Talqylaıtyn ýaqyt keldi

Osylaısha, memlekettik apparatqa belgi jiberildi. Artyq pikirtalastar toqtatylyp, 10 basymdyqtyń sheginen shyqpaý keregi túsindirildi.

Endi 10 basymdyqty iske asyrý úshin 10 ulttyq joba bekitildi. Memlekettik saıasat boljanady jáne ol túsinikti bolmaq. Eń bas­tysy, azamattarǵa baǵyttalǵan.

Ekinshiden, Prezıdenttiń Joldaýynda aıtylǵan is-qımyldardyń ýaqyty keldi. Buryn da, álbette, memlekettik baǵdarlama­lar boldy. Olar kóbine bıýrokratııalyq qural­­ǵa aınalǵan aýqymdy qujattar, statıs­tıka­lyq derekterdiń tıimsiz jınaǵy, meıirim tany­tyl­ǵan keıiptegi resmılengen she­shimder. Ár abzasty maǵynasyn joǵaltpaı­tyndaı etip birneshe sózge deıin qysqartýǵa bolatyn edi.

Memlekettik apparat naqty saıasat baǵ­dar­lamalardyń ózinde emes, is-sharalar jos­par­larynda ekenin túsindi. Onda naqty is-áreketter, jaýaptylar, merzimder jáne eń bastysy bıýdjetter kórsetilgen. Kóbinese is-sharalar josparlary memlekettik baǵdar­lamanyń ózimen nashar baılanysatyn. Biraq eger sońǵysy keńinen qamtylsa, onda jospar mınıstrler kabınetinde únsiz jasalatyn.

Endi bizde shyn máninde is-sharalar jos­pary bar. Taldaý bólimi eshqaıda ketpedi, mınıstrlikter men agenttikterde bul jumys­ty jyldar boıy júrgizip kele jatqan tutas ınstıtýttar bar. Endi azamattar 2025 jylǵa deıin memleket naqty ne isteıtini týraly bilip, kóre alady.

Qarapaıym tilmen aıtqanda, ulttyq jobalardy olardyń qarapaıymdylyǵyna baılanysty kóp adamdar oqymaq. Bul degenimiz – memlekettik organdarǵa kóbirek suraq qoıý, ıaǵnı sapaly oryndaýdy talap etý. Buǵan deıin, «memlekettik baǵdarlamany kim oqydy?» degen suraqqa azamattar bylaı tursyn, tipti sheneýnikter arasynda 2-3 adam ǵana qol kóteretin.

Úshinshiden, qarastyrý men qabyldaýdyń bir mezgilde bolýyn atap ótken jón. Buryn ár memlekettik baǵdarlamanyń óz merzimi bolǵan, sol kezde tek 1 nemese 2 baǵdarlama qarastyrylǵan. Bir jaǵynan, bul olardy sapaly talqylaýǵa múmkindik berdi. Biraq ekinshi jaǵynan, memlekettik josparlaýdyń jalpy kórinisi joǵaldy. Oǵan deıin qabyl­danǵan baǵdarlama azdap umytylyp úlge­retin. Eń mańyzdysy – bıýdjettik shekteýler eskerilmedi, «kim úlgerdi – sonyń» qaǵıdasy qoldanyldy.

Úkimet Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń ıdeıasyn qoldady jáne barlyq ulttyq jobany bir ýaqytta qaraý­dyń birneshe raýndyn ótkizdi. Bul, mysaly, keı­­bir jeke bıznes-jobalardy mektepter, aýrý­hanalar men joldardyń qajettiligimen salystyrýǵa múmkindik berdi nemese ekonomıka ishinde óńdeý ónerkásibi, saýda, kóligi bar agroónerkásiptik keshen sııaqty salalardy eskerýge jol ashty.

Birge teńdestirilgen qujattar paıda boldy. Aýyz sý, káriz, jylý, joldar, mektepter men aýrýhanalar sııaqty adamdar ózgeristi seze alatyn salalarǵa úlken bıýdjetter bólin­gen. Áleýmettik blok dástúrli túrde ekono­mıkalyq daıyndyqtan tómen bolsa da, mundaı formattan kóp paıda kórdi.

Jaǵdaı áldeqaıda jaqsardy. Qarapaıym mysal keltireıik, buryn siz ınternetten bar­lyq memlekettik baǵdarlamanyń tizimin ta­ba almaıtynsyz. Al endi ulttyq jobalar tú­si­nikti. Talqylaý ýaqyty keldi, onyń ishin­de ja­­ǵym­syz pikir de bolýy múmkin. Bul memle­ket­tik apparatqa paıdaly bolady dep oılaımyn.

Qýanysh JAIYQOV,

Zertteý jáne konsaltıng

 ortalyǵynyń (CRC) seriktesi