Sondaı-aq tehnologııa mátinniń grammatıkalyq, stılıstıkalyq qatesin shyǵarý, bankterde kredıt berý-bermeý sekildi sheshim, qarjy júıelerindegi alaıaqtyqty anyqtaý sekildi saraptamalyq daǵdyny da úırenip úlgergen. Buryndary birneshe kúnge sozylǵan logıstıka men túrli qyzmet kórsetý sekildi salalardyń qyzmeti qazir áldeqaıda tıimdirek júredi. Munyń barlyǵy adamzattyń tehnologııalyq jetistigi deýge bolady.

Jańa tehnologııalardyń damýyna baı­lanysty kúmánǵa toly máseleler de je­terlik. Máselen, robottar eńbek naryǵyn jaý­lap alýy múmkin be? Bul máselede kelti­retin basty dáıek – olardyń adamsha oılaý qabileti men zııatkerliginiń joqtyǵy. Olar adam sekildi sheshim qabyldap, jazý, syzý sekildi oı eńbegimen aınalysa almaıdy degen pikirler boldy. IT salasynyń mamandary bul ustanymdy da joqqa shyǵardy. Robottar zaýyttar men ónerkásipte ǵana emes, BAQ, jańa medıa salasynda qoldanyla bas­tady. О́zdiginen aqparat daıyndaı alatyn aqparattyq júıeler qoldanysta ekeni belgili. Bul tehnologııa kúndelikti jańalyqtardy daıyndaıtyn jýrnalısterdi de jumyssyz qaldyrdy deýge bolady. Olar eńbek naryǵynda robottarmen básekege túsetin mamandyqtar qatarynda emes edi. Alaıda, tehnologııa bir orynda turmaıdy. Buryn adamdar tek avtomattandyrýǵa bolatyn qyzmet úshin alańdaıtyn edi, qazir kez kelgen mamandyq ıesine oılaný kerek sekildi.

Robottar jumysymyzdy tartyp ala ma degen saryndaǵy áńgimeler burynnan aıty­lyp júr. Endi pandemııa kezinde tehno­logııaǵa tolyǵymen senim artyp, úıden jumys istegen qyzmetkerler budan bylaı kerek bolmaı qalmas pa eken degen úreı paıda bolypty. Jazý týraly aıtqanymyzdaı, byltyr Ulybrıtanııanyń The Guardian basylymy GPT-3robotynan «Adamdar nege jasandy ıntellektiden qoryqpaýǵa tıis» degen taqyrypta 500 sózden turatyn qysqa esse jazýdy suraıdy. GPT-3 segiz túrli bir-birine uqsamaıtyn qyzyq mátin daıyndap bergen. Essede qoldanylǵan dálelder men pikirler de qaıtalanbaǵan. Osylaısha robottardyń túsinikti, maǵynaly mátin jaza alatynyn dáleldegen bul eksperıment shyǵarmashylyq ortaǵa báseke bola alatynyn kórsetti.

Ázirge tolyǵymen kitap jazyp shyǵa­tyn tehnologııa tabylmaǵanymen, jazýshy­lardyń ómirin jeńildetetin quraldar paıda bola bastady. Amerıkalyq derekter mamany jáne jazýshy Maıkl Grın roman jazý barysynda qıyndyqtarǵa tap bolady. Ol bes júz bet bolǵan kitabyn redaksııalap ja­typ, sıýjetter men keıipkerlerdiń tym kóp ekenin baıqap, shatasa bastaıdy. Osy­laısha, ózine kómekshi onlaın platforma ázirlep shyǵady. Lynit jobasy avtorlarǵa oqıǵany, keıipkerlerdi, sıýjettik tizbekter men taqyryptardy jáne negizgi oqıǵalardy aldyn ala josparlap, elestetip kórýge jáne biriktirýge kómektesedi.

Álemniń eń ozyq jańa tehnologııa mamandary qonystanǵan Kalıfornııanyń Sılıkon alqabynda jasalyp jatqan revolıýsııa jaıynda uzaq áńgimeleýge bolady. Olardyń qyzmetteri men ónimderinde shek joq. Alaıda mamandyq ıesi atana alatyn robottarǵa kelgende jańa ónim birden kózge tústi. Ol – zańger robot. Mundaıdy eles­tetip kórdińiz be? Kim óziniń taǵdyryn sotta robotqa senip tapsyrady eken? Dese de bul – biz joqqa shyǵara almaıtyn shyndyqtyń biri. 24 jastaǵy mamannyń osy ónimi zańmen betpe-bet kelgen kez kelgen qoldanýshyǵa kó­mektese alady. Ázirge sotqa baryp qorǵaı almaǵanymen, quqyqtyq qujattar men hat­tardy qalaı rásimdeýdiń jolyn aıtyp bere alady. Joba avtory: «Keı jaǵdaıda quqyq qorǵaý organdarynyń tilin, jumys retin bil­meseń, bosqa sandalyp, shashylatynyń bar. Sol sebepti qarapaıym halyqtyń kún­delikti qajettiligine jarasyn dep osyndaı platforma jasap shyqtym», deıdi.

Baıqaǵanymyzdaı, jańa tehnologııa biz kútpegen salalar men mamandyqtardy ıgerip jatyr. Oǵan tańǵalýdyń da qajeti joq. Zańger jaldaý sekildi qymbat qyzmet­terdi onlaın tegin alýǵa suranys bar. Sura­nys bar jerde, ónim de bar. Sol sekildi, den­saýlyq salasyndaǵy jańalyqtardy da aıtyp ótýge bolady. Em alý, dárigerge qaralý, dári-dármek satyp alý jyldan-jyl­ǵa qymbattap bara jatqan sekildi. Ásirese, damyǵan elderdegi medısınalyq saqtan­dy­rýdyń baǵasy tym qymbat. Al densaý­lyq – eń qymbat baılyq bolyp qala beredi. Shvesııanyń ońtústigindegi Lýnd ýnıver­sıtetiniń ortopedııa professory Leıf Dal­berg, aqparattyq tehnologııalar mamandy­ǵynda oqyǵan ulymen birge  osteoar­trıtti emdeýdi jaqsartý úshin 2014 jyly arnaıy mobıldi qosymshany iske qos­qan eken. Tehnologııa naýqastyń aýrýy men densaýlyǵyna qaraı kúnde oryndaı­tyn jattyǵýlardy tańdap otyrady. Bul emhanadaǵy fızıkalyq terapııany almas­tyra alady. Osylaısha, naýqastar úıde otyryp-aq dárigersiz em qabyldaı beredi. Stok­golmniń 55 jastaǵy turǵyny pan­demııa kezinde osy baǵdarlama usynǵan áre­ketterdi jasap, densaýlyǵyn jaqsartqanyn aıtqan. Qazir densaýlyq saqtaý salasyna arnalǵan tehnologııa óte kóp, tek olardyń ishinde naǵyz mamandar jasaǵan sapalysyn tabý qıyn bolýy múmkin.

Búkil álem telmirip kóretin súıikti fýt­boldy da robottar oınaýy múmkin degen qaýip bar. Ony jankúıerlerdiń qalaı qabyldary belgisiz. Dese de, robot tehnı­kasyn zertteýshiler toby qurǵan RoboCup uıymy 1997 jyldan bastap robottar arasynda fýtbol jarysyn uıymdastyryp keledi. Olar XXI ǵasyrdyń ortasyna qaraı tolyqtaı avtonomdy robot fýtbolshylar komandasynyń FIFA-nyń resmı ereje­lerine sáıkes Álem kýbogyn ıelengen ko­man­damen jarysta jeńiske jetýin kózdeıdi. Robottardyń álemniń eń úzdik fýtbol oıynshylaryn jeńý turmaq, resmı jarysta bir alańda oınaýy qanshalyqty shyndyqqa janasady? Biraq sońǵy jyldary jynysy, násili nemese kez kelgen ereksheligi boıynsha alýandylyqty saqtaýǵa tyrysyp júrgen Batys elderi robottyń da quqyǵy bar dep jarysqa jiberýi ábden múmkin. RoboCup prezıdenti jáne Ostındegi Tehas ýnıversıtetiniń aqparattyq tehnologııalar pro­fessory Pıter Stoýn bul ábden múmkin dep otyr. Onyń aıtýynsha, otyz jyl – tehno­logııanyń damýy úshin uzaq ýaqyt. Son­dyqtan kesip aıtýǵa bolmaıdy deıdi maman. Rasynda, sońǵy otyz jylda adamzat ǵaryshqa týrıster jiberý týraly aıtyp jat­qanda, robottardyń fýtbol oınaýy qoljetimdi bolyp kórinedi.

Qalaı bolǵanda da, básekege qabiletti, sura­nystaǵy mamandyq ıesi bolamyn degen kez kelgen adam  aǵylshyn tilimen qatar, tehnologııanyń tilin jetik meńgerýi kerek-aq.