Aımaqtar • 20 Qazan, 2021

«Serpinge» serpilis qajet

53 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» Joldaýynda Úkimetke kóshi-qon saıasatynyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyra otyryp, el ishindegi eńbek kúshiniń utqyrlyǵy máselesine qatysty da jańa ustanymdar qajettigin atap kórsetkendigi málim.

 

Bul tapsyrma ishki kóshi-qondy retteý arqyly jumys kúshi tapshy, joǵary jáne kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndaryndaǵy stýdentter sany az óńir­ler men artyq jumys kúshi bar, jo­ǵary jáne kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynda oryn jetispeıtin óńir­lerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýyn­daǵy teńgerimsizdikti boldyr­maý maqsatynda 2014 jyldan beri iske asyrylyp kele jatqan«Máńgilik el jastaryındýstrııaǵa!» – «Ser­pin-2050» áleýmettik jobasyna da qatysty ekeni anyq. О́ıtkeni onyń tıimdiligin arttyrý máselesi qoǵamda keıingi kezde jıi talqylanyp júr.

1989 jyly júrgizilgen halyq sanaǵy boıynsha Soltústik Qazaqstan oblysy turǵyndarynyń nebári 18 pa­ıyzyn qazaqtar quraǵan eken. Al qazir bul kórsetkish 35 paıyzdan asypty. Elimiz táýelsizdigi jyldarynda paıda bolǵan osy úrdis kóńilge jubanysh bolǵanymen, Qyzyljar óńirinen ózge jaqtarǵa kóship ketýshiler legi tolas­tamaı, oblys turǵyndarynyń sany jyldan-jylǵa kemip bara jatqany alańdatpaı qoımaıdy.

Úkimet tarapynan ata­jurtqa oralǵan qandastar kóshin soltús­tik­ke burý, eli­miz­degi ju­mys kúshi artyq óńir­lerdiń turǵyndaryn erik­ti qonys aýdarý, «Serpin» mem­lekettik baǵdarlamasy bo­­ıynsha ońtústik jastaryn oqýǵa jiberý syndy ıgi ister atqary­lyp jat­qa­ny­men, olardyń nátı­je­leri kó­ńil kónshiterlikteı emes. Bulardyń eshqaısysy óńir­­degi kóshi-qonnyń teris sal­­dosyn túzete almaı, oblys hal­­qynyń sany byltyr taǵy 5 myń adamǵa kemip, bıylǵy jyl basynda nebári 543,6 myń adamdy qurady. Jalpy, sońǵy jıyr­­ma jyl ishinde sol­­tús­tik­qazaqstandyqtardyń qa­ta­ry 169,9 myń adamǵa kemi­gen. Osylaısha, elimizdiń «sol­tús­tik qaqpasy» sanalatyn oblys elimizdiń turǵyndary az óńi­ri­ne aınalyp otyr.

«Serpin» sııaqty mem­lekettik baǵdarlamalar jú­zege asyrylyp jatqan ózge soltústik jáne sol­tústik-shy­ǵys óńirlerdegi de­mo­gra­fııa­lyq ahýal da áli ońa­­­lyp kete qoıǵan joq. Atap aıt­qanda, Qostanaı, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary turǵyndary sanynyń jyl­dan-jylǵa kemý úrdisi jal­ǵa­sý ústinde. Bul óńirlerde de kóship kelýshilerden góri kóship ketýshiler qarasy álde­qaıda kóp. Mysaly, Shy­ǵys Qazaqstan oblysyna byltyr 38051 adam kóship kelse, kóship ketkender sany – 49880 adam, al osy jónindegi kórsetkishter Pavlodar oblysy boıynsha tıisinshe 26103 jáne 30331 adam, Qostanaı oblysy bo­ıynsha 28260 jáne 33334 adam bolǵan.

2014 jyly Petropavlǵa al­ǵash ret at basyn tiregen ser­pin­­dikterdiń alǵashqy legin oısy­rap turǵan ortamyz­dy tol­tyryp, teriskeı óńirge kún­­geıdiń jy­ly­lyǵyn ala kele­tin «ońtústik qar­lyǵash­ta­ryna» balaǵan edik. Olar­­dyń ortaq ótinishine qu­laq asqan Parlament Máji­lisiniń depýtattary ke­­ıin QyzylordaPet­ro­pa­vl baǵytynda jolaýshylar poıyzynyń qaty­naýyna uıyt­qy bolyp, jurt ony jaq­sy yrymmen «Qu­dalar poıyzy» dep atap ketken...

Alaıda arada ýaqyt óte kele «Serpin» baǵdar­la­ma­sy­nyń ná­tı­jeliligi kúmán týdyra bas­ta­dy. Buǵan Mem­le­ket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2019 jylǵy 17 mamyrda ótkizgen eń­bek jáne jumyspen qamtý má­se­­leleri jónindegi jıynda nazar aýda­ryp, «Serpin» baǵ­dar­la­masynyń tıimdiligin art­tyrý qajettigin aıtqan bolatyn. Sebebi osy áleý­met­tik joba boıynsha ýnı­versı­tetter men kásiptik-teh­­nıka­lyq kolledjderdi támam­­­daǵan serpin­di­kterdiń óz­deri bilim alǵan óńirlerde jumysqa ornalas­ýy qanaǵat­tanarlyqtaı bolmaı shyqty. 2018 jyly joǵa­ry oqý oryndaryn bitirgen al­ǵash­qy túlek­terdiń 23 paıy­zyǵana oqy­ǵan óńirlerinde ju­mysqa or­nalasqan. Sondaı-aq kol­ledj­­der­di támamdaǵan ser­pin­­dik­terdiń 24 paıyzy ǵana óz­deri bilim alǵan óńirlerde ju­mysqa qalǵan.

Sonyń ishinde, M.О́te­mi­sov atyn­daǵy Batys­ Qa­zaq­stan mem­le­­ket­tik ýnı­ver­sı­tetin 2018 jyly­ bitirgen145 túlektiń 24-i ǵana oblys aýmaǵyndaǵy bilim berý uıym­darynda ju­mys­qa or­na­lasqan, ıaǵnı 16,5 paıyzy ǵana. Sol jyly kolledj bi­tir­gen 113 tú­lektiń ishinde 6 túlek qana J­a­ıyq óńirinde qalǵan, ıaǵnı 5 pa­ıyzy ǵana.

Buǵan qosa, Májilis de­pýtat­ta­ry «Serpin» áleý­met­tik jo­basy men ju­mys kúshi artyq óńir­­lerdiń tur­ǵyndaryn jumys kúshi tapshy óńirlerge qonys aýda­­rý baǵdarlamasynyń maq­sa­ty bireý bolǵanymen, olar­dyń arasynda sáıkes­siz­dik barlyǵyn anyq­ta­ǵan. Atap aıtqanda, «Ser­pin» baǵdarlamasy bo­ıynsha Almaty, Jambyl, Qy­zylorda, Mań­ǵystaý jáne Túrkistan oblystary mektepteriniń túlekterin basqa 9 óńirde(Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Qostanaı, Pav­lodar jáne Sol­tústik Qa­zaq­stan oblystarynda) oqytý kóz­delgen bolsa, qonys aýda­­­­rý baǵdarlamasy bo­ıyn­sha atalǵan oblystardan qonys aýdarýshylardy qa­­­byldaýshy óńirler bolyp jumys kúshi tapshy ári demografııalyq jaǵdaıy máz emes 4 oblys qana aı­qyn­­­dalǵan.

Sol kezde Serpin.KZ saıtynda: «Búgingi kúni bul jo­ba­nyń damýyna keıbir aı­maq­tardan qatysýǵa qar­sy­lyq bildirýleri kedergi jasap jatqanyn da aıta ketý kerek», dep ashyq jazyl­ǵandyǵy da bekerden-beker emes-tin. О́ıtkeni jumys kúshi jet­ki­likti, demografııalyq jaǵ­da­ıy táýir óńirlerdiń «Serpin» áleýmettik jobasyna onsha yqy­las tanytpaýyn túsinýge bo­lady. Olardyń basshylary, aldymen, jergilikti mektepter túlekteriniń alysqa ket­peı, óńirdegi ýnıver­sı­tet­ter men kolledjderge tú­sip, mamandyq alýlaryna jáne keıin ózderi týyp-óskenóńirde jumysqa ornalasýyna múddeli ekendigi kámil.

Osyǵan oraı, Úkimet Má­ji­lis depýtattarynyń usy­ny­syna qulaq asyp, «Serpin» baǵ­dar­la­masyna qatysatyn oblys­tardyń sanyn 9-dan 6-ǵa deıin qysqartyp, ju­mys kúshi tapshy 4 óńirdiQostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaq­stan jáne Shy­­ǵys Qazaq­stan oblys­taryn jáne olardyń qa­taryna eldegi ishki kóshi-qon erekshelikterin eskere oty­ryp, jańadan qosylǵan Aqmola jáne Qaraǵandy ob­lys­­taryn qaldyrdy.

Áıtkenmen, «Serpinniń» tıim­di­ligin arttyrý úshin bul is-shara da jetkiliksiz bolyp shyqty. Esep komıtetiniń máli­me­tine qa­raǵanda, 2020 jyly joǵary oqý oryndary men kolledjderde oqytýǵa jos­parlanǵan 5132 grant­tyń 1004-i nemese 20 paıyzy ǵana ıesin tapqan. Al osy áleýmettik joba júzege asyrylǵan 6 jyldyń ishinde 8 325 grant kereksiztbolyp qalǵan. 6 jyl ishinde el qazy­na­synan bólingen 5 mıllıard teńgege jýyq qarjy ıgerilmegen. Buǵan qosa, «Serpin» baǵdarlamasy bo­ıynsha oqý bitirgen ýnıversı­tet­ter men kolledjderdiń bar­­lyq 11 myń túleginiń 2 myń­­nan astamy ǵana (19,5 pa­ıyzy) oqýdy aıaqtaǵan soń, soltústik óńirlerde ju­mys is­teýge qalǵan. Buljo­ba­nyń tıimdiligi tómen eke­niniń aıǵaǵy.

Bizdińshe, «Serpin» baǵ­dar­­la­masyn «Qýatty óńir­ler – el damýynyń draıveri» Ult­tyq jobasymen barynsha sáıkestendirý qajet. Naq­ty aıtqanda, «Serpin» áleýmettik jobasy boıynsha bóli­netin memlekettik bilim grant­taryn atajurtqa oral­­ǵan qandastar men oń­tús­­tik óńir­ler­den sol­tústik óńir­lerge qonys aýda­rý­shy­lardyń otba­sy­la­ryndaǵytmektep bitirýshi tú­lek­terge ǵana beriletin bolsa, munyń ózi atalǵan eki memle­kettik baǵdarlamanyń da tıim­di­ligin arttyrýǵa septigin tı­gizer edi. Bul, ási­rese, «Serpinge» jumsalǵan qar­jynyń deni jelge ushýyn tyıary sózsiz.

Sońǵy jańalyqtar

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Búgin, 13:16

Hattonnyń uly Attılany atynan túsirdi

Kásipqoı boks • Búgin, 10:35

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Búgin, 09:08

«Dınamodan» jeńildi

Hokkeı • Búgin, 07:34

Kreatıvti kitap dúkeni

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Janbota jarap tur

Sport • Búgin, 07:27

Aqyn tutynǵan kese

Tarıh • Búgin, 07:24

Jekpe-jek keıinge shegerildi

Boks • Búgin, 07:22

Bes belestiń bıigin baǵyndyrǵan...

Qoǵam • Búgin, 00:44

Uly Jambyl murasy ulyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 00:33

Uqsas jańalyqtar